Aq-qara, yaghny ala týsti januar turaly keshegi týsiniksiz anonstyng týsinikti jalghasy. Endi kóp nәrse týsinikti bolady.

5 jyl búryn bir yuani 66,06 tengege baghalanatyn. Býgin Qazaqstan qor birjasyndaghy baghamy 68,41 kórsetip túrdy. Sonda 60 aidaghy auytquy nebәri 4-3 payyzdyng arasynda jýr. Demek, eki valuta júbynyng kursy óte túraqty.

nganimen ornalastyratyn obligasiyalar, yaghny qaryz qaghazdary Panda bondtar dep atalady. Jaqynda memlekettik «Samúryq-Qazyna» qory yuani naryghyna shyghyp, obligasiyalar ornalastyru arqyly 3 milliard yuanidi jyldyq 2,18 prosentpen aldy. Jәne qorgha qaryz beru ýshin Qytay qarjy úiymdary ózara talasyp qalghan.

2,18 payyzben krediyt. Yuanimen. Yaghni, dollar siyaqty qymbattap ketpeytin, anaghúrlym túraqty valutada. Jaqsy ma? Áriyne jaqsy. Arman ba? Kóbimiz ýshin qol jetpes arman.

Sonda Panda bondtar byltyr Qazaqstan óz tarihynda eng tómen prosentpen – 4,412% qylyp alghan evrobondtan eki ese arzan bolyp túr.

Mening oiymsha, biyldan bastap bizding bankter, basqa da qarjy úiymdary yuani naryghyna úmtyluy mýmkin. Bank Qytaydan 2-3 payyzben kredit alyp, ony Qazaqstandaghy bizneske 10-12 payyzben berse de, spredten orasan zor payda tabary sózsiz. Eng bastysy yuanining tengege shaqqandaghy kursy túraqty bolyp túrsa bolghany.

2025 jyldyng audittelgen eseptilikterine qarap otyryp, qarjy úiymdarynyng tym qymbat ótimdilik auruyna shaldyqqanyn bayqaymyz. Ortaq týsimderi ósse de, taza paydalary kóp arta qoymaghan. Sebebi, naryqtan qarjylandyru tartu óte qymbat bolyp túr. Mysaly, ekinshi dengeyli bank Últtyq Bankten kredit alsa – ol 17 payyz, depozit arqyly halyqtan aqsha tartsa - ol keminde 18 payyz, Qazaqstan qor birjasynda tengelik obligasiya ornalastyrsa ol shamamen 17-18 payyz bolady. Yaghni, prosentteri kóp. Ony aqtau ýshin bank halyqqa odan da qymbat kredit beruge mәjbýr.

Panda bondtar búl problemany sheshe alatyny týsinikti. Biraq dәl osy jerde biz 2008-2009 jyldary bastan keshken bankterdegi valuta/defolt kriziysin esten shygharmauymyz kerek. 2005 jyldardan bastap Aliyans bank, BTA men Temirbankter batystyng qarjy úiymdarynan dollarmen arzan kredit (3-4%) alyp, ony halyqqa tengemen 17-18 payyzben tarata bastady. Qúnyqqandary sonsha, kredit alyp jatqan adamnyng tabysy bar ma, joq pa, oghan da qaramady. Tipti ayaldamalarda kiosk ashyp kredit taratqan bank te boldy. Nәtiyjesinde sol bankterge eki birdey soqqy qatar keldi. Adamdardyng kóbisi nesiyeni qaytarmady da, dәl sol kezde tenge dollargha shaqqanda qúnsyzdanyp, bankter shetelden alghan qaryzyn qaytara almay bankrot atandy.

Áriyne, qazir onday jaghdaydyng qaytalanuy mýmkin emes. Bankterding halyqqa kredit bererdegi tәuekelderdi esepteui zandar men erejelermen óte qatang rettelip, bekitilgen. Jәne memleket qarjy úiymdardyng barlyghyn jappay yuani naryghyna jibere qoymaytyn siyaqty. Biraq kredittik reytingteri joghary, iri bankter ýshin esik ashyq. Bir sózben aitqanda, 2027 jyldary panda qaryzdary bizding qarjylyq sektorgha ózgeris alyp kelui ghajap emes. Ony siz de sezinetin bolasyz.

Aybar Oljaev

Abai.kz