Qazaqstanda ata-baba múrasyn dәripteytin  «Qymyzmúryndyq – 2026»  halyqaralyq festivali keng kólemde úiymdastyryldy. Búl dәstýrding tamyry kóne týrki dәuiri men Úly Dala órkeniyetine deyin terendeydi. Arheologiyalyq jәne tarihy derekter Euraziya dalasyn mekendegen kóshpeli halyqtardyng bie sýtin ashytyp, qymyz dayyndaghanyn dәleldeydi.

Qymyz – qazaq, qyrghyz, bashqúrt, monghol jәne ózge de kóptegen dala halyqtaryna ortaq mәdeny múra. Alayda alghashqy qymyzdyng dayyn boluyn ýlken mereke retinde atap ótetin   Qymyzmúryndyq dәstýri qazaq halqyna tәn erekshe mәdeny qúndylyq retinde tanylady.

Almaty oblysynyng kórkem Qarqara jaylauynda ótken biylghy festivali ayasynda 250-ge juyq kiyiz ýy tigilip, merekege 35 myngha juyq adam qatysty. Qazaqstannyng týkpir-týkpirinen kelgen qonaqtarmen qatar Týrkiya, Ázerbayjan, Qyrghyzstan, Qytay, Týrikmenstan, Ózbekstan jәne Qaraqalpaqstan Respublikasynan kelgen delegasiyalar da merekening qúrmetti qonaghy boldy.

Festivalige qatysqan Qazaqstan Respublikasy Preziydentining kenesshisi Malik Núrjanúly óz sózinde:

«Qazaq dalasyndaghy әrbir salt-dәstýr – halqymyzdyng bolmysyn aiqyndaytyn bagha jetpes qúndylyq. Ata-babamyzdan jetken osy mәdeny múrany saqtau, zaman talabyna say damytu jәne әlemge tanytu – barshamyzdyng ortaq mindetimiz.

Býginde biz últtyq qúndylyqtarymyzdy janasha damytyp kelemiz. Qymyz óndirisinde jana tehnologiyalar qoldanylyp, ónimdi óndeu, saqtau jәne naryqqa shygharu baghytynda eleuli jetistikterge qol jetkizilude. Búl – dәstýr men janashyldyqtyng ýilesimdi toghysqanynyng aiqyn dәleli. Qymyzmúryndyq siyaqty taghylymdy festivalider halqymyzdyng últtyq ruhyn nyghaytyp, últtyq sanany qalyptastyryp, Qazaqstannyng mәdeny baylyghyn әlemge keninen tanyta beredi», – dedi.

Qymyzmúryndyq dәstýrining negizin qúraytyn qazaq jylqyshylarynyng kóktemgi dәstýrli rәsimderi YuNESKO-nyng Materialdyq emes mәdeny múranyng reprezentativtik tizimine engizilgenimen, Qymyzmúryndyq festivalining ózi әzirge jeke mәdeny múra elementi retinde tirkelmegen. Soghan qaramastan, búl mereke ghasyrlar boyy ýzilmey jalghasyp kele jatqan últtyq dәstýrding manyzdy nyshandarynyng biri bolyp qala beredi.

Qymyzmúryndyq – jay ghana festivali emes. Ol – Úly Dalanyng ghasyrlar boyy saqtalghan ruhany jady. Onyng basty qúndylyghy halyqaralyq tizimderge enuinde emes, halyqtyng újymdyq jadynda úrpaqtan úrpaqqa jalghasyp kele jatqan ómirsheng dәstýr boluynda. Sondyqtan búl mereke ótkendi eske alumen ghana shektelmey, kóshpeli órkeniyetting ómirshendigi men sabaqtastyghyn aiqyndaytyn mәdeny kópir qyzmetin atqarady.

Qarqara jaylauyn dýbirge bólegen respublikalyq bәige

Festivaliding eng әserli bólikterining biri respublikalyq at bәigesi boldy. Úly dala mәdeniyeti men últtyq sportty úlyqtaghan aituly dodagha Qazaqstannyng әr ónirinen jәne Qyrghyz Respublikasynan kelgen shabandozdar qatysty. Jalpy sany 190-nan astam túlpar ýsh qashyqtyq boyynsha baq synap, kórermenderge últtyq bәigening shynayy sәn-saltanatyn pash etti.

Bәige qúnan (9 shaqyrym), top (20 shaqyrym) jәne alaman (32 shaqyrym) bolyp ýsh kezende úiymdastyryldy. Barlyq jarysta jýirikterding dayyndyghy men shabandozdardyng sheberligi joghary dengeyde kórinis tapty. Jarystyng jalpy jýlde qory 10 million tengeni qúrap, әr bәigening bas jýldesine avtokólikter tigildi.

Qarqara jaylauyndaghy respublikalyq bәige tek sporttyq jarys qana emes, últtyq qúndylyqtardy janghyrtyp, jylqy mәdeniyetin dәriptegen manyzdy mәdeny oqighagha ainaldy. Búl dýbirli doda qazaqtyng atbegilik dәstýrining ómirshendigin taghy bir mәrte dәleldep, últtyq sporttyng órisin keneyte týsti.

Últtyq qúndylyq – últtyq qolónerden bastalady

Bәigemen qatar úiymdastyrylghan etnoauyl festivaliding eng kóp qyzyghushylyq tudyrghan alandarynyng biri boldy. Qarqara jaylauynda tigilgen jýzdegen kiyiz ýy kóshpeli órkeniyetting bolmysyn aishyqtap, qonaqtardy qazaq halqynyng túrmys-tirshiligimen, salt-dәstýrimen jәne bay mәdeny múrasymen tanystyrdy.

Etnoauylda qolóner jәne qoldanbaly óner kórmeleri úiymdastyrylyp, últtyq kiyimder, zergerlik búiymdar, aghash jәne teri sheberlerining tuyndylary, er-túrman, at әbzelderi men túrmystyq búiymdar kópshilik nazaryna úsynyldy. Sheberler óz ónerin kórsetip, últtyq qolónerding qyr-syryn pash etti.

Sonymen qatar últtyq taghamdar kórmesi ótip, qonaqtargha qymyzdyng san aluan týri men qazaqtyng dәstýrli as mәziri úsynyldy. Festivali barysynda qazaq kýresi, sadaq atu, asyq atu, arqan tartu, tenge ilu, audaryspaq sekildi últtyq sport týrleri úiymdastyrylyp, etnofoliklorlyq ansambliderding konserttik baghdarlamalary merekening sәnin keltirdi.

Osylaysha kórme men etnomәdeny baghdarlamalar Qymyzmúryndyq merekesining mazmúnyn bayytyp, Úly Dala órkeniyetining ruhany qúndylyqtaryn, jylqy mәdeniyetin jәne ata-baba múrasyn keninen nasihattaytyn manyzdy mәdeny alangha ainaldy.

Biyl tórtinshi ret úiymdastyrylghan Qymyzmúryndyq festivaline sheteldik turisterding qyzyghushylyghy erekshe boldy. Býginde búl mereke Qazaqstannyng ghana emes, tútas týrki әlemining kóshpeli mәdeniyetin halyqaralyq dengeyde nasihattaytyn manyzdy etnomәdeny platformagha ainalyp keledi.

Qymyzmúryndyq – ótkenning sarqynshaghy emes, jas úrpaqty últtyq tamyrymen qayta qauyshtyratyn manyzdy mәdeny múra. Úly Dalanyng qonaqjaylyghy men jylqy mәdeniyetin dәripteytin búl festivali últtyq biregeylikti nyghaytyp qana qoymay, úmyt bola bastaghan dәstýrlerding qayta janghyruyna jol ashady. Osynday iygi sharalar arqyly ata-baba múrasy keler úrpaqqa amanat bolyp jetip, qazaq halqynyng bay mәdeniyeti әlem júrtshylyghyna keninen tanyla beretini anyq.

Aida Qojambetova,

Almaty oblysy, Qarqara jaylauy

Abai.kz