فۋتبولدان الەم چەمپيوناتىندا ەرەكشە شەبەرلىگىمەن ءتانتى ەتكەن تاڭداۋلى ويىنشىلار جونىندەگى اڭگىمەنى ءارى قاراي جالعايمىز.

ۇلى مارتەبەلى ديەگو

مارادونانىڭ 20 جىلعا جۋىق فۋتبولشىلىق عۇمىرىندا الماعان اتاعى جوق. ايتسە دە، 1986 جىلدىڭ ول ءۇشىن ايرىقشا ەكەنى راس. سودان بەرى ءبىر چەمپيوناتتى ءبىر ويىنشىنىڭ جەڭىپ الۋى تاريحتا بولعان ەمەس. ۆالدانو، بۋررۋچاگا سىندى تالانتتاردىڭ ەڭبەگىن ەسكەرگەننىڭ وزىندە مويىندالۋعا ءتيىس اقيقات: مەكسيكادا ارگەنتيناعا التىننان القا تاققىزعان – مارادونا!

سۋرەت: azertag.az سايتىنان الىندى.

ويىنى، تەڭبىل دوپتى قالاۋىنشا بيلەتەتىن تەحنيكاسى، الاڭداعى احۋالدى كوز قيىعىمەن-اق قاپىسىز باقىلايتىن سۇڭعىلالىعى، كەز كەلگەن ويىنشىنى الداپ وتە الاتىن دريبلينگى، ايىپ دوبىن ءدال سوعاتىنى، ارىپتەستەرىنە ىڭعايلى، قارسىلاستارىنا قولايسىز پاس شىعارىپ بەرە الار شەبەرلىگى، قاجەت كەزدە ءوزى دە مەرگەندىك تانىتا ءبىلۋى – فۋتبولداعى قاسيەتتەرىنىڭ بارلىعى جاعىنان ول پەلەمەن تايتالاسا الادى. سپورتقا اۋەس جاسوسپىرىمدەرگە ۇلگى بولاتىن-اق فۋتبولشى. الايدا ونىڭ داڭقتى برازيليالىقپەن سالىستىرۋعا دا كەلمەيتىن تۇسى – جاسىل الاڭنىڭ سىرتىنداعى تىرشىلىگى. ەگەر فۋتبول كورولى دوپ تەبۋدى قويعان سوڭ دا، ءوزىن بيزنەس، مۋزىكا، كينو، مەملەكەتتىك قىزمەت سالالارىندا جاقسى قىرىنان كورسەتە السا، مارادونا، كەرىسىنشە، ەسىرتكىگە تاۋەلدىلىككە ۇشىرادى، ۇستامدىلىق تانىتپاي، تالاي جەردە باق وكىلدەرىمەن ۇستاستى، قايبىر جىلى ءتىپتى ولارعا قاراتىپ وق تا اتتى! «ۆولەيبولشى» رەتىندەگى «شەبەرلىگى» ءوز الدىنا بولەك جىر...

ول 1979 جىلى ارگەنتينا جاستار قۇراماسى ساپىندا الەم چەمپيوناتىن جەڭىپ الدى، سوسىن بىرنەشە رەت وڭتۇستىك امەريكانىڭ ۇزدىك ويىنشىسى اتاندى، «بوكا حۋنيورس» ساپىندا ەل چەمپيونى بولدى. كەيىن ديەگو يسپاندىق «بارسەلونادا» 2 جىل، يتالياندىق «ناپوليدە» 7 جىل وينادى.

ۇلتتىق قۇراماعا مارادونا 18-گە تولماي جاتىپ، سوناۋ 1978 جىلى-اق شاقىرىلعان. الايدا باس باپكەر لۋيس سەسار مەنوتتي جاس تالانتتى ءوز ەلىندە وتەتىن الەم چەمپيوناتىنا قاتىسار 22 ۇزدىكتىڭ قاتارىنا قوسپادى. ونىڭ الەمدىك دوپ دوداسىنداعى تۇساۋكەسەرى 1982 جىلى بولدى. بىراق ارگەنتينا قۇراماسى بۇل جولى جۇلدەلى ورىندارعا ىلىگە المادى، ال ديەگو برازيليالىقتارمەن كەزدەسۋدە باتيستانىڭ ىشىنەن تەۋىپ، الاڭنان قۋىلدى. «بۇل جەردە باتيستانىڭ ەش جازىعى جوق ەدى، – دەپ ەسكە الادى مارادونا. – شىن مانىندە، مەنى ابدەن ىزالاندىرىپ بىتكەن فالكاو-تۇعىن. سونى تەبەم دەپ سەرمەگەن اياعىم الگى بايعۇسقا ءتيىپ كەتتى».

مارادونانىڭ باعىن مەكسيكاداعى الەم چەمپيوناتى اشتى. وسى دودادا ول تاماشا ويىن كورسەتىپ قانا قويماي، ناعىز كاپيتان رەتىندە كوماندانى العا جەتەلەدى. شابۋىلشى حورحە ۆالدانونىڭ: «مەكسيكادا ءبىز قالايشا جەڭىسكە جەتتىك، بىلەسىزدەر مە؟ ويتكەنى 21 دەنى ساۋ ويىنشىنىڭ اراسىندا ءبىر جىندى بولدى. سول جىندى بىزگە چەمپيوناتتى ۇتىپ بەردى!» – دەگەن ءسوزى بار.

شيرەك فينالدا ديەگو اعىلشىندار قاقپاسىنا ەكى گول سوقتى. 51-مينۋتتا ول اۋەلەپ كەلگەن پاسقا بويى جەتپەگەن سوڭ، دوپتى قاقپاعا قولىمەن ەنگىزىپ جىبەردى. مۇنى ءبارى دە كوردى، بىراق نەگىزگى كورۋگە ءتيىس ادام – تۋنيستىك تورەشى بەن ناسەر بايقاماي قالدى. ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ديەگونىڭ جۋرناليستەرگە «بالكىم، گول قولمەن سوعىلعان دا شىعار، بىراق ول مەنىڭ قولىم ەمەس، قۇدايدىڭ قولى بولاتىن» دەپ جاۋاپ بەرگەنى ءالى كۇنگە جىر بولىپ ءجۇر. وعان انگليا قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى بوببي روبسون: «قۇدايدىڭ بۇعان ەش قاتىسى جوق. بۇل – الاياقتىڭ قولى!» –  دەپ جاۋاپ قايتارعان بولاتىن.

ال ارادا ءتورت مينۋت وتكەندە، ءوز قاقپاسى ماڭىنان ارىپتەسى ەكتور ەنريكەدەن دوپ العان مارادونا التى بىردەي اعىلشىندى الداپ ءوتىپ، بۇگىنگە اڭىز بوپ جەتكەن ەڭ داڭقتى گولىن سوقتى. جارتىلاي فينالدا تاعى دا مارادونانىڭ قوس دوبىنىڭ ارقاسىندا باس باپكەر كارلوس بيلاردونىڭ جىگىتتەرى بەلگيادان باسىم ءتۇستى. فينالدا دا شەشۋشى دوپ ديەگونىڭ تاماشا پاسىنان سوڭ سوعىلدى.

مارادونا بۇدان كەيىن دە ەكى رەت الەم چەمپيوناتىنا قاتىستى. 1990 جىلى كۇمىس جۇلدەنى يەلەنسە، 1994 جىلى ەشقانداي تابىسقا جەتە العان جوق. كەرىسىنشە، كەزىندە ناشاقورلىعى ءۇشىن ۇستالىپ، جازاعا تارتىلعان ويىنشى تاعى دا ءوز كومانداسىن قيىن جاعدايدا قالدىردى. نيگەريامەن ويىننان سوڭعى دوپينگ-تەستتە ونىڭ بويىنان تىيىم سالىنعان مەدپرەپارات – ەفەدرين تابىلدى. ءسويتىپ، مارادونا چەمپيوناتقا مۇلدە قاتىستىرىلمايتىن بولدى. ول سوڭعى ويىنىن 1997 جىلى 25 قازاندا «بوكا حۋنيورستىڭ» قۇرامىندا وتكىزدى.

فۋتبول تاريحىندا پەلەدەن كەيىنگى ەكىنشى كەمەڭگەر (كەيدە ءتىپتى ءبىرىنشى دەلىنەدى) رەتىندە بۇكىل الەم مويىنداعان ديەگو مارادونا وسىدان التى جىل بۇرىن دۇنيە سالدى. وعان بۇكىل الەم جۇرتشىلىعى قايعىردى. مارادونانىڭ الەم سپورتى ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزعا يە ەكەنىن بۇكىل جۇرت سوندا ايقىنىراق ۇعىندى.

رەكوردشى ماتتەۋس

ماتتەۋس – بەس الەم چەمپيوناتىنا قاتىسقان فۋتبول تاريحىنداعى ەكىنشى ادام ء(بىرىنشىسى – مەكسيكالىق قاقپاشى انتونيو كارباحال). جانە ۇزاق ۋاقىت فينالدىق تۋرنيرلەردە ەڭ كوپ ويىن وتكىزگەن فۋتبولشى دا بولىپ كەلدى (25 ماتچ). ونى 2022 جىلى تەك ليونەل مەسسي عانا باسىپ وزدى (26 ويىن). جيىرما جىل (1980-2000) ىشىندە گەرمانيا قۇراماسىنىڭ جەيدەسىن 150 رەت كيگەن.

سۋرەت: football.ua سايتىنان الىندى.

ارينە، سپورت تاۋارلارى دۇكەنى بار ەرلى-زايىپتى كاسىپكەرلەر حاينتس پەن كاتارينا ماتتەۋستەر كىشى ۇلدارىنىڭ بولاشاقتا اتاقتى فۋتبولشى بولاتىنىن بولجاي قويعان جوق. ولار لوتاردى دا اعاسى ۆولفگانگ سەكىلدى وسى كاسىپكە بەيىمدەگىسى كەلدى. الايدا بالاقايدىڭ باسىنداعى وي باسقاشا ەدى. ازاننان اقشامعا دەيىن الا دوپتىڭ سوڭىندا الاوكپە بولاتىن ول قالايدا فۋتبولمەن كاسىبي تۇردە اينالىسۋدى ارماندادى. مەكتەپتە سىنىبىنداعى ەڭ بويى كىشكەنتايى دا، ەڭ ءالجۋازى دا ءوزى بولعاندىقتان، كەيدە قاتارلاستارىنىڭ ارتىقشىلىعىنا قىزىعىپ، «ماما، مەنى نەگە مۇنشا قۇيتاقانداي عىپ تۋدىڭ؟» دەپ شەشەسىنە جىلاپ كەلەتىن. دەگەنمەن تىنباي جاتتىعۋ مەن تۇراقتى فۋتبول ويناۋدىڭ ناتيجەسىندە ول كامەلەتكە تولاردا سىمباتى كوز تويارداي كوركەم اتلەت بوپ شىقتى.

مەنحەنگلادباحتىڭ «بورۋسسياسى» 1980 جىلى ۋەفا كۋبوگىنىڭ فينالىنا شىققاندا، ونىڭ ساپىنداعى 18 جاستاعى ماتتەۋس ويلى ويىنىمەن ۇلتتىق قۇرامانىڭ جاتتىقتىرۋشىسى يۋپپ دەرۆالدىڭ نازارىن اۋداردى. سول جىلعى ەۋروپا بىرىنشىلىگىندە الاڭدا تەك 16 مينۋت قانا ويناعانىمەن، وزگە ارىپتەستەرىمەن بىرگە قۇرلىق چەمپيونى اتانعان ونىڭ الەمدىك دوپ دوداسىنداعى دەبيۋتى 1982 جىلى بولدى. يسپانيادا دا جاس تالانت نەبارى ەكى ويىنعا عانا قاتىسىپ، جاسىل الاڭدا ۇزىن-ىرعاسى 50 مينۋت قانا وتكىزدى.

قۇراما تىزگىنىن بەككەنباۋەر العان سوڭ عانا ول نەگىزگى قۇرامعا تۇراقتى ىلىگە باستادى. 1986 جىلى مەكسيكادا ماتتەۋس كوماندانىڭ تۇتقالى جارتىلاي قورعاۋشىسى بولدى. ال 1990 جىلعى دوپ دوداسى قارساڭىندا «كايزەر فرانتس» لوتارمەن جەكە اڭگىمە وتكىزدى. «بىزگە ەشقاشان ەرىك-جىگەرى مۇقالمايتىن، جىگىتتەردى سوڭىنان ەرتە الاتىن كوشباسشى كەرەك، – دەدى ول. – بۇل سەنىڭ قولىڭنان كەلەتىنىنە سەنەمىن. سوندىقتان دا كاپيتان ەتىپ تاعايىندايمىن. ەندى سەن تىلعا كوپ قارايلاما. ول مىندەتتى گۆيدو بۋحۆالد اتقارادى. ال سەن شابۋىلعا دەم بەر، كوماندانىڭ بۇكىل ويىنىن ۇيىمداستىر. مەنىڭ يدەيامدى الاڭدا ىسكە اسىرۋشى باستى ديسپەتچەر ءوزىڭ بول. سوندا وسى چەمپيوناتتا سەنىڭ دە جۇلدىزىڭ جانادى، وتانىما باپكەر رەتىندە التىن كۋبوكتى الىپ بەرىپ، مەنىڭ دە جانىم جاي تابادى».

ماتتەۋس ۇستازىنىڭ تالابىن بۇلجىتپاي ورىندادى. باپكەر سەنىمى وعان قانات ءبىتىردى. بۇل چەمپيوناتتا ودان ارتىق ويناعان ەشكىم بولعان جوق. بىرىنشىلىكتىڭ ۇزدىك فۋتبولشىسى اتاعىن 6 گول سوققان يتاليان شابۋىلشىسى س.سكيللاچي اپ كەتكەنىمەن، دودانىڭ باستى جۇلدىزى ماتتەۋس ەكەنىن ەلدىڭ ءبارى مويىندادى. جىل سوڭىندا «فرانس فۋتبولدىڭ» «التىن دوبى» دا وسى ءبىر شارشاۋ بىلمەس نەمىس فۋتبولشىسىنا بۇيىردى. قارسىلاستارى لوتاردى كوزدەن قانشا تاسا قىلماسا دا، ول كومانداسىن العا سۇيرەپ، جەڭىس ءۇشىن ەرەن ەڭبەك ءسىڭىردى.

ساكەن سىبانباي

Abai.kz