سيريا دەگەن سيىردىڭ بۇيرەگىندەي بىتىراپ جاتقان، قىرىق جاماۋ ەل عوي. تاياۋ شىعىستاعى ەڭ وتتى نۇكتەلەردىڭ ءبىرى. ءبىر جاعىندا – ليۆان، ءبىر جاعىندا – يزرايل، تاعى ءبىر جاعىندا – يوردانيا، شىعىستا – يراق، سولتۇستىكتە – تۇركيامەن شەكارالاسىپ جاتقان ەل.

تاريحى مىڭجىلدىقتارعا تامىر تارتقانىمەن، زاماناۋي مەملەكەتتىك قۇرىلىمى 1946 جىلدان تارقاتىلادى...

قايسىبىرجىلى حالقى 20 ميلليوننان استى دەگەن (2011 ج.). قازىر 15,5 ميلليون ادامعا جەتەر-جەتپەس. 2011 جىلدان بەرى قاقتىعىستان كوز اشپاي كەلە جاتىر. بيلىك اسكەرى مەن قارۋلى وپپوزيتسيا، كۇرد جاساقتارى، سيريا دەموكراتيالىق كۇشتەرى، يسلام مەملەكەتى تەررورلىق توبى، الاۋيتتەر، درۋزدار ت.ب. وزگە دە ءدىني، ەتنيكالىق توپتار اراسىندا شايقاس ءبىر ساتكە توقتاعان ەمەس.

تاۋەلسىزدىك العاننان كۇنى-بۇگىنگە دەيىن بۇل مەملەكەتتە كەمى 15-16 رەت اسكەري توڭكەرىس بولعان. ەڭ سوڭعىسى الدىڭعى جىلى احمەد اش-شاراا باستاعان قارۋلى توڭكەرىس اكەلى-بالالى اسادتاردىڭ 54 جىلدىق بيلىگىن توڭكەرىپ تىنعانى بەلگىلى.

بۇل مەملەكەت ايگىلى «اراب كوكتەمىن» دە باستان وتكەردى. تۋنيستەن باستالعان كوتەرىلىستەر 2011 جىلى اقىر اياعىندا ءدال وسى سيرياعا دا جەتتى. «اراب كوكتەمىندەگى» ەڭ كوپ ادام شىعىنى دا وسى سيريادا بولدى (371 مىڭنان اسادى).

قولداۋسىز قالعان كۇردتەر

قازىر سيريادا نە بولىپ جاتىر؟ كەسكىلەسكەن شايقاستار بولىپ جاتىر. بىرنەشە اپتادان اسىپ بارادى، ەلدىڭ سولتۇستىگىندە اش-شاراا اسكەرى (ۇكىمەت اسكەرى) مەن سيريا دەموكراتيالىق كۇشتەر اسكەرى (كۇرد جاساقتارى) اراسىندا قانقاساپ شايقاستار جالعاسۋدا.

اش-شارا اسكەرى الەپپوداعى كۇرد جاساقتارىن بىرنەشە اۋداننان ىعىستىرىپ شىعارعان. ال سوڭعى 2 كۇندە كۇردتەر 3 مىڭ شارشى شاقىرىم جەردەن ايىرىلدى. سونىڭ ىشىندە بىرنەشە ءىرى مۇناي كەن ورنى اش-شاراانىڭ باقىلاۋىنا ءوتتى. قازىر اش-شاراا اسكەرى ەلدىڭ سولتۇستىك-شىعىسىندا ەكپىندەپ شابۋىلداردى ۇدەتىپ كەلەدى.

بۇرىن وسى كۇردتەردى اقش سىرتتاي قولدايتىن. قازىر پەنتاگون «ايماقتاعى احۋالدىڭ ۋشىعۋىنا الاڭداۋشىلىق» بىلدىرۋمەن شەكتەلۋدە. اش-شاراانىڭ ترامپپەن ءتىل تابىسقانى مەن سيريا اسكەرىن تۇركيانىڭ قولداۋى كۇردتەردىڭ جاعدايىن قيىنداتتى.

2019 جىل. تۇركيا كۇرد جاساقتارىنا سولقىلداتىپ سوققى جاساعان كەزدە دە، اقش ولارعا كومەك قولىن ۇسىنباعان. ول كەزدە ترامپ: «ءبىز نەگە كۇردتەرگە كومەكتەسۋىمىز كەرەك؟ ولار 1944 جىلى بىزبەن بىرگە نورمانديادا سوعىسىپ پا ەدى؟!»، دەپ شورت كەسكەن. بۇل جولى دا كۇردتەر قولداۋسىز قالىپ وتىر.

اش-شارانىڭ شارتتارى قانداي؟

بۇگىن سيريا پرەزيدەنتى احمەد اش-شاراا ۇكىمەت اسكەرى مەن سدك (SDF) اراسىنداعى شايقاستاردى توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قوياتىنىن، ال شەشىلمەگەن ماسەلەلەر ۋاقىت وتە كەلە شەشىلەتىنىن ايتتى.

احمەد اش-شاراانىڭ ايتۋىنشا، كەلىسىم بويىنشا سيريانىڭ سولتۇستىك-شىعىسىنداعى 3 پروۆينتسيا ء(ال-حاسەكە، دەير-ءاز-زور جانە راككا) ۇكىمەت باقىلاۋىنا وتەدى.

سيريا ۇكىمەتى مەن كۇرد جاساقتارى اراسىنداعى كەلىسىمنىڭ شارتتارى مىناداي:

1)مايدانىڭ بارلىق شەبىندە ۇرىس قيمىلدارىن تولىق توقتاتۋ;

2)سيريا ۇكىمەتىنە بارلىق مۇناي كەن ورىندارىن بەرۋ;

3)كۇرد ساربازدارى (سدك) تولىقتاي سيريا قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ قۇرامىنا وتەدى. بىراق، جەكە اسكەري قۇرام بولىپ جاساقتالمايدى، جەكە-جەكە جاۋىنگەر بولىپ قوسىلادى;

4)احمەت اش-شاراا ءال-حاسەكە پروۆينتسياسىنا گۋبەرناتور تاعايىندايدى;

5)تۇركيامەن شەكارادا ورنالاسقان ءاين ءال-اراب قالاسىنان اۋىر تەحنيكالار شىعارىلادى. جەرگىلىكتى قاۋىپسىزدىك قۇرىلىمى جاساقتالىپ، ول سيريا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە باعىنادى;

6)دايش-تىڭ بارلىق لاگەرلەرى مەن تۇتقىندارى سيريا ۇكىمەتىنىڭ باقىلاۋىنا وتەدى. ولاردىڭ تاعدىرىن ۇكىمەت انىقتايدى;

7)سدك اتىنا سيريا ۇكىمەتىنە مۇشە بولاتىنداردىڭ كانديداتۋرالارى ۇسىنىلادى;

8)سدك ءوز قۇرامىنداعى كۇرد جۇمىسشىلار پارتياسىنىڭ جاۋىنگەرلەرىن ەلدەن شىعارادى;

9)سيريا ۇكىمەتى دايش-پەن سوعىسىن جالعاستىرادى.

اقش احمەت اش-شاراانىڭ بۇل شارتتارى مەن كەلىسىمىن قۇپتادى. اقش-تىڭ ارنايى وكىلى بارراك: «پرەزيدەنت اش-شاراا ەلدەگى كۇردتەردىڭ سيريانىڭ بولىنبەس بولشەگى سانالاتىنىن تاعى ءبار مارتە دالەلدەدى. اقش بۇل كەلىسىمدى قۇپتايدى جانە ءبىزدىڭ ەجەلگى سەرىكتەسىمىز دايش-پەن كۇرەسكە ىجداھاتتىلىقپەن قوسىلادى دەپ سەننەدى»، - دەدى.

Abai.kz