Qazaqstannyng unikaldy halqy týrki әlemining sammiytin әdemi ótkizip, keshe ghana lentasy kesilgen pilotsyz LRT-syn syndyryp ýlgergende, syrtqy әlem osynday qaytalanbas halyq ýshin taghy bir surpriz dayyndap otyrghan edi. Ol FRS stavkasy arqyly keleyin dep túr. Biraq múny týsindiru ýshin oqighany basynan bastap aityp beruge tura keledi. Demek, sizge de shәidi demdep, búl postty asyqpay oqyp shyghu kerek. Sonymen, kettik.

Donalid Tramp әlem tarihynda AQSh-tyng eng әperbaqan preziydenti retinde tarihta qalatyny sózsiz. Oiyna kelgenin istedi, barlyq armanyn oryndady. Biraq onyng esh fundamentaldy negizi joq taghy bir armany – Federaldy rezerv jýiesining stavkasyn týsiru. Dәl soghan ne ýshin qadalyp qalghany belgisiz. Mýmkin búl da bir jabylmaghan geshtalit shyghar. Onyng Kapitoliy jotasynan anasyn qúttyqtau arqyly jaba salatyn geshtalit bolmay túrghany amerikanyng barsha ekonomiysin qinap jiberdi. Sebebi, qazirgi FRS stavkasy 3,50–3,75 payyz dengeyinde. Inflyasiya boljanghan mejeden asyp túr. AQSh inflyasiyasy boyynsha CPI kórsetkishi 3,8%, PCE - 3,5% dengeyinde. Múnday jaghdayda bazalyq stavkany týsiru onsyz da janayyn dep túrghan inflyasiya shoghyn ýrleu ekenin ekonomister jaqsy biledi. Al Tramp dәl osy kezde Kevin Uorshty FRS basshylyghyna alyp keldi jәne onyng óteui retinde Uorshtan bazalyq stavkany 3-3,25 koridoryna týsirudi tabandap talap etip otyr.

CPI men PCE - Amerikadaghy inflyasiyany ólsheytin eki negizgi kórsetkish. Ekeui de baghanyng qanshalyqty óskenin kórsetedi. Biraq esepteu tәsili әrtýrli. CPI - tútynu baghalarynyng indeksi. Qazaqsha aitqanda, búl qarapayym tútynushy ýshin baghanyng qanshalyqty óskenin kórsetetin esep. Al PCE kýrdelirek kórsetkishke jatady. Ol jeke tútynu shyghyndary baghasynyng indeksi. Ol tek tútynu sebetindegi baghagha ghana emes, adamdardyng naqty qalay aqsha júmsap jatqanyna qaraydy. Qarapayym tilmen aitqanda, PCE “adamdardyng naqty tútynuy qanshagha qymbattady?” degen súraqqa jauap beredi. FRS kóbine PCE kórsetkishine sýienedi. Sebebi PCE kenirek, iykemdirek jәne tútynushylardyng naqty minez-qúlqyn jaqsyraq kórsetedi. Biraq naryqtar CPI kórsetkishin de óte múqiyat baqylaydy. Óitkeni CPI erterek jariyalanady. Jәne stavka boyynsha kýtulerge eng birinshi bolyp signal beredi.

Al Uorshtyng da, FRS stavkasy men AQSh-taghy inflyasiyanyng alys jaqta jatqan qazaq halqyna ne әseri bar? Biz ony nege talqylap otyrmyz?

Postty oqyp otyrghan adamnyng kókeyinde osynday súraq oyanatyny zandy. Bizge únasyn nemese únamasyn, biraq dollar әli kýnge deyin әlemdik qarjy jýiesining negizgi valutasy bolyp tabylady. AQSh-taghy stavka tek amerikalyq bankterge ghana emes, múnay baghasyna, altyngha, damushy elderding valutalaryna, tengege, tipti Qazaqstannyng Últtyq qoryna da әser etedi. Eger federaldy rezervting jana basshysy Kevin Uorsh preziydent Trampty tyndap stavkany tómendete bastasa, dollar әlsirep, trejeriys, yaghny AQSh memlekettik obligasiyalarynyng jana shygharylymdary arzandap, kerisinshe aksiya naryghynda ósu bastalady. Altyn taghy qymbattay bastamaq.

Dollar әlsirese, damushy elderding valutalaryna qyzyghushylyq artady. Investorlar carry trade strategiyasyna qayta oralady. Yaghny arzan dollarlyq qarjyny alyp, tabystylyghy joghary elderding aktivterine salady. Ótkende tenge kýsheygende biz múny kórdik. Sebebi bizdegi joghary stavka iydealdy arbitrajgha jol ashady. Tenge syndy túraqty valutamen jyldyq 17% tabys. Búl kez-kelgen investor ýshin jerden altyn tauyp alghanmen birdey.

Múnday jaghdayda tengege qoldau kýsheyedi. Ásirese múnay baghasy túraqty bolyp, Últtyq bank Últtyq qordan valuta satudy jalghastyrsa, tengege qysym azany mýmkin. Áriyne, tengening taghdyry tek FRS-ke qarap túrghan joq. Qazir tengege kemi tórt faktor әser etedi. Ol múnay baghasy, Últtyq qordan budjetke valuta satu, importtaushylardyng dollargha súranysy jәne Últtyq banktin, sonday-aq BJZQ-nyng valutalyq operasiyalary.

FRS stavkasynyng tómendeui Últtyq qorgha ekiúday әser berui mýmkin. Bir jaghynan, AQSh-ta stavkalar tómendese, Últtyq qordyng portfeline janadan alynatyn obligasiyalar búrynghyday joghary kupon bermeydi. Yaghny qordyng konservativti bóligining bolashaq tabystylyghy birtindep tómendeydi. Ekinshi jaghynan, búryn joghary stavkamen satyp alynghan obligasiyalar qymbattaydy. Búl Últtyq qorgha qaghaz jýzinde jaqsy qayta baghalau tabysyn әkelui mýmkin. Osy kezde aksiyalar óse bastasa Últtyq qordyng tәuekeldi aktivteri de qosymsha tabys әkeledi. Biraq naryq «Uorsh stavkany tym erte týsirip, inflyasiyany qayta oyatady» dep oilasa, onda búdan esh payda bolmaydy. Úzaq merzimdi AQSh obligasiyalarynyng tabystylyghy ósip ketse, dollarlyq aktivterge degen senim tómendep, Últtyq qordyng tabysyna keri әser etedi.

Ótken aida bizding Últtyq qorymyzdyng aktivteri 64,8 mlrd dollargha deyin ósti. Múnday ýlken kólem ýshin AQSh-taghy stavkanyng әr qozghalysy manyzdy. Óitkeni qor aktivterining edәuir bóligi syrtqy naryqtarda, sonyng ishinde dollarlyq qúraldarda saqtalady.

Endi bizding halyqaralyq rezervterge qanday yqpaly bar, sony sholyp óteyik. Qazaqstannyng halyqaralyq rezervterine FRS stavkasynyng tómendeui ýsh faktor boyynsha әser etpek.

Birinshi faktor - aktivterding qayta baghalanuy. Eger dollar әlsirese, altyn әdette qymbattaydy. Qazaqstan ýshin búl manyzdy. Sebebi altyn rezervterding eleuli bóligin qúraydy. Stavka tómendep, dollar әlsirese, rezervtegi altynnyng dollarmen eseptelgen qúny ósui mýmkin.

Ekinshi faktor - obligasiyalyq portfeli. Últtyq qordaghy siyaqty, rezervter qúramyndaghy búryn satyp alynghan obligasiyalar da naryqtyq tabystylyq tómendegen kezde qymbattauy yqtimal.

Al ýshinshi faktor - ishki valutalyq operasiyalar. Eger tenge tym tez nyghaysa, Últtyq bank BJZQ ýshin valuta satyp aluy nemese naryqtaghy tengerimsizdikti júmsartuy mýmkin. Mysaly, sәuirde Últtyq bank zeynetaqy aktivteri ýshin birjadan 502 mln dollar satyp aldy. Sol kezende Últtyq qordan 300 mln dollar satyldy, al mamyr aiyna 400–500 mln dollar kóleminde satu josparlanghan.

Demek, Qazaqstannyng halyqaralyq rezervteri tek altyn men obligasiyalardyng qayta baghalanuy esebinen ghana emes, Últtyq bankting ishki valutalyq operasiyalary arqyly da ózgerui mýmkin. 2026 jylghy sәuirde Qazaqstannyng valutalyq rezervteri 67,78 mlrd dollargha deyin ósti.

Sonymen toqeteri. Eger Kevin Uorsh stavkany tómendetip, al naryq múny inflyasiya baqylauda degen belgi retinde qabyldasa, Qazaqstan ýshin búl syrtqy jaghynan jaghymdy signal bolady. Tenge qoldau alady. Últtyq qor eski obligasiyalar baghasynyng ósuinen útuy mýmkin. Altyn qymbattasa, halyqaralyq rezervter de artady.

Biraq eger búl sheshim Federaldy rezerv jýiesining sayasy tәuelsizdigine býkil әlem boyynsha kýmәn tudyrsa, onda jaghday trevojnyi. Dollar bastapqyda әlsirer, biraq inflyasiyalyq kýtuler ósse, planetadaghy naryq qiyn turbulentti kezenge ayaq basady. Shynyn aitsaq, FRS stavkasymen oinaymyn degen Tramp artyq qylamyn dep, tyrtyq qylyp aluy әbden mýmkin. Mysaly, bazalyq stavkamen oinaugha bolmaytynyn Týrkiya Preziydenti Rejep Tayip Erdoghan degen aghamyz óte jaqsy biledi.

Aybar Oljaev

Abai.kz