كانادا پرەمەرى مارك كارني داۆوس مىنبەرىندە بۇيدەدى:

– ورتا دەرجاۆالار ءدال قازىر جۇمىلىپ جۇدىرىق بولۋى كەرەك. ويتكەنى، بۇگىن كەلىسسوز ۇستەلىندە ءبىز وتىرماساق، وندا ءبىز ەرتەڭ جەكە-جەكە الىپتاردىڭ اس مازىرىندە جاتامىز. قازىر ۇلى دەرجاۆالار ءوز بەتتەرىنشە كۇرەس جۇرگىزۋگە قابىلەتتى. ولاردىڭ قولدارىندا كۇش پەن قارجى جانە نارىق بار، اسكەري الەۋەت بار، ىقپال ەتۋ تەتىكتەرى بار. سول سەبەپتى دە ولار ءوز دەگەندەرىن ورىنداپ ءھام ورىنداتىپ جاتىر.

ال ورتا دەرجاۆالاردا مۇنداي الەۋەت پەن مۇمكىندىك جوق. ءبىز گەگەموندەرمەن بەتپە-بەت كەلىپ، كەلىسسوز جۇرگىزسەك، ءوزىمىزدىڭ السىزدىگىمىزدى كورسەتىپ، ولاردىڭ ىعىنا جىعىلۋعا ءماجبۇرمىز. ءبىز ولاردىڭ ۇسىنىستارىن ءۇنسىز قابىلداۋعا ءماجبۇرمىز. قازىر ءبىز ءوز ارامىزدا الگى الىپتاردىڭ الدىندا قايسىمىز كۇشتىرەك يىلە بىلەمىز دەپ جاتىرىسىپ جاتىرمىز.

ۇلى دەرجاۆالىق باسەكەلەستىك الەمىندە ءبىزدىڭ تاڭداۋىمىز بار: ءبىز نە ءبىر-بىرىمىزبەن جەكە پايدا ءۇشىن باسەكەلەسۋدى جالعاستىرا بەرەمىز، ءسويتىپ ءتۇبى جۇتىلىپ تىنامىز. نەمەسە ىقپالدى كۇشكە اينالۋ ءۇشىن كۇش بىرىكتىرەمىز.

ەندىگى جەردە «حالىقارالىق قۇقىق ءتارتىبىن ساقتاۋعا» شاقىرىپ، مالىمدەمە جاساۋدى دوعارۋ كەرەك. مۇنداي ءتارتىپ ەندىگى جوق. قازىرگى جۇيە – ۇلكەن دەرجاۆالار اراسىنداعى باسەكەگە قۇرىلعان جۇيە. بۇل جۇيەدە كۇشتىلەر ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانى ماجبۇرلەۋ قارۋى رەتىندە پايدالانا وتىرىپ، ءوز مۇددەلەرىن كوزدەيدى، - دەدى.

قازىر الەمنىڭ گەوساياسي كارتاسى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان بەرگى بۇرىن-سوڭدى بولماعان وزگەرىستەردى باستان كەشىرۋدە. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قاۋقارى قالىپ، الەمدىك گەگەموندار حالىقارالىق قۇقىق قاعيداتتارىن بەلدەن باسىپ، الەم كارتاسىن قايتا سىزۋعا باعىتتالعان ەڭ قاۋىپتى تەندەنتسياعا جول اشتى.

رەسەي - ۋكرايناعا سوعىس اشىپ، جەرىن جاۋلاپ، مولدوۆاعا اۋىز سالماققا ارانىن اشىپ، گرۋزيادان قوس ءوڭىردى كوتەنزورلىقپەن الىپ، ەندى ارمەنيامەن الىسۋعا، ورتالىق ازياعا ودىراڭداي سويلەۋگە كىرىستى.

اقش - ۆەنەسۋەلانى باعىندىرىپ، مادۋرونى بارىمتالاپ، گرەنلاندياعا اۋىز سالىپ، كۋبا مەن كولۋمبياعا اسكەرىن كەزەپ، مەكسيكانى ماجبۇرلەپ مايىستىرۋعا كوشتى.

قىتاي - تىنىق مۇحيتتىڭ تىنىشتىعىن بۇزاتىن قادامداردى جاساۋدىڭ از-اق الدىندا تۇر. تايۋاندى كۇشپەن باسۋعا نەگىز بار. بۇل قىتاي مەن جاپونيا اراسىنىڭ ۋشىعۋىن، ءتىپتى تىكەلەي قاقتىعىسقا ءتۇسۋىن بولجاتادى.

وسىنىڭ بارلىعى جوعارىداعى كانادا پرەمەرى مارك كارنيدىڭ جانايقايىنا جان بىتىرەدى. كۇشتىلەرگە قارسى كۇش بىرىكتىرۋ – ۇلى دەرجاۆالارمەن اشىق تەكەتىرەسكە ءتۇسۋ دەگەن ءسوز ەمەس. تەك ينتەگراتسيانىڭ ۇتىمدى جولىن ىزدەۋ ارقىلى، امان قالۋ امالى.

ال قازىرگى كەزدە «تۇركى الەمى» اتتى يدەيا توڭىرەگىندە بىرىگە باستاعان، وسى باعىتتا العاشقى ءىرى شەشىمدەر قابىلداي باستاعان قازاقستان مەن ورتا ازيا ەلدەرى قايتپەك؟ ءبىزدىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋ ايماعىمىز دا گەگەمونداردىڭ ىقپالى باسىم ايماق سانالاتىنى جاسىرىن ەمەس.

البەتتە، قازاقستانعا ءوزىنىڭ سىرتقى ەكونوميكالىق-ساياسي ينتەگراتسياسىن ءارتاراپتاندىرۋ ءۇشىن تەڭگەرىمدى، كوپ جاقتىلى ساياساتتى ۇستانىپ، ديپلوماتيانى دامىتۋ كەرەك. سونىمەن قاتار، وا ەلدەرىمەن كۇش بىرىكتىرۋ، «وا+» نەمەسە «تمۇ» پلاتفورمالارى ارقىلى ۇجىمداسىپ ارەكەت ەتۋ – ەكزيستەنتسيالدى ماسەلە بولماق...

نۇرگەلدى ابدىعانيۇلى

Abai.kz