Бұл адамның өмірі ерлік пен батылдыққа толы болды, ал қайтыс болғаннан кейін ол нағыз аңызға айналды. Әскери жолын қарапайым сарбаз болып бастап, генерал шеніне дейін көтерілді. Сабыр Рахымов ең қиын шайқастарға қатысып, ешқашан майдан даласынан шегінген емес.

Сталиннің өзі оны «Темір генерал» деп атаған, ал қаруластары таңғала отырып, оған өзін күтуді және полктерді шабуылға өзі бастап шаппай, шайқасты қауіпсіз позициядан басқаруды кеңес беретін. Бірақ ол олай істей алмайтын; сарбаздарының қасында болуды өзінің басты міндеті деп санады.

Болашақ әскери қолбасшының туған күні дәл белгілі — 1902 жылдың 25 қаңтары, бірақ туған жері туралы деректер әртүрлі. Ресми дереккөздерге сәйкес, ол Ташкентте өзбек шопанының отбасында дүниеге келген, дегенмен басқа дереккөздер оның әкесі қазақ болғанын және туған жері Қазақстандағы Көкібел ауылы екенін айтады.

Сәйкессіздіктің басты себебі — Сабырдың ата-анасыз өскендігінде. Ерте жетім қалған ол ешқандай құжатсыз қаңғыбастық кешуге мәжбүр болды. Күнкөріс үшін шопан болып жұмыс істеді, ал Қазан төңкерісінен кейін балалар үйінде бірнеше жыл оқыды. Онда өзін өзбек деп есептегенімен және кейінірек «алғашқы өзбек генералы» деп аталса да, оны айналасындағылар «Сабыр қазақ» деп атайтын. Кейіннен оның этникалық қазақ екені дәлелденді.

Сабыр 18 жасқа толғанда әскерге шақырылып, Бакудегі әскери училищеге оқуға түсті. Оны бітіргеннен кейін Азамат соғысының қызған шағында Орта Азиядағы басмашылармен шайқасып, Қызыл Жұлдыз орденімен марапатталды. Ал 1938 жылы Сталиндік репрессияға ұшырады. Тұтқындалып, екі жыл түрмеде отырды, бірақ кейін ақталып, қайтадан өз лауазымына оралды.

Ұлы Отан соғысы басталғанда майор шеніндегі Сабыр бірден майдан шебіндегі бөлімшеге тағайындалып, соғыстың алғашқы күндерінен-ақ өзінің әскери таланты мен батылдығын көрсетті. Алайда бір айдан соң Смоленск маңындағы шайқаста ауыр жарақат алды.

Госпитальда емделіп шыққан соң майданға оралып, полк командирінің орынбасары болып тағайындалды. Келесі жылдары Рахымов Батыс, сосын Оңтүстік майдандарында қызмет етіп, дивизия командирі болды. Дегенмен ол әрқашан сарбаздарына жақын болуға тырысатын және ешқашан тылда тығылып отырған емес.

1943 жылдың көктемінде, Кавказдағы шайқастар кезінде Сабыр Рахымов пен оның дивизиясы Туапсе қаласын қорғауға қатысты. Ол бұл шайқаста контузия алды, бірақ оның қолбасшылығындағы дивизия жаудың басым күшіне қарсы тұрып, оларды қаладан ығыстырып шығарды.

Осы ерлігі үшін ол генерал-майор шенін алып, Мәскеудегі Әскери академияға оқуға жіберілді. Академиядағы жеделдетілген курсты аяқтаған соң, генерал Рахымов 1944 жылдың көктемінде майданға қайта оралып, Люблин-Брест шабуылына қатысты, содан кейін Польшада шайқасты. Ол неміс армиясының «Висла» тобын талқандап, Балтық жағалауын азат етуді мақсат еткен Шығыс Померания операциясына қатысты.

Алайда генералға ұлы жеңісті көру бұйырмады. 1945 жылдың наурызында генерал Рахымов пен оның дивизиясы ең ауыр шайқастардың біріне қатысты, бұл оның соңғы майданы еді. Ол бақылау бекетінде болған кезде жойқын жарылыс болды. Тікелей тиген снарядтың сынығы Рахымовтың басын ауыр жарақаттады. Ол шұғыл түрде госпитальға жеткізілгенімен, бірнеше сағаттан соң есін жимастан қайтыс болды.

Аңызға айналған генерал Рахымов отбасылы еді, бір ұлы болған. Оның әйелі — Кеңестік Қазақстанның негізін қалаушылардың бірі, аты аңызға айналған революционер Әліби Жангелдиннің қызы Құралай Натуллаева. Олар жас кезінде, Сабыр Орталық Азияда қызмет етіп жүргенде танысып, шаңырақ көтерген.

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Құралай Роман есімді ұл босанып, Ташкентте қалған еді. Алайда күйеуі Мәскеуге оқуға жіберілгенде оның соңынан еріп, майданға бірге аттанды және оның дивизиясында әскери дәрігер болып қызмет етті. Күйеуі қаза тапқан күннің қарсаңында ол түс көрді: түсінде екеуі асау мұхит толқындарымен алысып жүреді, Құралай жағаға шығып үлгереді, ал толқын күйеуін теңізге алып кетеді.

Оянған соң ол бұл түсін күйеуіне айтып береді, ал ол: «Бұл менің жақында өлетінімді білдіреді, бірақ сен ұзақ өмір сүресің», — деп жауап береді. Сол күні бақылау бекетіне жау снаряды түскенде, Құралай күйеуінің қасында болған еді. Ол контузия алғанымен, аман қалды. Сабыр есін жоғалтпас бұрын оған: «Міне, түсің орындала бастады. Аман бол», — деп сыбырлап үлгереді.

Генерал Рахымов Ташкентте жерленді, ал оның әйелі мен ұлы оның жарқын естелігін сақтаушыларға айналды. Құралай Натуллаева күйеуінен 60 жылға ұзақ өмір сүріп, терең кәрілікке жетті. Ол қоғамдық өмірге белсенді қатысып, әйгілі күйеуінің өмірбаянын қалпына келтіруге көмектесті және арада жиырма жыл өткенде оған Кеңес Одағының Батыры атағының берілуіне үлкен үлес қосты.

Керімсал Жұбатқанов,

С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық ғылыми-зерттеу университетінің доценті, тарих ғылымдарының кандидаты

Abai.kz