Júma, 5 Mausym 2026
112 0 pikir 5 Mausym, 2026 saghat 19:36

Oljas Bektenov kóktemgi egis júmystaryn ayaqtau jәne AÓK-ti damytu mәseleleri jóninde kenes ótkizdi

Soltýstik Qazaqstan oblysyna júmys sapary ayasynda Premier-ministr Oljas Bektenov kóktemgi egis júmystaryn ayaqtau jәne agroónerkәsip keshenin damytu mәseleleri jóninde kenes ótkizdi. Jiynda auyl sharuashylyghy ministri Aydarbek Saparov, ekologiya jәne tabighy resurstar viyse-ministri Jomart Áliyev, «Bәiterek» holdingining basqarma tóraghasy Rustam Qaraghoyshin bayandama jasady. Sonymen qatar jiynda Aqmola, Soltýstik Qazaqstan, Qostanay, Týrkistan, Batys Qazaqstan oblystarynyng әkimderi jәne agrarshylar atynan «Zenchenko y K» sharua qojalyghynyng diyrektory Gennadiy Zenchenko sóz sóiledi.

«Auyl sharuashylyghy – el ekonomikasynyng basym baghyty. Preziydent Qasym-Jomart Toqaev salanyng qarqyndy damuyna erekshe nazar audaryp, onyng auyl túrghyndarynyng ómir sýru sapasyn jaqsartudaghy manyzdylyghyn, sonday-aq azyq-týlik qauipsizdigin jәne ekonomikanyng ornyqty ósuin qamtamasyz etudegi rólin ýnemi erekshe atap kórsetip keledi», — dep atap ótti Oljas Bektenov.

Auyl sharuashylyghy ministri Aydarbek Saparov egis nauqanynyng ayaqtalghany turaly bayandady. Biyl 23,8 mln gektar alqapqa auyl sharuashylyghy daqyldary egildi, búl ótken jylghy kórsetkishten 180 myng gektargha artyq. Preziydent tapsyrmasy boyynsha joghary rentabelidi jәne әleumettik manyzy bar daqyldar alqaptaryn úlghayta otyryp, egis alqaptary qúrylymyn әrtaraptandyru júmystary jýrgizilude. Mәselen, dәndi jәne dәndi-búrshaqty daqyldar alqaby 15,8 mln gektargha, mayly daqyldar 4,3 mln gektargha, mal azyqtyq daqyldar 3,3 mln gektargha egildi. Shegirtkege qarsy kýres ayasynda biyl 2,2 mln gektar jer óndeledi. Býginde shamamen 665 myng gektarda ziyankesterge qarsy is-sharalar ayaqtaldy. Kóktemgi egis júmystaryn jýrgizu ýshin memleket tarapynan qajetti qoldau sharalary qabyldandy: sharualar 402 myng tonna jenildetilgen diyzeli otynymen qamtamasyz etildi, 2,3 mln tonna kóleminde túqymgha qajettilik tolyq jabyldy, 2,3 mln tonna miyneraldy tynaytqyshtar engizu josparlanghan.

Tórt aida et óndirisi 338 myng tonnany qúrady (+3,4%). Siyr etin óndiru kólemi 112,9 myng tonnany (+6,1%), qoy eti 34,7 myng tonnany (+8,1%), jylqy eti 41,2 myng tonnany (+3,8%) qúrady.

Mal sharuashylyghyn damytudyng tiyimdiligi veterinariyalyq qauipsizdikke tikeley baylanysty. Osyghan baylanysty Ýkimet veterinariyalyq qyzmetti nyghaytu, infraqúrylymdy janghyrtu jәne enbek jaghdayyn jaqsartugha baghyttalghan jýieli sharalardy jýzege asyruda.

«Songhy eki jylda jergilikti atqarushy organdar 9,1 mlrd tenge somasyna shamamen 600 veterinariyalyq nysan saldy. Memlekettik veterinariyalyq zerthanalardy qosymsha jaraqtandyru júmystary jalghasuda. Respublikalyq budjetten beriletin jalpy sipattaghy transfertter shenberinde infraqúrylymdy damytugha 66,2 mlrd tenge bólindi. Qabyldanyp jatqan sharalardyng nәtiyjesi eleuli jetistikke әkeldi – Qazaqstan resmy týrde ausyldan taza el mәrtebesine ie boldy. Búl mәrtebe otandyq mal sharuashylyghy ónimderining eksporttyq әleuetin nyghaytugha yqpal etedi», — dep bayandady Aydarbek Saparov.

Býginde auyl sharuashylyghy ónimderi eksportynyng jalpy kólemindegi óndelgen ónim ýlesi 51%-dan asty, búl salanyng qosylghan qúny joghary ónim óndiruge kezen-kezenimen kóship jatqanyn kórsetedi.

Jalpy alghanda AÓK-tegi negizgi kapitalgha salynghan investisiyalar kólemi 1,6 trln tengege jetti, búl ótken jylghy dengeyden joghary. Songhy 2 jylda qazirgi zamanghy mal sharuashylyghy keshenderinen bastap tereng óndeu kәsiporyndaryna deyin 540 jana óndiris paydalanugha berildi. Onyng ishinde 89 mal sharuashylyghy kesheni, 70 tauarly-sýt fermasy, 35 astyq qoymasy, 35 kókónis qoymasy, 16 qús fabrikasy, 11 jylyjay salyndy, ósimdik maylaryn óndiru jәne tereng óndeu boyynsha 12 joba jýzege asyryldy. 2026 jyly tehnika parkin janartu qarqyny 8%-gha jetpek, búl rette parkting tozuy 65%-gha deyin tómendeydi.

Premier-ministr iri auyl sharuashylyghy kәsiporyndaryn mal sharuashylyghyn damytugha belsendi tartu qajettigin atap ótti.

«Kenes júmysyna biznes pen auyl sharuashylyghy salasynyng ókilderi qatysyp otyrghanyn paydalanyp, myna mәselege taghy da nazar audarghym keledi: iri sharuashylyqtar jyl boyghy júmyspen qamtudy túraqty jolgha qoyy tiyis. Búl – sizderge qoyylatyn negizgi talaptardyng biri. Memleket qajetti qoldaudy kórsetude, biraq iri biznes tarapynan da birinshi kezekte jyl boyghy júmyspen qamtu jóninde qarsy mindettemeler kýtedi. Ashyghyn aitayyn, eger osy baghytta tiyisti sharalar qabyldanbasa, biz sizdermen birge búdan әri júmys istey almaymyz, múnday menshik iyelerinen jer telimderin keri qaytaryp ala bastaymyz», — dep atap ótti Oljas Bektenov.

Sudy útymdy paydalanu mәselelerine erekshe nazar audaryldy. Ótken jyly jekelegen sharuashylyqtardyng egis qúrylymyn saqtamauy, әsirese Týrkistan jәne Qyzylorda oblystarynda su tútynudyng ósuine әkeldi. Osyghan baylanysty Premier-ministr su resurstary jәne irrigasiya ministrligine әkimdiktermen birlesip mәseleni baqylauda ústaudy, ylghal kóp qajet etetin daqyldar boyynsha bekitilgen egis qúrylymynyng saqtaluyn qamtamasyz etudi jәne fermerlermen týsindiru júmystaryn kýsheytudi tapsyrdy.

Ónirlerde su resurstaryn eskere otyryp, egis qúrylymyn ontaylandyru jýrgizilude. Sudy paydalanudyng belgilengen limitterine sәikes kýrish alany 20,6 myng gektargha qysqaryp, 79,9 myng gektardy qúrady. Maqta sharuashylyghynda su ýnemdeu tehnologiyalaryn engizuge basa nazar audaryluda: tamshylatyp suarugha arnalghan maqta alany 29,8 myng gektargha úlghaytylyp, 79,8 myng gektargha jetti, al dәstýrli suarugha arnalghan alandar 12 myng gektargha qysqardy.

Vegetasiyalyq kezendegi aua rayy boljamy turaly ekologiya jәne tabighy resurstar viyse-ministri Jomart Áliyev bayandady. «Qazgidromettin» mәlimeti boyynsha, osy kezende aua temperaturasy joghary bolady jәne jauyn-shashyn әr jerde әr týrli jauady. Jalpy alghanda vegetasiyalyq mausymnyng bastaluy qolayly dep baghalanyp otyr. Sonymen qatar, shilde-qyrkýiek ailarynda elimizding jekelegen ónirlerinde ylghal tapshy boluy mýmkin qaupi bar. Qyrkýiek aiynda jauyn-shashyn mólsheri Qazaqstannyng basym bóliginde normadan az, al Soltýstik Qazaqstan, Shyghys Qazaqstan, Batys Qazaqstan, Qostanay, Aqmola, Pavlodar, Abay oblystarynyng basym bóliginde, Aqtóbe oblysynyng shalghay soltýstiginde normagha jaqyn dep boljanyp otyr.

Búl rette vegetasiyalyq mausymgha jasalghan aldyn ala boljam uaqyt óte naqtylanyp, ay sayynghy mәlimettermen tolyqtyrylyp, barlyq mýddeli memlekettik organdar men halyqqa jetkiziletin bolatyny atap ótildi.

«Bәiterek» últtyq investisiyalyq holdingi» AQ basqarma tóraghasy Rustam Qaraghoyshin sharualardy qarjylay qoldau sharalary turaly bayandady. Biyl AÓK-ti damytugha 1,2 trln tengeden astam qarajat qarastyrylghan, onyng 750 mlrd tengesin egin egu jәne jinau júmystaryna baghyttau josparlanuda. Býgingi tanda fermerler 573 mlrd tenge qaryz alghan, búl shamamen 6,8 mln ga egis alqabyn óndeuge mýmkindik berdi. Oghan qosymsha «Damu» qory 232 mlrd tengege 1,7 myng kepildik berdi, sonyng arqasynda agrarshylar 273 mlrd tengege nesie ala aldy.

«Zenchenko y K» sharua qojalyghynyng diyrektory Gennadiy Zenchenko fermerlik qoghamdastyq memleketting sharualardy qoldau boyynsha jýrgizip jatqan júmysyn ong baghalaytynyn atap ótti. Onyng aituynsha, aghymdaghy sheshimder auyl sharuashylyghy tauaryn óndirushiler arasynda qoldau tauyp, jana investisiyalyq jobalargha, zamanauy óndiristerge jәne auyldaghy júmys oryndaryna ainaluda.

«Sharualar qoghamdastyghy atynan Memleket basshysyna býginde agroónerkәsiptik keshendi damytugha kónil bólinip jatqany ýshin rizashylyghymdy bildirgim keledi. Jasalyp otyrghan qoldau tetikteri bizneske úzaq merzimdi jobalargha senimdi investisiya salugha, zamanauy tehnologiyalardy engizuge jәne elding azyq-týlik qauipsizdigin qamtamasyz etuge ýles qosugha mýmkindik beredi. Býgingi tanda fermerlerge odan әri damu ýshin barlyq qajetti jaghdaylar men qúraldar bar. Sonymen birge, memlekettik qoldau biznesting berilgen mýmkindikterdi tiyimdi paydalanudaghy joghary jauapkershiligin de kózdeydi», — dedi Gennadiy Zenchenko.

Sharua qojalyghynyng diyrektory sonday-aq jasandy intellektini engizu, AÓK-ti sifrlandyru, mal sharuashylyghyn damytu, auyl sharuashylyghy bilimining sapasyn arttyru, auyl ýshin kadrlar dayarlau jәne qosylghan qúny joghary bәsekege qabiletti ónim shygharu mәselelerin kóterdi.

Jiyn qorytyndysynda Premier-ministr Memleket basshysynyng azyq-týlik qauipsizdigin nyghaytu jәne AÓK-ti joghary tehnologiyalyq eksporttyq salagha ainaldyru jónindegi algha qoyghan mindetin jýzege asyru ýshin barlyq qajetti jaghdaylar jasalyp jatqanyn atap ótti.

«Ósimdik sharuashylyghy salasy túraqty ósim kórsetip otyr, al bizding mindetimiz – osy qarqyndy saqtap, odan әri arttyra týsu. Auyl sharuashylyghy, Su resurstary jәne Ekologiya ministrlikteri ónir әkimdikterimen birlesip, әsirese quanshylyq qaupi bar aimaqtarda egistikterdi sumen qamtamasyz etu jaghdayyn túraqty baqylauda ústauy tiyis. Qajet bolghan jaghdayda auyl sharuashylyghy tauar óndirushilerin qoldau jәne ónimdi saqtap qalu ýshin jedel sharalar qabyldau kerek. Barlyq agrotehnologiyalyq talaptar belgilengen ghylymy normalargha qatang sәikes oryndaluy tiyis. Miyneraldy tynaytqyshtardy uaqtyly engizudi qamtamasyz etu qajet. Ósimdikterdi qorghau sharalaryn jýrgizuge erekshe nazar audaru kerek», — dep atap ótti Oljas Bektenov.

Auyl sharuashylyghynyng negizgi baghyttarynyng biri retinde mal sharuashylyghy salasynyng zor әleueti bar ekeni atap ótildi. Onyng jýieli damuy ýshin biyl 5 jylgha arnalghan, býkil óndiristik tizbek boyynsha jenildetilgen qarjylandyrudy kózdeytin Keshendi jospar bekitildi. Mal sharuashylyghynyng barlyq kishi salalary men sanattaryna 220 mlrd tenge baghyttalatyn bolady. Iri qara jәne úsaq maldyng asyl túqymdy basyn satyp alugha arnalghan «IYgilik» jәne «Bereke» jana kredittik ónimderi iske qosyldy, olardyng bekitilgen mólsherlemesi 6%-dan aspaydy. Mal aidau sharuashylyghyn yntalandyru maqsatynda jayylym infraqúrylymyn damytugha baghyttalghan «Jaylau» birynghay kredittik ónimi iske qosyluda. Aynalym qarajatyn tolyqtyrugha arnalghan 5% mólsherlememen jenildetilgen kreditteu baghdarlamasy qoljetimdi. Osy baghytta әkimdikterge júmysty kýsheytip, jer resurstary aitarlyqtay iri sharuashylyqtardyng mýmkindikterin tolyq kólemde paydalanu tapsyryldy.

Osy jyldyng aqpan aiynda Ýkimetting keneytilgen otyrysynda berilgen Memleket basshysynyng veterinariyalyq infraqúrylym dengeyin odan әri arttyru jónindegi tapsyrmalaryn oryndaugha erekshe nazar audaryldy. Auyl sharuashylyghy ministrligine әkimdiktermen birlesip veterinariyalyq is-sharalardy uaqtyly jәne tiyimdi jýrgizudi qamtamasyz etu, auyl sharuashylyghy óndirushileri arasynda týsindiru júmystaryn kýsheytu tapsyryldy.

«Ministr atap ótkendey, Qazaqstan ausyldan taza el mәrtebesine ie boldy. Biz aldaghy uaqytta da osynday mәrtebege say boluymyz kerek. Sonymen qatar mal sharuashylyghynyng túraqty damuy veterinariyalyq qauipsizdik dengeyine tikeley baylanysty. Aurulardyng aldyn alu men baqylaudyng tiyimdi jýiesi bolmasa, mal basynyng ósuin, ónimdilikti arttyru jәne ónim sapasyn jaqsartu mýmkin emes. Osyghan baylanysty ishki naryqtaghy epizootiyalyq túraqtylyqty qamtamasyz etu óte manyzdy», – dep atap ótti Premier-ministr.

Ákimdikterge bazarlarda veterinariyalyq jәne fitosanitariyalyq baqylaudy kýsheytudi, onyng ishinde veterinariyalyq-sanitariyalyq talaptardyng qadaghalanuyn jәne saqtaluyn qamtamasyz etu tapsyryldy. Ónirlerde veterinariyalyq infraqúrylymdy salu jәne janghyrtu boyynsha mindetter qoyyldy.

«Auyl sharuashylyghy salasyndaghy memlekettik sayasat tiyimdilik pen agrarshylardyng adaldyq qaghidattaryna negizdelip qalyptastyrylady. Sonymen qatar әkimdikter bólingen qarajattyng maqsatty paydalanyluyn túraqty baqylauda ústauy qajet. Memleket basshysy jariyalaghan Sifrlandyru jәne jasandy intellekt jylynda agrarlyq óndiristing barlyq kezenine – egistikten bastap sauda sóresine deyin sifrlyq qúraldardy engizu talap etiledi. Sonday-aq auyl-aymaqta jayly ómir sýruge jaghdaylar jasau manyzdy. Zenchenko, Eraliyev, Sauer, Qúrmanqúlov sharuashylyqtarynyng auyldary sekildi mysaldar elimizde az emes, alayda olardyng sany arta týsui tiyis. Memleket olardyng damuyn jan-jaqty qoldap, yntalandyratyn bolady», — dep atap ótti Premier-ministr.

Sonymen qatar aghymdaghy birqatar ózekti mәseleni sheshu boyynsha tapsyrmalar berildi:

  • auyl sharuashylyghynyng qosymsha baghyttaryn damytu maqsatynda Auyl sharuashylyghy ministrligi men «Bәiterek» ÚBH jylyjaylar, bau-baqsha jәne balyq sharuashylyqtaryn jenildetilgen nesiyeleu baghdarlamalaryn iske qosu jóninde (jeke investisiyalar men MJÁ tetikterin eskere otyryp) qysqa merzimde úsynystar engizu;
  • jenildetilgen qarjylandyru alu kezinde mal ósirushilerding qajetti kepilining bolmauy mәselesin sheshu ýshin Auyl sharuashylyghy ministrligine, Qarjy ministrligine jәne «Bәiterek» ÚBH qaryzdargha kepildik beru tetigin jedel týrde engizu tapsyryldy;
  • Ónerkәsip jәne qúrylys ministrligine qazaqstandyq agrarshylardy otandyq miyneraldy tynaytqyshtarmen tolyq kólemde jәne túraqty baghamen qamtamasyz etu boyynsha sharalar qabyldau;
  • shegirtkelerding taraluyna jol bermeu ýshin Auyl sharuashylyghy ministrligine ónir әkimderimen birlesip 2,2 mln gektar alqapta himiyalyq óndeu júmystaryn uaqytyly әri sapaly ayaqtau, ziyankester oshaqtaryn oqshaulau;
  • Su resurstary jәne irrigasiya, Auyl sharuashylyghy, Mәdeniyet jәne aqparat ministrlikterine su resurstaryn útymdy paydalanu jәne su ýnemdeu tehnologiyalaryn qoldanu boyynsha aqparattyq-týsindiru júmystaryn kýsheytu.

«Dala men orman órtterining qaupi kýsheyip otyr. Tótenshe jaghdaylar ministrligi Ekologiya ministrligimen jәne ónir әkimdikterimen birlesip azamattyq qorghau qyzmetteri men kýshterining joghary әzirligin qamtamasyz etui qajet. Órt sóndiru tehnikasynyn, baylanys jýielerining jәne janar-jagharmay qorynyng dayyndyq dengeyin tekseru kerek. Sonday-aq aldyn alu sharalary ayasynda orman jәne dala alqaptaryn, әsirese eldi mekender men egistik jerlerge jaqyn aumaqtardy quraghan shópter men ósimdik qaldyqtarynan tazartu júmystaryn jýrgizu qajet», — dep tapsyrdy Oljas Bektenov.

Atalghan barlyq tapsyrmalardyng sapaly oryndaluyn baqylau Auyl sharuashylyghy ministrligine jәne oblys әkimdikterine jýkteldi.

Abai.kz

0 pikir