Qazaqstan Respublikasynyng Premier-ministri Oljas Bektenovting tóraghalyghymen Su kenesining otyrysy ótti.

Onda su resurstary jәne irrigasiya ministri Núrjan Núrjigitovtin, Aqmola, Almaty, Shyghys Qazaqstan, Jambyl, Batys Qazaqstan jәne Soltýstik Qazaqstan oblystary әkimderining Preziydentting su salasyn janghyrtu, jana su qoymalaryn salu ýshin su ýnemdeuding ozyq tehnologiyalaryn paydalanu jónindegi tapsyrmalaryn oryndau jónindegi esepteri tyndaldy. Sonday-aq Su resurstarynyng últtyq aqparattyq jýiesin engizuge nazar audaryldy.

Premier-ministr kәsiby merekesi qarsanynda su salasynyng qyzmetkerlerin qúttyqtap, ónirlerding túraqty damuy, auyl sharuashylyghy, ónerkәsip jәne halyqtyng әl-auqatyn arttyru baghytynda olardyng enbegi strategiyalyq manyzgha ie ekenin atap ótti.

Su resurstaryn basqaru jýiesin damytu tújyrymdamasy jәne Su salasyn damytudyng keshendi jospary shenberinde jalpy qarjylandyru kólemi 3,2 trln tenge bolatyn 160 is-shara jýzege asyryluda. Su resurstary jәne irrigasiya ministri Núrjan Núrjigitov 2024-2025 jyldary Aqtóbe, Týrkistan, Batys Qazaqstan, Abay jәne Jetisu oblystarynda 5 su qoymasyn qayta janartu ayaqtalghanyn bayandady. 1,5 myng shaqyrymgha juyq kanalgha jóndeu jәne janghyrtu júmystary jýrgizilgen, 1 mln adamgha juyq halyqty qamtityn auyz sumen jabdyqtau nysandaryn salu jәne rekonstruksiyalau boyynsha 22 joba jýzege asyryldy. 2025 jyldyng qorytyndysy boyynsha auyl sharuashylyghynda su ýnemdeu tehnologiyalaryn engizu qarqyny shamamen 5 esege juyq ósip, qoldanu alqaby 550 myng gektargha jetti, búl shamamen 880 million tekshe metr suarmaly sudy ýnemdeuge mýmkindik berdi. 2030 jylgha qaray búl kórsetkishti 1,3 mln gektargha deyin jetkizu josparlanuda.

Qazirgi uaqytta su qoymalaryn salu jәne rekonstruksiyalau, úzyndyghy 14,5 myng shaqyrym suaru kanaldaryn janghyrtu, onyng ishinde keminde 3,5 myng shaqyrym kanaldy sifrlandyru, su ýnemdeu tehnologiyalaryn engizu, salany sifrlandyru jәne kadrlyq әleuetti nyghaytu baghytynda júmystar jýrgizilude. 2026 jyly shamamen 1 myng shaqyrym kanaldy paydalanugha beru josparlanyp otyr. Búl 200 myng gektargha juyq suarmaly jerdi sumen qamtamasyz etudi jaqsartady.

Sonymen qatar sumen jabdyqtau obektilerin salu jәne rekonstruksiyalau boyynsha 12 joba iske qosylady. Nәtiyjesinde jalpy sany jarty millionnan asatyn halqy bar 142 auyldyq eldi meken sapaly auyz sumen qamtamasyz etiledi.

Salany kadrlarmen qamtamasyz etu jәne su sharuashylyghy salasyndaghy júmystyng tartymdylyghyn arttyru maqsatynda sala mamandaryn dayarlaytyn oqu oryndarynyng jelisi keneytildi, bilim beru granttarynyng sany jyl sayyn úlghaytylyp keledi. 2023 jyldan beri 1 652 grant bólindi. Aldaghy oqu jylyna taghy 1 000 grant bólu josparlanyp otyr. Kadr sayasatynyng negizgi baghyttarynyng biri – enbekaqyny arttyru. Songhy 2,5 jylda «Qazsushar» RMK qyzmetkerlerining ortasha jalaqysy eki eseden astam ósti.

Su resurstary jәne irrigasiya viyse-ministri Aslan Abdraimov Últtyq su resurstary aqparattyq jýiesi júmys istep túrghanyn jәne su nysandary men su sharuashylyghy infraqúrylymy turaly derekterdi biriktiretin salanyng birynghay sifrlyq ekojýiesining negizin qalyptastyryp otyrghanyn bayandady. Jýie su tengerimin jýrgizudi, su paydalanudy esepke alu men taldaudy, su qoymalarynyng jay-kýiine monitoring jýrgizudi, sonday-aq gharyshtyq monitoring pen transshekaralyq su obektileri boyynsha derekterdi paydalanudy qamtamasyz etedi. Últtyq su resurstary aqparattyq jýiesi respublikalyq budjet qarajatyn tartpay-aq, Euraziyalyq damu bankining granttyq qarajaty esebinen jýzege asyryluda.

Aqparattyq jýiede 17 758 ózen, 3 148 kól, 3 927 monitoringtik únghymalar jәne 1 209 gidrotehnikalyq qúrylystar boyynsha mәlimetter kórsetilgen. Sifrlyq tizilimge su sharuashylyghy jәne gidrotehnikalyq qúrylystardyng 10 mynnan astam pasporty engizildi, sonday-aq arnayy su paydalanu boyynsha 6 mynnan astam esep qabyldandy.

Otyrys qorytyndysy boyynsha Premier-ministr Oljas Bektenov ónirlerde birqatar jobany jýzege asyru keshiktirilip jatqanyn atap ótti.

«Oblys әkimdikteri jergilikti budjetter esebinen qarjylandyrylatyn is-sharalardy basym tәrtippen qarjylandyrudy qamtamasyz etui qajet. Tiyisti shyghystar ónirlik budjetterdi qalyptastyru jәne naqtylau kezinde uaqtyly kózdelui tiyis. Su resurstary jәne irrigasiya ministrligine Keshendi jospardyng oryndaluyna monitoringti kýsheytudi, әrbir is-sharanyng oryndalu merzimderi men qarjylandyru kólemine baqylaudy qatandatudy tapsyramyn. Barlyq problemalyq mәseleler boyynsha Ýkimetting qarauyna naqty úsynystar men sheshimder uaqtyly engizilui qajet», - dep atap ótti Oljas Bektenov.

Premier-ministr sonday-aq su ýnemdeu tehnologiyalaryn engizu jónindegi júmysqa nazar audaryp, búl mәsele Memleket basshysynyng erekshe baqylauynda ekenin atap ótti. Su ýnemdeu tehnologiyalaryn engizu joghary qarqynmen jýzege asyryluy tiyis. Ákimdikter búl mәselege erekshe nazar audaruy kerek.

Sonymen qatar Oljas Bektenov birqatar tapsyrma berdi:

Ekologiya jәne tabighy resurstar ministrligi – transshekaralyq ózender boyynsha su kórsetkishterining sapasyna monitoringti kýsheytsin;

Su resurstary jәne irrigasiya ministrligi ónirlerding әkimdikterimen birlesip – 2027 jylghy 1 qantargha deyin su resurstarynyng últtyq aqparattyq jýiesine gidrotehnikalyq qúrylystardyng pasporttaryn engizudi qamtamasyz etsin, 2027 jylghy 10 mausymgha deyin – eldi mekenderding shekaralary sheginde su qorghau aimaqtary men jer ýsti su obektileri beldeulerining shekaralaryn belgileudi qamtamasyz etsin;

ETRM jәne SRIM – qorshaghan orta jәne tabighy resurstardyng jay-kýii turaly Últtyq derekter bankin Su resurstarynyng últtyq aqparattyq jýiesimen biriktiru.

Búl emissiyalar monitoringining avtomattandyrylghan jýiesi men óndiristik ekologiyalyq baqylau jýiesining derekterin beruge mýmkindik beredi.

Abai.kz