قازاقستاندا اتا-بابا مۇراسىن دارىپتەيتىن  «قىمىزمۇرىندىق – 2026»  حالىقارالىق فەستيۆالى كەڭ كولەمدە ۇيىمداستىرىلدى. بۇل ءداستۇردىڭ تامىرى كونە تۇركى ءداۋىرى مەن ۇلى دالا وركەنيەتىنە دەيىن تەرەڭدەيدى. ارحەولوگيالىق جانە تاريحي دەرەكتەر ەۋرازيا دالاسىن مەكەندەگەن كوشپەلى حالىقتاردىڭ بيە ءسۇتىن اشىتىپ، قىمىز دايىنداعانىن دالەلدەيدى.

قىمىز – قازاق، قىرعىز، باشقۇرت، موڭعول جانە وزگە دە كوپتەگەن دالا حالىقتارىنا ورتاق مادەني مۇرا. الايدا العاشقى قىمىزدىڭ دايىن بولۋىن ۇلكەن مەرەكە رەتىندە اتاپ وتەتىن   قىمىزمۇرىندىق ءداستۇرى قازاق حالقىنا ءتان ەرەكشە مادەني قۇندىلىق رەتىندە تانىلادى.

الماتى وبلىسىنىڭ كوركەم قارقارا جايلاۋىندا وتكەن بيىلعى فەستيۆال اياسىندا 250-گە جۋىق كيىز ءۇي تىگىلىپ، مەرەكەگە 35 مىڭعا جۋىق ادام قاتىستى. قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن قوناقتارمەن قاتار تۇركيا، ازەربايجان، قىرعىزستان، قىتاي، تۇرىكمەنستان، وزبەكستان جانە قاراقالپاقستان رەسپۋبليكاسىنان كەلگەن دەلەگاتسيالار دا مەرەكەنىڭ قۇرمەتتى قوناعى بولدى.

فەستيۆالگە قاتىسقان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى ماليك نۇرجانۇلى ءوز سوزىندە:

«قازاق دالاسىنداعى ءاربىر سالت-ءداستۇر – حالقىمىزدىڭ بولمىسىن ايقىندايتىن باعا جەتپەس قۇندىلىق. اتا-بابامىزدان جەتكەن وسى مادەني مۇرانى ساقتاۋ، زامان تالابىنا ساي دامىتۋ جانە الەمگە تانىتۋ – بارشامىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز.

بۇگىندە ءبىز ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى جاڭاشا دامىتىپ كەلەمىز. قىمىز وندىرىسىندە جاڭا تەحنولوگيالار قولدانىلىپ، ءونىمدى وڭدەۋ، ساقتاۋ جانە نارىققا شىعارۋ باعىتىندا ەلەۋلى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىلۋدە. بۇل – ءداستۇر مەن جاڭاشىلدىقتىڭ ۇيلەسىمدى توعىسقانىنىڭ ايقىن دالەلى. قىمىزمۇرىندىق سياقتى تاعىلىمدى فەستيۆالدەر حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق رۋحىن نىعايتىپ، ۇلتتىق سانانى قالىپتاستىرىپ، قازاقستاننىڭ مادەني بايلىعىن الەمگە كەڭىنەن تانىتا بەرەدى»، – دەدى.

قىمىزمۇرىندىق ءداستۇرىنىڭ نەگىزىن قۇرايتىن قازاق جىلقىشىلارىنىڭ كوكتەمگى ءداستۇرلى راسىمدەرى يۋنەسكو-نىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرانىڭ رەپرەزەنتاتيۆتىك تىزىمىنە ەنگىزىلگەنىمەن، قىمىزمۇرىندىق فەستيۆالىنىڭ ءوزى ازىرگە جەكە مادەني مۇرا ەلەمەنتى رەتىندە تىركەلمەگەن. سوعان قاراماستان، بۇل مەرەكە عاسىرلار بويى ۇزىلمەي جالعاسىپ كەلە جاتقان ۇلتتىق ءداستۇردىڭ ماڭىزدى نىشاندارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى.

قىمىزمۇرىندىق – جاي عانا فەستيۆال ەمەس. ول – ۇلى دالانىڭ عاسىرلار بويى ساقتالعان رۋحاني جادى. ونىڭ باستى قۇندىلىعى حالىقارالىق تىزىمدەرگە ەنۋىندە ەمەس، حالىقتىڭ ۇجىمدىق جادىندا ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاسىپ كەلە جاتقان ومىرشەڭ ءداستۇر بولۋىندا. سوندىقتان بۇل مەرەكە وتكەندى ەسكە الۋمەن عانا شەكتەلمەي، كوشپەلى وركەنيەتتىڭ ومىرشەڭدىگى مەن ساباقتاستىعىن ايقىندايتىن مادەني كوپىر قىزمەتىن اتقارادى.

قارقارا جايلاۋىن دۇبىرگە بولەگەن رەسپۋبليكالىق بايگە

فەستيۆالدىڭ ەڭ اسەرلى بولىكتەرىنىڭ ءبىرى رەسپۋبليكالىق ات بايگەسى بولدى. ۇلى دالا مادەنيەتى مەن ۇلتتىق سپورتتى ۇلىقتاعان ايتۋلى دوداعا قازاقستاننىڭ ءار وڭىرىنەن جانە قىرعىز رەسپۋبليكاسىنان كەلگەن شاباندوزدار قاتىستى. جالپى سانى 190-نان استام تۇلپار ءۇش قاشىقتىق بويىنشا باق سىناپ، كورەرمەندەرگە ۇلتتىق بايگەنىڭ شىنايى ءسان-سالتاناتىن پاش ەتتى.

بايگە قۇنان (9 شاقىرىم), توپ (20 شاقىرىم) جانە الامان (32 شاقىرىم) بولىپ ءۇش كەزەڭدە ۇيىمداستىرىلدى. بارلىق جارىستا جۇيرىكتەردىڭ دايىندىعى مەن شاباندوزداردىڭ شەبەرلىگى جوعارى دەڭگەيدە كورىنىس تاپتى. جارىستىڭ جالپى جۇلدە قورى 10 ميلليون تەڭگەنى قۇراپ، ءار بايگەنىڭ باس جۇلدەسىنە اۆتوكولىكتەر تىگىلدى.

قارقارا جايلاۋىنداعى رەسپۋبليكالىق بايگە تەك سپورتتىق جارىس قانا ەمەس، ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى جاڭعىرتىپ، جىلقى مادەنيەتىن دارىپتەگەن ماڭىزدى مادەني وقيعاعا اينالدى. بۇل ءدۇبىرلى دودا قازاقتىڭ اتبەگىلىك ءداستۇرىنىڭ ومىرشەڭدىگىن تاعى ءبىر مارتە دالەلدەپ، ۇلتتىق سپورتتىڭ ءورىسىن كەڭەيتە ءتۇستى.

ۇلتتىق قۇندىلىق – ۇلتتىق قولونەردەن باستالادى

بايگەمەن قاتار ۇيىمداستىرىلعان ەتنواۋىل فەستيۆالدىڭ ەڭ كوپ قىزىعۋشىلىق تۋدىرعان الاڭدارىنىڭ ءبىرى بولدى. قارقارا جايلاۋىندا تىگىلگەن جۇزدەگەن كيىز ءۇي كوشپەلى وركەنيەتتىڭ بولمىسىن ايشىقتاپ، قوناقتاردى قازاق حالقىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىمەن، سالت-داستۇرىمەن جانە باي مادەني مۇراسىمەن تانىستىردى.

ەتنواۋىلدا قولونەر جانە قولدانبالى ونەر كورمەلەرى ۇيىمداستىرىلىپ، ۇلتتىق كيىمدەر، زەرگەرلىك بۇيىمدار، اعاش جانە تەرى شەبەرلەرىنىڭ تۋىندىلارى، ەر-تۇرمان، ات ابزەلدەرى مەن تۇرمىستىق بۇيىمدار كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى. شەبەرلەر ءوز ونەرىن كورسەتىپ، ۇلتتىق قولونەردىڭ قىر-سىرىن پاش ەتتى.

سونىمەن قاتار ۇلتتىق تاعامدار كورمەسى ءوتىپ، قوناقتارعا قىمىزدىڭ سان الۋان ءتۇرى مەن قازاقتىڭ ءداستۇرلى اس ءمازىرى ۇسىنىلدى. فەستيۆال بارىسىندا قازاق كۇرەسى، ساداق اتۋ، اسىق اتۋ، ارقان تارتۋ، تەڭگە ءىلۋ، اۋدارىسپاق سەكىلدى ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى ۇيىمداستىرىلىپ، ەتنوفولكلورلىق انسامبلدەردىڭ كونتسەرتتىك باعدارلامالارى مەرەكەنىڭ ءسانىن كەلتىردى.

وسىلايشا كورمە مەن ەتنومادەني باعدارلامالار قىمىزمۇرىندىق مەرەكەسىنىڭ مازمۇنىن بايىتىپ، ۇلى دالا وركەنيەتىنىڭ رۋحاني قۇندىلىقتارىن، جىلقى مادەنيەتىن جانە اتا-بابا مۇراسىن كەڭىنەن ناسيحاتتايتىن ماڭىزدى مادەني الاڭعا اينالدى.

بيىل ءتورتىنشى رەت ۇيىمداستىرىلعان قىمىزمۇرىندىق فەستيۆالىنە شەتەلدىك تۋريستەردىڭ قىزىعۋشىلىعى ەرەكشە بولدى. بۇگىندە بۇل مەرەكە قازاقستاننىڭ عانا ەمەس، تۇتاس تۇركى الەمىنىڭ كوشپەلى مادەنيەتىن حالىقارالىق دەڭگەيدە ناسيحاتتايتىن ماڭىزدى ەتنومادەني پلاتفورماعا اينالىپ كەلەدى.

قىمىزمۇرىندىق – وتكەننىڭ سارقىنشاعى ەمەس، جاس ۇرپاقتى ۇلتتىق تامىرىمەن قايتا قاۋىشتىراتىن ماڭىزدى مادەني مۇرا. ۇلى دالانىڭ قوناقجايلىعى مەن جىلقى مادەنيەتىن دارىپتەيتىن بۇل فەستيۆال ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى نىعايتىپ قانا قويماي، ۇمىت بولا باستاعان داستۇرلەردىڭ قايتا جاڭعىرۋىنا جول اشادى. وسىنداي يگى شارالار ارقىلى اتا-بابا مۇراسى كەلەر ۇرپاققا امانات بولىپ جەتىپ، قازاق حالقىنىڭ باي مادەنيەتى الەم جۇرتشىلىعىنا كەڭىنەن تانىلا بەرەتىنى انىق.

ايدا قوجامبەتوۆا،

الماتى وبلىسى، قارقارا جايلاۋى

Abai.kz