قازاقستاندا 63 جاسقا تولعاندا كوپتەگەن ادامداردىڭ ءومىرى ءبىر-بىرىنە ۇقساس ستسەناريمەن ءوربيدى:

زەينەتكە شىعادى...
تاڭەرتەڭ جۇمىسقا بارۋ توقتايدى...
جينالىستار جوق...
جوسپارلار جوق...
جاۋاپكەرشىلىك جوق...
ۋاقىتىلى ءبىتىرۋ كەرەك شارۋالار جوق...
كەيبىرى نەمەرە-شوبەرە باعادى...
كەيبىرى تەلەديدار كورەدى...
كەيبىرى دۇكەن ارالايدى...
كەيبىرى اۋلاسىندا ەڭبەك ەتەدى...
بىراق ءبىر سۇراق بار:
ادامنىڭ ءتانى قارتايا ما؟
الدە ادام ءومىرىنىڭ ماقساتى قارتايا ما؟

قازىرگى زامانعى گەرونتولوگيا (Gerontology — قارتايۋ تۋرالى عىلىم) ءبىر قىزىقتى جايتتى انىقتادى. قارتايۋ تەك جاسقا عانا بايلانىستى ەمەس. ول ەنجارلىقتان، ياعني بەلسەندىلىك جوقتىقتان تەزدەتەدى.

جاپونيا، گەرمانيا، نيدەرلاندى، شۆەتسيا سياقتى ەلدەردە 65, 70, ءتىپتى 80 جاستا دا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ادامدار وتە كوپ. ولار اقشا تارشىلىعىنان جۇمىس ىستەمەيدى. ولاردىڭ ءوز سەبەبى بار، ياعني تاڭەرتەڭ توسەكتەن تۇرۋعا يتەرمەلەيتىن سەبەپ.

زەرتتەۋشىلەر مۇنى "Purpose in Life" نەمەسە ومىرلىك ماقسات دەپ اتايدى.
جاپونيادا مۇنىڭ ارنايى اتاۋى دا بار:

"يكيگاي" (Ikigai) — تاڭەرتەڭ ويانۋدىڭ ءمانى.

جاپوندىقتاردىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى الەمدە ءالى دە ەڭ جوعارى بولۋىنىڭ قۇپياسى تەك دۇرىس تاماقتانۋدا ەمەس. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى الەۋمەتتىك ومىردەن زەينەتكە شىقپايدى، تەك لاۋازىمدى قىزمەتىنەن عانا كەتەدى.

ال بىزدە شە؟ كەشە عانا ۇلكەن ۇيىم باسقارىپ وتىرعان ادام، ەرتەسىنە كۇنى بويى تەلەديداردىڭ ءپۋلتىن "باسقارۋعا" كوشەدى.

مي مۇنى "جۇمىستان بوسادىم" دەپ ەمەس، "ەندى كەرەكسىز قالدىم" دەپ قابىلدايدى. ادامنىڭ ميى دا بۇلشىقەت سياقتى: قولدانباساڭ، سەمىپ (كىشىرەيىپ) قالادى. زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي، الەۋمەتتىك قارىم-قاتىناستىڭ ازايۋى، ماقساتسىزدىق جانە ينتەللەكتۋالدىق جۇكتەمەنىڭ تومەندەۋى كوگنيتيۆتى فۋنكتسيالاردىڭ ناشارلاۋىن (Cognitive Decline) تەزدەتەدى. باسقاشا ايتقاندا، مي دا زەينەتكە شىعادى.

كەيىن ادامدار: "جاس كەلدى عوي" — دەيدى. جوق، كەيدە ماسەلە جاستا ەمەس، قولدانىستان قالعان ميدا بولادى.

قوزعالىس، ارينە، قاجەت. جاياۋ ءجۇرۋ كەرەك، جاتتىعۋ جاساۋ كەرەك. بىراق كۇنىنە 30 مينۋت قىدىرۋ قالعان 23 ساعات 30 مينۋتتىق بوس كەڭىستىكتىڭ ورنىن تولتىرا المايدى. ويتكەنى ادامدى تەك بۇلشىقەت قانا ەمەس، ءومىردىڭ ءمانى ءتىرى ۇستايدى.
گەرمانيادا قارت ادامداردىڭ ەرىكتىلەر (ۆولونتەرلىك) ىسىنە، جەرگىلىكتى بىرلەستىكتەرگە، كاسىبي كەڭەس بەرۋ قىزمەتتەرىنە جانە ازاماتتىق ۇيىمدارعا قاتىسۋ دەڭگەيى وتە جوعارى. ولار نەگىزگى جۇمىسى بولماسا دا، قوعامعا قاجەت ادام بولىپ قالا بەرەدى. ال كەرەك ەكەنىن سەزىنگەن ادام ءوزىن ەشقاشان قارتايدىم دەپ سانامايدى.

80 جاستاعى پروفەسسور ءالى دە زەرتتەۋمەن اينالىسادى.
75 جاستاعى ينجەنەر كەڭەسشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى.
72 جاستاعى ايەل مۇراجايدا ەرىكتى بولىپ ءجۇر.
ولار قارتايماعاندىقتان بۇلاي ىستەپ جۇرگەن جوق. وسىلاي ارەكەت ەتكەندىكتەن، باياۋ قارتايادى.

باسقاشا ايتقاندا: ءتان: "ماعان جۇمىس بەر" دەپ تۇرعاندا، يەسى: ء"جا، بۇگىن 8 ساعات Facebook Reels كورەيىن" دەيدى. سوسىن: "نەگە بويىمدا قۋات جوق؟" دەپ تاڭعالادى.

ەگەر Ferrari كولىگىن گاراجعا 10 جىل بويى قوزعالتپاي قويىپ قويسا، ول بۇزىلادى. ادام دا ءدال سونداي. قوزعالىسسىز ءتان توزادى، قولدانىلماعان مي سولادى، ماقساتسىز ءومىر قۇردىمعا كەتەدى.
جاس قالپىن ساقتاۋدىڭ قۇپيالارى:

60 جاستان كەيىن جاس قالپىڭدى ساقتاۋدىڭ قۇپياسى تەك ءبىر نارسەدە ەمەس:

ەڭبەك ەتۋ...
وقۋ-توقۋ، ۇنەمى ىزدەنۋ...
جاڭا نارسەلەردى بايقاپ كورۋ...
دوس-جارانمەن ارالاسۋ...
ادامدارعا پايدالى بولۋ...
جاۋاپكەرشىلىك الۋ...
جوسپار قۇرۋ...
ماقساتتى بولۋ...
قوعامعا قاجەت ادام بولۋ...
باسقاشا ايتقاندا، ءوزىڭدى ءومىردىڭ ورتالىعىنان شەتتەتپەۋ كەرەك. ويتكەنى ادامدى قارتايتاتىن ەڭ ۇلكەن نارسە بەتتەگى ءاجىم ەمەس، "مەنىڭ بىتىرەر شارۋام قالمادى" دەگەن وي.

استانا قالاسىنىڭ (نەمەسە ءوز قالاڭىزدىڭ) كوشەلەرىندە جۇرگىزۋشىلەر ەرەجە بۇزىپ، تارتىپسىزدىك جاساپ جاتسا، ۇيدە وتىرىپ رەنجىپ-كەيىگەنشە، دالاعا شىعىپ سونى رەتتەۋگە كومەكتەسۋ دە ءسىزدىڭ اتقارار ۇلكەن ءىسىڭىز بولۋى ابدەن مۇمكىن.

امانتاي تويشىبايۇلى

Abai.kz