­Resey men Qazaqstannyng arasynda myzghymas dostyq, tatu kórshilik jәne ózara tiyimdi qarym-qatynas berik ornyqqan. Búghan ortaq tarihymyz, halyqtarymyzdyng tyghyz sabaqtasqan mәdeniyeti men taghdyry arqau bolyp otyr. Eki elding strategiyalyq seriktestigi men odaqtastyghy ózara qúrmet pen senim qaghidatyna negizdelgen. Bizding osynday yntymaqtastyghymyz býkil Euraziya aumaghyndaghy beybitshilikti, túraqtylyqty jәne әleumettik-ekonomikalyq damudy qamtamasyz etuding manyzdy faktory sanalady.

Bizding quatty әri ósip-órkendeu jolyna týsken Qazaqstangha degen qúrmetimiz erekshe. Elderinizding ekonomikasy qarqyndy damyp jatyr. Halyq jappay qoldaghan tiyimdi ­sayasy jýie qalyptasty. Kýni keshe Qazaqstanda zaman talabyna say keletin, elding keleshegin aiqyndaytyn jana Konstitusiya qabyldandy. Respublika azamattarynyng basym kópshiligi osy qújatty qoldap dauys berdi. Sol arqyly Preziydent Qasym-Jomart Toqaevtyng memlekettik instituttardy nyghaytu, eldi jan-jaqty janghyrtu jәne әleumettik-ekonomikalyq, ruhany túrghydan damytu jolyndaghy bastamalaryn qoldaytynyn kórsetti. Osy auqymdy reformanyng bәri tabysty jýzege asyrylyp, memleketti kýsheytuge jәne halyqtyng әl-auqatyn arttyrugha yqpal etedi dep senemin.

Biz Qasym-Jomart Kemelúlymen shynayy әri dostyq qarym-qatynas ornattyq. Kezdesulerimiz ben súhbattarymyz әrdayym býkpesiz, nәtiyjeli ótedi. Biz eki elding barlyq saladaghy ózara tiyimdi baylanystaryn bekemdey týsuge mýddelimiz.

Áriyne, biz ekonomika salasyna airyqsha kónil bólemiz. Sebebi Resey men Qazaqstan – iri sauda seriktesteri. Elderimiz birneshe jyl qatarynan eksport pen import kólemining joghary dengeyin túraqty saqtap keledi. Alys-beristing basym bóligin últtyq valuta arqyly jýzege asyryp jatyrmyz. Reseyding Qazaqstan ekonomikasyna salghan kapitalynyng jalpy kólemi – shamamen 30 milliard dollar. Al Qazaqstandaghy sheteldik kapitaly bar zandy túlghalardyng 40 payyzdan astamy  – reseylik seriktestermen birlesip qúrghan kompaniyalar. Respublikada Resey investorlarynyng qatysuymen 70-ke juyq iri joba iske asyrylyp jatyr. Sonyng ishinde avtokólik qúrastyru, auyr mashina jasau, himiya ónerkәsibi jәne basqa da tehnologiyalyq salalargha qatysty tyng jobalar bar. Sonyng arqasynda  qazirding ózinde 60 mynnan astam jana júmys orny ashyldy.

Eki elding energetika salasyndaghy yntymaqtastyghy da qarqyndy damyp keledi. Qazaqstannyng әlemdik naryqqa baghyttalghan múnay eksportynyng 80 payyzdan astamy Kaspiy qúbyr konsorsiumy (KQK), yaghny Resey aumaghy arqyly ótedi. Respublikany energiyamen túraqty qamtamasyz etu ýshin «Gazprom» kompaniyasynyng qatysuymen últtyq gaz tasymaldau infraqúrylymyn ontaylandyrudy jәne keneytudi josparlap otyrmyz. Sonymen qatar Reseyding biznes ókilderi Qazaqstandaghy seriktesterine balamaly jәne «taza» energetika salasyna qajetti biregey әzirlemeler men tehnologiyalardy úsynyp otyr.

Úzaq merzimge arnalghan ekijaqty serik­testigimizding taghy bir manyzdy baghyty – «beybit atom» salasyndaghy yntymaqtastyq. Qazaqstan alghashqy atom elektr stansasyn salugha kiristi. Osy óte auqymdy jobagha «Rosatom» memlekettik korporasiyasy atsa­lysyp jatyr. Byltyr Almaty ob­lysyndaghy Balqash kólining manyn­da ornalasqan AES alanynda inje­nerlik júmystardy bastau rәsimi ótti.

Asa manyzdy tabighy resurstardy óndiru jәne óndeu salasyndaghy ekijaqty yntymaqtastyq nyghayyp keledi. Búl ýrdis elderimizding úzaq merzimge arnalghan tehnologiyalyq jәne shiykizattyq tәuelsizdigin nyghay­tugha tikeley yqpal etetin bolady.

Reseyding iri IT kompaniyalary shygharghan innovasiyalyq baghdar­lama­lyq ónimder Qazaqstan naryghynda joghary súranysqa ie bolyp otyr. Biz eng ­zamanaui, yaghny jasandy intellektige negizdelgen sifrlyq platformalar men sheshimderdi ónerkәsip pen auyl sharuashylyghy, logistika men kólik, memlekettik jәne munisipaldyq basqaru, salyq salu, bilim beru jәne medisina siyaqty salalargha engizu ýshin kýsh biriktirip, birlesken jobalardy jýzege asyryp jatyrmyz.

Biyl gharyshty iygeru jolynda kýsh júmyldyryp, manyzdy qadam jasadyq. 30 sәuirde «Bәiterek» kesheninen orta synypty «Soiz-5/Súnqar» Resey-Qazaqstan ozyq zymyrany alghash ret kók jýzine jol tartty. Búl oqigha Yuriy Gagarinning Bayqonyr gharysh ailaghynan jerding tómengi orbitasyna jasaghan tarihy saparynyng 65 jyldyghymen túspa-tús keldi. Múnyng simvoldyq mәni zor.

Geografiyalyq túrghydan útymdy jerde ornalasqandyqtan, elderimizding logistika salasyndaghy әleueti orasan zor. Sondyqtan biz «Soltýstik – Ontýstik» jәne «Europa – Batys Qytay» halyqaralyq kólik dәlizderin damytugha basa mәn beremiz.

Áriptestigimizding taghy bir manyzdy salasy – ekologiya jәne biologiyalyq әraluandyqty qorghau. Qazaqstandaghy dostarymyz Amur jolbarystarynyng populyasiyasyn qalpyna keltiruge kómek kórsetu turaly ótinish aitqan edi. Osyghan oray bizding tiyisti mekemelerimiz keyingi bir jyl ishinde naqty júmys jýrgizdi. Habarovsk ólkesinde eki jolbarys jәne onyng eki kýshigi arnayy aulandy. Januarlardyng jaghdayy múqiyat tekserilgen song «Aeroflot» reysimen Qazaqstangha jetkizildi. Qazir eki elding ghalymdary Ile-Balqash memlekettik tabighy qoryghynda búl januarlardy jergilikti jerge beyimdeu ýshin birlese júmys atqaryp jatyr. Jaqyn arada jolbarystar tabighy ortasyna oralady.

Óniraralyq jәne shekara manyn­daghy yntymaqtastyq tatu kórshilik qatynastarymyzdy nyghaytugha aitarlyqtay yqpal etip otyr. Sauda, bilim beru, ghylym jәne mәdeniyet salalary boyynsha 80-nen astam kelisim jasalghan. Aymaqtyq forumdar men kórmeler túraqty týrde ótkizilip keledi. Týrli delegasiyalar jәne biznes ókilderi jii kezdesip túrady.

Gumanitarlyq jәne bilim beru salasyndaghy baylanys, akademiyalyq-ghylymy yqpaldastyq nyghayyp keledi. Preziy­dent Toqaev ekijaqty yntymaqtas­tyqty damytugha jastardyng atsalysuy manyzdy ekenin birneshe ret aitty. Men búl pikirmen tolyq kelisemin. Sebebi jastarymyz Resey-Qazaqstan qarym-qatynasynyng bolashaghyn aiqyn­daydy, jetistikterimizdi eseleydi jәne seriktestigimizge tyng serpin beredi.

Qazir Resey uniyversiytetterinde, sonyng ishinde Qazaqstandaghy segiz fiy-lialda 60 mynnan astam qazaq studenti oqyp jatyr. Aldaghy oqu jylynda Qazaqstan azamattaryna arnalghan ýkimettik kvota sany 800-ge deyin artady.

Qazaqstanda Reseyding kóptegen jetekshi uniyversiytetterining filialdary, sonyng ishinde Mәskeu memlekettik uniyversiyteti men Mәskeu memlekettik halyqaralyq qatynastar institutynyng bólimsheleri júmys istep jatyr. 2025 jyldyng qyrkýiek aiynda Reseyde Ál-Faraby atyndaghy Qazaq últtyq uniyversiytetinin  filialy ashyldy. Búl – bizding elimizde bólimshesin ashqan alghashqy sheteldik joghary oqu orny. Múny erekshe atap ótken jón.

Biz Almatyda «Qazaqstan-Sirius» halyq­aralyq jalpy bilim beru mekte­bin jәne Daryndy balalar men jasóspirim­der ortalyghyn salu ýshin birlesip júmys istep jatyrmyz. Osy bilim ordalaryn 2029 jyly ashudy josparlap otyrmyz. Sonymen birge Astanada dәl osynday ekinshi keshen salu turaly kelisimge qol jetkizdik.

Bәrimiz Resey men Qazaqstan halyqtarynyng ortaq tarihyna zor qúrmetpen qaraymyz. Ásirese biz ýshin Úly Otan soghysyndaghy Jenisting orny erekshe. Elderimiz júdyryqtay júmylyp, nasizmge qarsy kýresken, zor shyghyngha úshyraghanyna qaramastan, janqiyarlyq kórsetip, býkil Europagha beybitshilik ornatqan әkelerimiz ben atalarymyzdyng eren erligin eshqashan úmytpaydy. Úly Jenisting 81 jyldyghyna arnalghan merekelik is-sharalargha qatysu ýshin 8-9 mamyrda Mәskeuge arnayy kelgen Preziydent Toqaevqa shynayy rizashylyghymyzdy bildiremiz.

Qazaqstan Preziydentining byltyr qarasha aiynda elimizge jasaghan memlekettik sapary qarsanynda «Rossiyskaya gazeta» basylymynda «Mәngilik dostyq – halyqtarymyz ýshin jarqyn jol» atty maqalasy jariyalanghan edi. Onda Qasym-Jomart Kemelúly Toqaev eki elding strategiyalyq odaqtastyghy Euraziyadaghy túraqtylyq pen qauipsizdikti saqtaudyng óte manyzdy faktory ekenin airyqsha atap ótti. Sol uaqytta, yaghny qarasha aiynda Mәskeude qol qoyylghan Jan-jaqty strategiyalyq seriktestik turaly deklarasiyada qos memleketting halyqaralyq qúqyqtyng normalaryn, sonyng ishinde Birikken Últtar Úiymynyng Jarghysyn saqtay otyryp, barynsha әdiletti kóppolyarly әlemdik tәrtip ornatugha mýddeli ekeni aiqyn kórsetildi. Resey men Qazaqstan halyqaralyq qatynastardy ózara tendik, barlyq memleketterding zandy mýddeleri men olardyng mәdeny jәne órkeniyettik erekshelikterin eskeru qaghidattaryna negizdelgen demokratiya talaptaryna say damytudy qoldaydy.

Qazirgidey geosayasy túraqsyzdyq jaghdayynda Resey men Qazaqstan myqtap qolgha alghan ónirlik yntymaqtastyq tetikterining mәn-manyzy odan sayyn arta týskeni anyq. Men búl jerde, eng aldymen, Astanada aldaghy kýnderi kezekti sammiyti ótetin Euraziyalyq ekonomikalyq odaq turaly aityp otyrmyn. Búghan qosa Tәuelsiz Memleketter Dostastyghyn, Újymdyq qauipsizdik turaly shart úiymyn, Shanhay yntymaqtastyq úiymyn, Aziyadaghy ózara is-qimyl jәne senim sharalary jónindegi kenesti, «Resey-Ortalyq Aziya» formatyndaghy kezdesulerdi atap ótuge bolady.

Qasym-Jomart Kemelúlynyng bas-tamasymen qúrylghan Halyqaralyq orys tili úiymy ayasynda da kóp júmys atqarylyp jatyr. Qazaqstan oghan zor ýles qosyp keledi. Biz múny joghary baghalaymyz. Nauryz aiynda Mәskeude ótken ministrlikter dengeyindegi birinshi konferensiyada osy biregey qúrylymnyng júmysy bastaldy. Búl úiym әlemde orys tilining jәne orys tildi mәdeniy-gumanitarlyq kenistikting rólin saqtaudy kózdep otyr.

Jalpy, Resey Federasiyasy Qazaqstan Respublikasymen aradaghy kópqyrly odaqtastyq qarym-qatynasty jan-jaqty damytugha qashanda dayyn. Aldaghy sapar barysynda ótetin kelissózder Resey-Qazaqstan seriktestigin odan әri nyghaytugha tyng serpin beredi dep senemin. Osy mýmkindikti paydalana otyryp, dos-tas Qazaqstannyng barsha azamatyna zor densaulyq, baq-bereke tileymin!

Vladimir PUTIYN,

Resey Federasiyasynyng Preziydenti

Abai.kz