Қазақстанда 63 жасқа толғанда көптеген адамдардың өмірі бір-біріне ұқсас сценариймен өрбиді:

Зейнетке шығады...
Таңертең жұмысқа бару тоқтайды...
Жиналыстар жоқ...
Жоспарлар жоқ...
Жауапкершілік жоқ...
Уақытылы бітіру керек шаруалар жоқ...
Кейбірі немере-шөбере бағады...
Кейбірі теледидар көреді...
Кейбірі дүкен аралайды...
Кейбірі ауласында еңбек етеді...
Бірақ бір сұрақ бар:
Адамның тәні қартая ма?
Әлде адам өмірінің мақсаты қартая ма?

Қазіргі заманғы геронтология (Gerontology — қартаю туралы ғылым) бір қызықты жайтты анықтады. Қартаю тек жасқа ғана байланысты емес. Ол енжарлықтан, яғни белсенділік жоқтықтан тездетеді.

Жапония, Германия, Нидерланды, Швеция сияқты елдерде 65, 70, тіпті 80 жаста да жұмыс істеп жүрген адамдар өте көп. Олар ақша таршылығынан жұмыс істемейді. Олардың өз себебі бар, яғни таңертең төсектен тұруға итермелейтін себеп.

Зерттеушілер мұны "Purpose in Life" немесе өмірлік мақсат деп атайды.
Жапонияда мұның арнайы атауы да бар:

"Икигай" (Ikigai) — таңертең оянудың мәні.

Жапондықтардың орташа өмір сүру ұзақтығы әлемде әлі де ең жоғары болуының құпиясы тек дұрыс тамақтануда емес. Олардың басым көпшілігі әлеуметтік өмірден зейнетке шықпайды, тек лауазымды қызметінен ғана кетеді.

Ал бізде ше? Кеше ғана үлкен ұйым басқарып отырған адам, ертесіне күні бойы теледидардың пультін "басқаруға" көшеді.

Ми мұны "жұмыстан босадым" деп емес, "енді керексіз қалдым" деп қабылдайды. Адамның миы да бұлшықет сияқты: қолданбасаң, семіп (кішірейіп) қалады. Зерттеулер көрсеткендей, әлеуметтік қарым-қатынастың азаюы, мақсатсыздық және интеллектуалдық жүктеменің төмендеуі когнитивті функциялардың нашарлауын (Cognitive Decline) тездетеді. Басқаша айтқанда, ми да зейнетке шығады.

Кейін адамдар: "Жас келді ғой" — дейді. Жоқ, кейде мәселе жаста емес, қолданыстан қалған мида болады.

Қозғалыс, әрине, қажет. Жаяу жүру керек, жаттығу жасау керек. Бірақ күніне 30 минут қыдыру қалған 23 сағат 30 минуттық бос кеңістіктің орнын толтыра алмайды. Өйткені адамды тек бұлшықет қана емес, өмірдің мәні тірі ұстайды.
Германияда қарт адамдардың еріктілер (волонтерлік) ісіне, жергілікті бірлестіктерге, кәсіби кеңес беру қызметтеріне және азаматтық ұйымдарға қатысу деңгейі өте жоғары. Олар негізгі жұмысы болмаса да, қоғамға қажет адам болып қала береді. Ал керек екенін сезінген адам өзін ешқашан қартайдым деп санамайды.

80 жастағы профессор әлі де зерттеумен айналысады.
75 жастағы инженер кеңесші болып жұмыс істейді.
72 жастағы әйел мұражайда ерікті болып жүр.
Олар қартаймағандықтан бұлай істеп жүрген жоқ. Осылай әрекет еткендіктен, баяу қартаяды.

Басқаша айтқанда: Тән: "Маған жұмыс бер" деп тұрғанда, иесі: "Жә, бүгін 8 сағат Facebook Reels көрейін" дейді. Сосын: "Неге бойымда қуат жоқ?" деп таңғалады.

Егер Ferrari көлігін гаражға 10 жыл бойы қозғалтпай қойып қойса, ол бұзылады. Адам да дәл сондай. Қозғалыссыз тән тозады, қолданылмаған ми солады, мақсатсыз өмір құрдымға кетеді.
Жас қалпын сақтаудың құпиялары:

60 жастан кейін жас қалпыңды сақтаудың құпиясы тек бір нәрседе емес:

Еңбек ету...
Оқу-тоқу, үнемі іздену...
Жаңа нәрселерді байқап көру...
Дос-жаранмен араласу...
Адамдарға пайдалы болу...
Жауапкершілік алу...
Жоспар құру...
Мақсатты болу...
Қоғамға қажет адам болу...
Басқаша айтқанда, өзіңді өмірдің орталығынан шеттетпеу керек. Өйткені адамды қартайтатын ең үлкен нәрсе беттегі әжім емес, "менің бітірер шаруам қалмады" деген ой.

Астана қаласының (немесе өз қалаңыздың) көшелерінде жүргізушілер ереже бұзып, тәртіпсіздік жасап жатса, үйде отырып ренжіп-кейігенше, далаға шығып соны реттеуге көмектесу де сіздің атқарар үлкен ісіңіз болуы әбден мүмкін.

Амантай Тойшыбайұлы

Abai.kz