Seysenbi, 16 Mausym 2026
Sanlaq 171 0 pikir 16 Mausym, 2026 saghat 12:55

Ghalamtorsyz zamannyng júldyzdary

Suret: tycsports.com saytynan alyndy.

Futboldan әlem chempionatynda erekshe sheberligimen tәnti etken tandauly oiynshylar jónindegi әngimeni әri qaray jalghaymyz.

Úly Mәrtebeli Diyego

Maradonanyng 20 jylgha juyq futbolshylyq ghúmyrynda almaghan ataghy joq. Áytse de, 1986 jyldyng ol ýshin airyqsha ekeni ras. Sodan beri bir chempionatty bir oiynshynyng jenip aluy tarihta bolghan emes. Validano, Burruchaga syndy talanttardyng enbegin eskergenning ózinde moyyndalugha tiyis aqiqat: Meksikada Argentinagha altynnan alqa taqqyzghan – Maradona!

Suret: azertag.az saytynan alyndy.

Oyyny, tenbil dopty qalauynsha biyletetin tehnikasy, alandaghy ahualdy kóz qiyghymen-aq qapysyz baqylaytyn súnghylalyghy, kez kelgen oiynshyny aldap óte alatyn driblingi, aiyp dobyn dәl soghatyny, әriptesterine ynghayly, qarsylastaryna qolaysyz pas shygharyp bere alar sheberligi, qajet kezde ózi de mergendik tanyta bilui – futboldaghy qasiyetterining barlyghy jaghynan ol Pelemen taytalasa alady. Sportqa әues jasóspirimderge ýlgi bolatyn-aq futbolshy. Alayda onyng danqty braziliyalyqpen salystyrugha da kelmeytin túsy – jasyl alannyng syrtyndaghy tirshiligi. Eger futbol koroli dop tebudi qoyghan song da, ózin biznes, muzyka, kino, memlekettik qyzmet salalarynda jaqsy qyrynan kórsete alsa, Maradona, kerisinshe, esirtkige tәueldilikke úshyrady, ústamdylyq tanytpay, talay jerde BAQ ókilderimen ústasty, qaybir jyly tipti olargha qaratyp oq ta atty! «Voleybolshy» retindegi «sheberligi» óz aldyna bólek jyr...

Ol 1979 jyly Argentina jastar qúramasy sapynda әlem chempionatyn jenip aldy, sosyn birneshe ret Ontýstik Amerikanyng ýzdik oiynshysy atandy, «Boka Huniors» sapynda el chempiony boldy. Keyin Diyego ispandyq «Barselonada» 2 jyl, italiyandyq «Napoliyde» 7 jyl oinady.

Últtyq qúramagha Maradona 18-ge tolmay jatyp, sonau 1978 jyly-aq shaqyrylghan. Alayda bas bapker Luis Sesar Menotty jas talantty óz elinde ótetin әlem chempionatyna qatysar 22 ýzdikting qataryna qospady. Onyng әlemdik dop dodasyndaghy túsaukeseri 1982 jyly boldy. Biraq Argentina qúramasy búl joly jýldeli oryndargha ilige almady, al Diyego braziliyalyqtarmen kezdesude Batistanyng ishinen teuip, alannan quyldy. «Búl jerde Batistanyng esh jazyghy joq edi, – dep eske alady Maradona. – Shyn mәninde, meni әbden yzalandyryp bitken Falikao-túghyn. Sony tebem dep sermegen ayaghym әlgi bayghúsqa tiyip ketti».

Maradonanyng baghyn Meksikadaghy әlem chempionaty ashty. Osy dodada ol tamasha oiyn kórsetip qana qoymay, naghyz kapitan retinde komandany algha jeteledi. Shabuylshy Horhe Validanonyn: «Meksikada biz qalaysha jeniske jettik, bilesizder me? Óitkeni 21 deni sau oiynshynyng arasynda bir jyndy boldy. Sol jyndy bizge chempionatty útyp berdi!» – degen sózi bar.

Shiyrek finalda Diyego aghylshyndar qaqpasyna eki gol soqty. 51-minutta ol әuelep kelgen pasqa boyy jetpegen son, dopty qaqpagha qolymen engizip jiberdi. Múny bәri de kórdi, biraq negizgi kóruge tiyis adam – tunistik tóreshi Ben Naser bayqamay qaldy. Baspasóz mәslihatynda Diyegonyng jurnalisterge «bәlkim, gol qolmen soghylghan da shyghar, biraq ol mening qolym emes, Qúdaydyng qoly bolatyn» dep jauap bergeni әli kýnge jyr bolyp jýr. Oghan Angliya qúramasynyng bas bapkeri Bobby Robson: «Qúdaydyng búghan esh qatysy joq. Búl – alayaqtyng qoly!» –  dep jauap qaytarghan bolatyn.

Al arada tórt minut ótkende, óz qaqpasy manynan әriptesi Ektor Enriykeden dop alghan Maradona alty birdey aghylshyndy aldap ótip, býginge anyz bop jetken eng danqty golyn soqty. Jartylay finalda taghy da Maradonanyng qos dobynyng arqasynda bas bapker Karlos Bilardonyng jigitteri Beligiyadan basym týsti. Finalda da sheshushi dop Diyegonyng tamasha pasynan song soghyldy.

Maradona búdan keyin de eki ret әlem chempionatyna qatysty. 1990 jyly kýmis jýldeni iyelense, 1994 jyly eshqanday tabysqa jete alghan joq. Kerisinshe, kezinde nashaqorlyghy ýshin ústalyp, jazagha tartylghan oiynshy taghy da óz komandasyn qiyn jaghdayda qaldyrdy. Niygeriyamen oiynnan songhy doping-testte onyng boyynan tyiym salynghan medpreparat – efedrin tabyldy. Sóitip, Maradona chempionatqa mýlde qatystyrylmaytyn boldy. Ol songhy oiynyn 1997 jyly 25 qazanda «Boka Huniorstyn» qúramynda ótkizdi.

Futbol tarihynda Peleden keyingi ekinshi kemenger (keyde tipti birinshi delinedi) retinde býkil әlem moyyndaghan Diyego Maradona osydan alty jyl búryn dýnie saldy. Oghan býkil әlem júrtshylyghy qayghyrdy. Maradonanyng әlem sporty ýshin qanshalyqty manyzgha ie ekenin býkil júrt sonda aiqynyraq úghyndy.

Rekordshy Matteus

Matteus – bes әlem chempionatyna qatysqan futbol tarihyndaghy ekinshi adam (birinshisi – meksikalyq qaqpashy Antonio Karbahal). Jәne úzaq uaqyt finaldyq turnirlerde eng kóp oiyn ótkizgen futbolshy da bolyp keldi (25 match). Ony 2022 jyly tek Lioneli Messy ghana basyp ozdy (26 oiyn). Jiyrma jyl (1980-2000) ishinde Germaniya qúramasynyng jeydesin 150 ret kiygen.

Suret: football.ua saytynan alyndy.

Áriyne, sport tauarlary dýkeni bar erli-zayypty kәsipkerler Hayns pen Katarina Matteuster kishi úldarynyng bolashaqta ataqty futbolshy bolatynyn boljay qoyghan joq. Olar Lotardy da aghasy Volifgang sekildi osy kәsipke beyimdegisi keldi. Alayda balaqaydyng basyndaghy oy basqasha edi. Azannan aqshamgha deyin ala doptyng sonynda alaókpe bolatyn ol qalayda futbolmen kәsiby týrde ainalysudy armandady. Mektepte synybyndaghy eng boyy kishkentayy da, eng әljuazy da ózi bolghandyqtan, keyde qatarlastarynyng artyqshylyghyna qyzyghyp, «mama, meni nege múnsha qúitaqanday ghyp tudyn?» dep sheshesine jylap keletin. Degenmen tynbay jattyghu men túraqty futbol oinaudyng nәtiyjesinde ol kәmeletke tolarda symbaty kóz toyarday kórkem atlet bop shyqty.

Menhengladbahtyng «Borussiyasy» 1980 jyly UEFA kubogynyng finalyna shyqqanda, onyng sapyndaghy 18 jastaghy Matteus oily oiynymen últtyq qúramanyng jattyqtyrushysy Yupp Dervaliding nazaryn audardy. Sol jylghy Europa birinshiliginde alanda tek 16 minut qana oinaghanymen, ózge әriptesterimen birge qúrlyq chempiony atanghan onyng әlemdik dop dodasyndaghy debuti 1982 jyly boldy. Ispaniyada da jas talant nebәri eki oiyngha ghana qatysyp, jasyl alanda úzyn-yrghasy 50 minut qana ótkizdi.

Qúrama tizginin Bekkenbauer alghan song ghana ol negizgi qúramgha túraqty ilige bastady. 1986 jyly Meksikada Matteus komandanyng tútqaly jartylay qorghaushysy boldy. Al 1990 jylghy dop dodasy qarsanynda «Kayzer Frans» Lotarmen jeke әngime ótkizdi. «Bizge eshqashan erik-jigeri múqalmaytyn, jigitterdi sonynan erte alatyn kóshbasshy kerek, – dedi ol. – Búl sening qolynnan keletinine senemin. Sondyqtan da kapitan etip taghayyndaymyn. Endi sen tylgha kóp qaraylama. Ol mindetti Gvido Buhvalid atqarady. Al sen shabuylgha dem ber, komandanyng býkil oiynyn úiymdastyr. Mening iydeyamdy alanda iske asyrushy basty dispetcher ózing bol. Sonda osy chempionatta sening de júldyzyng janady, Otanyma bapker retinde altyn kubokty alyp berip, mening de janym jay tabady».

Matteus ústazynyng talabyn búljytpay oryndady. Bapker senimi oghan qanat bitirdi. Búl chempionatta odan artyq oinaghan eshkim bolghan joq. Birinshilikting ýzdik futbolshysy ataghyn 6 gol soqqan italiyan shabuylshysy S.Skillachy ap ketkenimen, dodanyng basty júldyzy Matteus ekenin elding bәri moyyndady. Jyl sonynda «Frans futboldyn» «Altyn doby» da osy bir sharshau bilmes nemis futbolshysyna búiyrdy. Qarsylastary Lotardy kózden qansha tasa qylmasa da, ol komandasyn algha sýirep, jenis ýshin eren enbek sinirdi.

Sәken Sybanbay

Abai.kz

0 pikir