Beysenbi, 3 Qyrkýiek 2026
Kýbirtke 183 0 pikir 3 Qyrkýiek, 2026 saghat 14:48

Reseylik migranttar nege qaptap ketti?

Suret: JY arqyly jasaldy.

Qazirgi kýnderi Qazaq qoghamynda eng kóp talqylanghan taqyryptardyng biri – Reseyden kelgen migranttardyng kýrt kóbengi. Keyingi jyldary, әsirese 2022 jyldan keyin búl jaghday jana sipat alyp, elimizding iri qalalarynda túrghyn ýy baghasynyng qymbattauyna, enbek naryghyndaghy bәsekening kýshengine jәne qoghamdyq pikirding kýrt ózgeruine әser etti.

Qazirde, el arasynda «Reseylikter Qazaqstangha nege sonsha kóp kelip jatyr?» degen súraq jii qoyyla bastady. Áriyne, búl qúbylysty bir ghana sebeppen týsindiru mýmkin emes. Oghan geosayasi, ekonomikalyq, әleumettik jәne mәdeny faktorlar qatar yqpal etti.

Eng aldymen, Reseyden Qazaqstangha kelushiler sanynyng artuyna Ukrainadaghy soghys pen odan keyingi sayasy oqighalar tikeley әser etti. 2022 jyly Reseyde ishinara mobilizasiya jariyalanghannan keyin milliondaghan azamat óz elinen uaqytsha ketuding joldaryn izdey bastady. Sonyn ishinde, Qazaqstan olar ýshin eng qolayly baghyttargha ainaldy. Óitkeni eki elding arasynda úzyn qúrlyq shekarasy bar, sonday-aq, azamattar vizasyz qatynay alady, al kóptegen reseylikter Qazaqstanda orys tilining әli kýnge deyin óz kýshinde ekenin jaqsy biledi. Sondyqtan olargha beyimdelu qyiyndyq tudyrmaydy.

Qazaqstannyng ózi de belgili dәrejede tartymdy memleketke ainaldy. Eldegi salystyrmaly sayasy túraqtylyq, bank jýiesining júmys isteui, sifrlyq memlekettik qyzmetterding damuy jәne biznes jýrgizuge qolayly jaghdaylar kóptegen reseylikterding nazaryn audardy.

Áyelimning eli Aqmola oblysynyng Esil qalasynan bolghandyqtan, ýsh-tórt jylda bir, qayyn-júrtymyzgha baryp kelip túramyz. Búl joly barghanymyzda, osy audandaghy kóptegen eldimekenderding bos túratyn kósheleri, búryndar ketip, endi qaytyp kelgen kelimsekterge lyq tolyp alypty. Súrastyryp bilgenimizde ótken jyldan beri Reseyden kelip jatqandar kóp kórinedi. Ýstimizdegi jylyda kelip jatqandar barshylyq. Sonda oilaghanymyz, shekarany osymshama ashyp qoyyp, kelgenderdi qabylday beretin nedegen elmiz.  

Taghy bir aitarymyz, ekonomikalyq faktorlardyng da róli zor boldy. Reseyding birqatar halyqaralyq qarjy jәne sauda jýielerinen shektelui kóptegen kәsipkerlerge jana naryq izdeuge mәjbýr etti. Qazaqstan Euraziyalyq ekonomikalyq odaqtyng mýshesi bolghandyqtan, tauar ainalymy men biznesti jýrgizuge qolayly alang retinde qarastyryldy. Keybir kәsipkerler óz kompaniyalaryn nemese bólimshelerin Qazaqstangha kóshirdi.

El ishi, kóshi-qonnyng qazirgi keri әserlerine nazar audara bastady. Eng aldymen, túrghyn ýy naryghynda súranys kýrt ósip, jaldamaly pәter baghasy qalalarda aitarlyqtay kóterildi. Ásirese Astana men Almaty qalalarynda búl jaghday jergilikti túrghyndardyng narazylyghyn tudyrdy. Búl qúbylystar Qazaqstannyng kóshi-qon sayasatynyng 2023–2027 jyldargha arnalghan tújyrymdamasynda da yqtimal tәuekelder retinde atalghan.

Qazaqstanda jalpy syrtqy kóshi-qonnyng ong salidosy saqtalghanymen, elge kelushiler tek Reseyden ghana emes, TMD-nyng basqa memleketterinen jәne ózge elderden de keledi.

Kóshi-qon problemasy últtyq qauipsizdik túrghysynan da naqty bir jauapkershilikti talap etedi. Kez kelgen memleket siyaqty Qazaqstan da zansyz kóshi-qongha, ekstremizmge, jalghan qújattargha jәne qoghamdyq tәrtipti búzatyn әreketterge jol bermeui tiyis. Búl rette qúqyq qorghau organdary zang talaptarynyng oryndaluyn baqylap, el aumaghynda jýrgen shetel azamattarynyng qúqyqtary men mindetterining saqtaluyn qamtamasyz etui qajet.

Qazaqstan ýshin eng manyzdy jaghday – kóshi-qondy tiyimdi basqaru. Memleket enbek naryghynyng qajettilikterin, demografiyalyq ahualdy, últtyq qauipsizdik pen әleumettik túraqtylyqty qatar eskeretin sayasat jýrgizui qajet.

Aytarymyz, Reseyden Qazaqstangha migrasiyanyng kýshengi – bir ghana sebepten tughan qúbylys emes. Onyng negizinde soghys, geosayasy ózgerister, ekonomikalyq mýmkindikter, orys tilining elimizde әli kýnge deyin óz kýshinde túruy, vizasyz rejim siyaqty birneshe faktor jatyr. Osylardyng barlyghy qyiynshylyqqa tap bolghan reseylikterding jantalasa bizge qaray aghyluyna jol ashyp qoydy. Qazaqstan ýshin basty mindet – últtyq mýddeni saqtay otyryp, zangha negizdelgen, tengerimdi jәne tiyimdi kóshi-qon sayasatyn jýrgizu.

Beysenghazy Úlyqbek,

Qazaqstan Jurnalister Odaghynyng mýshesi

Abai.kz

0 pikir

Ýzdik materialdar

Kókjiyek

Azamattyq qogham hәm ghylym men bilim damuy...

Ahmetbek Núrsila 540
Bilgenge marjan

Parijdegi kitap jәne qazaq dalasynyng tarihy

Ómir Shynybekúly 1879
46 - sóz

«Bilimge mәjbýrleu»

Ábdirashit Bәkirúly 475
Aqmyltyq

Kóshpender oiyny qút bolsyn!

Serik Erghaly 442