قازاقستاندا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى تالقىلانۋدا. كونستيتۋتسيالىق رەفورما جونىندەگى تالقىلاۋ 2025 جىلعى قىركۇيەك ايىندا، مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىنان كەيىن باستالدى. التى اي بويى ەلدىڭ نەگىزگى زاڭىن رەفورمالاۋ ساراپشىلار قاۋىمداستىعى، ساياسي پارتيالار، ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار جانە ازاماتتاردىڭ قاتىسۋىمەن، اشىق ءارى ينكليۋزيۆتى ۇدەرىس رەتىندە جۇزەگە اسىرىلدى.

پارلامەنتتىك رەفورما جونىندەگى جۇمىس توبى مەن كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا قىزمەتى جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى رەتىندە 30 قاڭتاردا ۇسىنىلعان جانە جالپىۇلتتىق تالقىلاۋ ءۇشىن جاريالانعان جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى ازىرلەندى.

وسى ورايدا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنا قاتىستى قوعامدىق پىكىردى زەردەلەۋ ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى.

الەۋمەتتىك زەرتتەۋ ناتيجەلەرى كورسەتكەندەي، قازاقستاندىقتار كونستيتۋتسيالىق كوميسسيانىڭ جۇمىسى تۋرالى جالپى حاباردار، نەگىزگى اقپارات كوزدەرىنە قول جەتكىزە الادى جانە جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ باستى ەرەجەلەرى مەن جاڭا ەنگىزىلىمدەرمەن بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە تانىس. ازاماتتاردىڭ ەلەۋلى بولىگى پروتسەستىڭ بارىسىن قاداعالاپ قانا قويماي، جاڭا كونستيتۋتسيانى قابىلداۋدىڭ ەل ءۇشىن دە، وزدەرى ءۇشىن دە ىقتيمال سالدارىن وپتيميستىك تۇرعىدا قابىلدايدى.

كونستيتۋتسيالىق كوميسسيانىڭ قىزمەتى قاراپايىم ازاماتتار اراسىندا بەلگىلى ءبىر قىزىعۋشىلىق تۋدىرىپ وتىر. تەلەفون ارقىلى جۇرگىزىلگەن الەۋمەتتىك زەرتتەۋ دەرەكتەرىنە سايكەس، رەسپوندەنتتەردىڭ 38,6%-ى كوميسسيانىڭ جۇمىسىن بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە قاداعالايدى: ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ ءاربىر توعىزىنشىسى (10,8%) ونى مۇقيات قاداعالايدى، ال تاعى 27,8%-ى اندا-ساندا.

كونستيتۋتسيالىق كوميسسيانىڭ قىزمەتى تۋرالى نەگىزگى اقپارات كوزدەرى – ينتەرنەت پەن الەۋمەتتىك جەلىلەر، سونىڭ ىشىندە وتىرىستاردىڭ ونلاين-ترانسلياتسيالارى. اتاپ ايتقاندا، الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى جازبالاردى 37,3%، ينتەرنەت-باق-تى 29,1%، الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى قىسقا بەينەبايانداردى 28,7% رەسپوندەنت اتادى. ينتەرنەتپەن قاتار، تەلەديدار جاڭالىقتارى دا ازاماتتار اراسىندا جوعارى سەنىم دەڭگەيىن ساقتاپ وتىر (32,6%). كونستيتۋتسيالىق كوميسسيانىڭ قىزمەتى حالىق ءۇشىن ايتارلىقتاي ماڭىزدى: ءىس جۇزىندە ءاربىر ونىنشى رەسپوندەنت ونىڭ جۇمىسىن دوستارى مەن تانىستارىمەن تالقىلايتىنىن ايتقان.

زەرتتەۋ ناتيجەلەرى ازاماتتاردىڭ ايتارلىقتاي بولىگى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى تۋرالى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە حاباردار ەكەنىن كورسەتەدى: شامامەن 30%-ى ونىڭ ماتىنىمەن تانىس (22,5% – ءىشىنارا، 7,5% – تولىق ءماتىنىن وقىعان). تاعى 42,9% جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى تۋرالى ەستىگەنىمەن، ونىڭ مازمۇنىمەن تانىس ەمەس. جوبا جاريالانعاننان كەيىن بىردەن بىرنەشە كۇن ىشىندە جۇرگىزىلگەن ساۋالناما ءۇشىن بۇل – ايتارلىقتاي جوعارى كورسەتكىشتەر.

ازاماتتار جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنداعى ەڭ ماڭىزدى نورمالار مەن ەرەجەلەر رەتىندە جەكە ومىرگە قول سۇقپاۋشىلىق پەن دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋدى (39%), ءبىلىم بەرۋ مەن تاربيەنىڭ زايىرلى سيپاتىن (33%), عىلىم مەن يننوۆاتسيالارعا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋدى (30,3%) اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار، زاڭ مەن ءتارتىپ، ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىك، ادامعا باعدارلانۋ سياقتى قۇندىلىقتىق باعدارلار (23,9%), ءولىم جازاسىنا تىيىم سالۋ جانە ءومىر ءسۇرۋ قۇقىعىن قورعاۋ (22,9%), سونداي-اق ءدىن مەن مەملەكەتتىڭ ناقتى ءبولىنۋى (21,2%) دە ماڭىزدى دەپ تانىلدى.

ساۋالناماعا قاتىسقان ازاماتتاردىڭ قابىلداۋىندا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ پرەامبۋلاسىندا كورىنىس تاپقان ەڭ ماڭىزدى ەرەجەلەر ەل ىشىندەگى جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بىرلىك، بەيبىت جانە ۇيلەسىمدى ءومىر ءسۇرۋ قۇندىلىقتارىمەن بايلانىستى. اتاپ ايتقاندا، رەسپوندەنتتەردىڭ 31,8%-ى قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگىن نىعايتۋدى، 30,8%-ى بارلىق ەلدەرمەن بەيبىتشىلىك پەن دوستىققا ۇمتىلىستى، 30,4%-ى تابيعاتقا ۇقىپتى قاراۋعا شاقىرۋدى ماڭىزدى دەپ اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار، پرەامبۋلادا كورىنىس تاپقان اسا ماڭىزدى بەس قۇندىلىقتىڭ قاتارىنا ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ مىزعىماستىعى (23,5%) جانە بولاشاق ۇرپاق الدىنداعى جوعارى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋ (20,4%) دە ەندى.

ازاماتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى (78,3%) جاڭا كونستيتۋتسيادا كورسەتىلگەن ءدىن مەن مەملەكەتتىڭ ناقتى ءبولىنۋى تۋرالى ۇسىنىس ارقىلى كورىنىس تاپقان زايىرلىلىق قاعيداتىن قولدايدى. رەسپوندەنتتەردىڭ 45,3%-ى بۇل نورمانى تولىق قولدايتىنىن، تاعى 33%-ى كوبىنە قولدايتىنىن ايتتى. ال ءاربىر بەسىنشى ساۋالناماعا قاتىسۋشى (20,7%) بۇل نورمانى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە قولدامايتىنىن ءبىلدىردى.

جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ نەگىزگى يدەيالارىنىڭ ءبىرى – ادام كاپيتالىنىڭ، ءبىلىمنىڭ، عىلىم مەن يننوۆاتسيانىڭ دامۋىن مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق باعىتى رەتىندە بەكىتۋ – حالىق تاراپىنان كەڭ قولداۋ تاپتى: ازاماتتاردىڭ 86,3%-ى بۇل قۇندىلىقتىڭ كونستيتۋتسيادا بەكىتىلۋىن قولدايدى. بۇل يدەيانى قولداۋشىلار سانى ونى قولداماعانداردان 7 ەسە كوپ (12,2%).

جالپى العاندا، ەل حالقى جاڭا كونستيتۋتسيانى قابىلداۋدىڭ ءوزى ءۇشىن ىقتيمال سالدارىن وپتيميستىك تۇرعىدا باعالايدى: رەسپوندەنتتەردىڭ 65,3%-ى بۇل وزگەرىستەر ولاردىڭ ازامات رەتىندەگى قۇقىقتارى مەن مۇمكىندىكتەرىنە وڭ اسەر ەتەدى دەپ ەسەپتەيدى. ال 8,7%-ى رەفورمالاردىڭ كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن دەپ الاڭدايدى. تاعى 24% ازامات ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر وزدەرىنە ەشقانداي اسەر ەتپەيدى دەپ سانايدى.

كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى قابىلداۋ جالپى وڭ باعالانىپ وتىر جانە ونى قولداۋ دەڭگەيى ايتارلىقتاي جوعارى: ساۋالناماعا قاتىسقان ازاماتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى (84,7%) پرەزيدەنت ۇسىنعان كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى جانە جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن قولدايتىنىن مالىمدەدى. بۇل كورسەتكىش ونى تولىق قولدايتىنداردى (35,2%) جانە ازداۋ سەنىمدىلىكپەن قولدايتىنداردى دا (49,5%) قامتيدى. قولداۋ بىلدىرمەگەن ازاماتتاردىڭ جالپى ۇلەسى 13,5%-دى قۇرايدى (5,3% – مۇلدەم قولدامايدى، 8,2% – كوبىنە قولدامايدى).

جالپى العاندا، الىنعان دەرەكتەر كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ماقساتتارى مەن مازمۇنىنا قاتىستى قوعامدىق تۇسىنىكتىڭ قالىپتاسقانىن، سونداي-اق ازاماتتاردىڭ اقپاراتتانۋ دەڭگەيى مەن نەگىزگى زاڭ جوباسىن تالقىلاۋعا قاتىسۋىنىڭ جەتكىلىكتى جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى.

تەلەفوندىك ساۋالناما 2026 جىلعى 1–5 اقپان ارالىعىندا جۇرگىزىلدى. زەرتتەۋگە 17 وبلىس جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار ءۇش قالادان – استانا، الماتى جانە شىمكەنتتەن – 18 جاستان اسقان 1 200 رەسپوندەنت قاتىستى.

Abai.kz