Соңғы жылдары қоғамда көзге көрінбей қалыптасқан жаңа құбылыс бар. Ол – «жұртқа көрсету үшін өмір сүру» мәдениеті. Әлеуметтік желіде қымбат көлікпен түскен сурет, сәнді мейрамханадағы кешкі ас, бренд киімдер, несиеге алынған телефон мен той-думан - «сәтті өмірдің» өлшеміне айналып барады. Өкінішке қарай, осы жасанды жарыс жастардың санасына қатты әсер етуде.

Алматыдағы комьюнити орталықтарда басталған «Жастар ысырапшылдыққа қарсы. Үнем – Сана – Мәдениет» жобасы дәл осы мәселені көтеріп отыр. Жоба аясында жастармен кездесулер ұйымдастырылып, артық шығын, әлеуметтік желінің ықпалы, несиеге өмір сүру және ресурстарды ысырап ету мәселелері талқылануда. Бұл – жай ғана тренинг емес. Бұл – қазіргі қоғамдағы аса маңызды мәдени әрі психологиялық мәселе туралы ашық әңгіме.

Ысырапшылдық сәнге айналып бара ма?

Бүгінде кей жастар табысынан бұрын «көрінісіне» ақша жұмсайды. Бірі соңғы үлгідегі телефон алу үшін несие рәсімдейді, енді бірі той немесе демалыс үшін қарызға кіреді. Әлеуметтік желідегі қысым адамдарды «басқадан кем көрінбеуге» итермелейді. Бірақ экрандағы жылтыр өмірдің артында көбіне қаржылық қиындық, психологиялық күйзеліс және жасанды бақыт тұрады. Ең қауіптісі – жастардың шынайы өмір мен әлеуметтік желідегі өмірді шатастыра бастауы. Instagram мен TikTok-тағы қысқа видеолар адамдардың өмірін толық көрсетпейді. Көп жағдайда ол – арнайы дайындалған көрініс, монтаждалған эмоция, уақытша әсер ғана.

Өтірік коучтар көбейген заман

Әлеуметтік желімен бірге тағы бір қауіпті құбылыс қатар өсті. Ол – жалған мотивациялық коучтар мен «оңай байып кетудің жолын» сататын псевдо-мамандар.

Қазір интернетте «бір айда миллион тап», «ештеңе істемей ақша тап», «бай адамның санасын ашамын» деген уәделер көбейді. Кей жастар соңғы ақшасын осындай курстарға жұмсап, алданып қалып жатады. Өкінішке қарай, олардың көбі кәсіби экономист те, психолог та, кәсіпкер де емес. Бірақ әлеуметтік желідегі әдемі кеңсе, жалға алынған көлік пен жасанды образ арқылы өзін табысты адам ретінде көрсетеді. Нағыз білім мен еңбек ешқашан бір күнде нәтиже бермейді. Тұрақты табыс – тәртіптің, еңбектің және уақыттың жемісі.

Үнемшілдік – кедейліктің емес, парасаттың белгісі

Кей адамдар үнемшілдікті «ақша қимау» немесе «кедейлік» деп түсінеді. Шын мәнінде, үнем – саналы өмір сүру мәдениеті. Су мен электр қуатын босқа жақпау, қажетсіз зат сатып алмау, қаржыны жоспарлау, тамақты ысырап етпеу – бұл тек экономикалық емес, адамгершілік мәселе. Дамыған елдердің көпшілігінде үнемшілдік жоғары мәдениет ретінде қабылданады. Өйткені ресурс шексіз емес. Су, уақыт, ақша, энергия – барлығы жауапкершілікпен жұмсалуы керек. Алматыдағы жастар жобасының басты ерекшелігі де осында. Қатысушылар күнделікті өмірдегі қарапайым әдеттерге жаңаша қарауды үйренуде. Су үнемдеу, электр қуатын тиімді пайдалану, қаржыға саналы көзқарас қалыптастыру сияқты мәселелердің барлығы болашақ қоғамның мәдениетін қалыптастырады.

Шынайы өмір сәннен маңызды

Қазіргі жастарға ең керегі – жалған образ емес, шынайы өмірдің құнын түсіну. Адамның бағасы киімінде, көлігінде немесе әлеуметтік желідегі суретінде емес. Нағыз жетістік – тұрақты білімде, адал еңбекте және рухани тепе-теңдікте. Сән қуып өмір сүрген қоғам ерте ме, кеш пе шаршайды. Ал саналы тұтынуды үйренген қоғам ұзақ мерзімде тұрақты әрі бақытты өмір сүреді. Сондықтан ысырапшылдыққа қарсы мәдениет қалыптастыру – тек экономикалық мәселе емес, бұл – ұлттың ойлау жүйесіне қатысты мәселе. Жастар «көріну үшін өмір сүруден» гөрі, мағыналы өмір сүруді таңдағанда ғана қоғам өзгереді.

Abai.kz