تەاتر – قوعامنىڭ رۋحاني ايناسى، ادام مەن ۋاقىتتىڭ، تۇلعا مەن ورتا اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى ءتىرى كۇيىندە كورسەتەتىن ونەردىڭ بىرەگەي ءتۇرى. ول كورەرمەندى تەك ەستەتيكالىق اسەرگە بولەپ قانا قويماي، ونىڭ ىشكى دۇنيەسىنە ءۇڭىلىپ، ويلانىپ، تولعانۋعا، ءوزىن جانە اينالاسىنداعى ورتانى قايتا پايىمداۋعا جەتەلەيدى. قازىرگى تەاتردىڭ باستى قۇندىلىعى سول، ساحنا مەن زال اراسىنداعى كوزگە كورىنبەيتىن، بىراق تەرەڭ ەموتسيونالدىق جانە رۋحاني قارىم-قاتىناس قۇرىلىپ، ءتىرى بايلانىس جاساۋعا مول مۇمكىندىك بار.

قازىرگى جاھاندانۋ جاعدايىندا تەاتردىڭ ماڭىزى ودان ءارى ارتا تۇسۋدە. اقپارات اعىنى مەن جىلدام تۇتىنۋ مادەنيەتى ۇستەمدىك ەتكەن زاماندا تەاتر ادامدى توقتاپ، تىڭداۋعا، سەزىنۋگە، تەرەڭ ويلاۋعا ۇيرەتەدى. ول ۆيرتۋالدى كەڭىستىكتەن ايىرماشىلىعى – شىنايىلىققا، ءتىرى ەموتسياعا، ادامدىق قاتىناسقا نەگىزدەلگەن ونەر. سوندىقتان تەاتر بۇگىنگى قوعام ءۇشىن رۋحاني تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋدىڭ، ادامي قۇندىلىقتاردى قايتا باعالاۋدىڭ ماڭىزدى الاڭى بولىپ قالا بەرەدى.

قازاق ساحنا ونەرىنىڭ دامۋىندا ەرەكشە ءىز قالدىرعان عابيت مۇسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترى كورەرمەنىنە ويلى دا شىنايى قويىلىمدارىن ۇسىنىپ كەلە جاتقان سەكسەن جىلدىق تاريحى بار كوركەم ۇجىم. تەاتر رەپەرتۋارىنداعى ۇلتتىق جانە شەتەل كلاسسيكاسى، زاماناۋي دراماتۋرگيا بويىنشا قويىلعان سپەكتاكلدەردىڭ بىرنەشە بۋىن ۇرپاقتى تاربيەلەۋدە، ەستەتيكالىق رۋحاني باعدار بەرۋدە ۇلەسى مول. ۇجىمنىڭ شىعارماشىلىق قورجىنىنداعى ەرەكشە ءبىر سپەكتاكل – انتون چەحوۆتىڭ «شاعالا» دراماسى بولىپ تابىلادى.

قازىرگى تاڭدا قازاق رەجيسسۋراسىندا ءوز قولتاڭباسىن قالىپتاستىرىپ ۇلگەرگەن ەلىك نۇرسۇلتاننىڭ ساحنالاۋىمەن جارىققا شىققان بۇل قويىلىمدى ءبىر دەممەن كورىپ شىعاتىنىڭىز ءسوزسىز. ومىردە كوزگە كورىنبەيتىن، سوزبەن جەتكىزۋدى قاجەت ەتپەيتىن ادامدىق قارىم-قاتىناستاردى جىرلايتىن بۇل تۋىندى ايرىقشا اتموسفەراسىمەن قىمبات.

بۇل قويىلىم ەرەكشە ىزدەنىس پەن قاجىرلى ەڭبەكپەن، سۋرەتكەردىڭ ۇشقىر قيالى مەن شىنايى ىنتاسىمەن دۇنيەگە كەلگەنىن بايقاۋ قيىن ەمەس. درامانىڭ كوركەمدىك، پلاستيكالىق، حورەوگرافيالىق شەشىمدەرى ءوزارا بىتە قايناسىپ، رەجيسسەرلىك ويدىڭ تۇتاستىعىنا قىزمەت ەتكەن. بۇل پەسانى تاڭداۋىنىڭ باستى سەبەبىن رەجيسسەر ەلىك نۇرسۇلتان: «چەحوۆ الەمىنە ءۇڭىلۋىمنىڭ سەبەبى، ايتارى مول، استارلى شىعارماداعى يدەيانىڭ شىنايى ومىرگە جاقىن بولۋى» دەيدى. جاسىراتىنى جوق، جاندارى جۇمباق، ءومىردىڭ ءمانىن وزدەرىنشە ىزدەگەن چەحوۆ كەيىپكەرلەرىنىڭ بولمىسى مەن ىشكى سەزىمدەرىن كورەرمەندەرگە جەتكىزۋ كولدەنەڭ كوك اتتىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەسى انىق. بىراق رەجيسسەر ەلىك نۇرسۇلتان مەن قويىلىمدا ونەر كورسەتكەن اكتەرلىك قۇرام ۇلى جازۋشىنىڭ الەمىن تاپ باسىپ تانىپ، مەيىلىنشە تۇسىنىكتى دە كوركەم تۋىندى جاساي بىلگەن.

قويىلىمنىڭ ستسەنوگرافيا اۆتورى گرۋزيادان ارنايى شاقىرىلعان سۋرەتشى شوتا باگاليشۆيلي. ستسەنوگرافيادان جيناقىلىق پەن مينيماليزمدى بايقايمىز. سونداي-اق سۋرەتشى ساحنادا اق پەن قارا تۇستەرگە باسىمدىلىق بەرە وتىرىپ، كەيىپكەرلەردى كوبىنەسە قىزىلدى-جاسىلدى اشىق تۇستەرگە ەمەس، قوڭىرقاي ءومىردىڭ بەلگىسىن جەتكىزەتىن اقشىل-سۇر ءتۇستى كوستيۋمدەر كيگىزگەن. ساحناداعى بارلىق زاتتاردىڭ سيمۆولدىق-مەتافورالىق ءمانى بار. اتاپ ايتساق، ساحنا كوكجيەگىندە ورنالاستىرىلعان ۆەلوسيپەد – تىراشتانىپ جاقسى ومىرگە ۇمتىلعان جانداردىڭ ىشكى اداسۋلارىنىڭ، ىزدەنىستەرىنىڭ بەلگىسى.

رەجيسسەر پەساداعى ماحاببات ۇشتىكتەرىن كورسەتۋدى بەينەكامەرا ارقىلى جۇزەگە اسىرادى. بۇل ءوز كەزەگىندە وقيعانىڭ تۇسىنىكتىلىگىن ارتتىرا تۇسەدى. وسىلايشا، رەجيسسەر زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ مۇمكىندىكتەرىن تيىمدى پايدالانا بىلگەن.

قوعام تىنىسىن تاپ باسىپ سۋرەتتەيتىن، فيلوسوفيالىق ويلارعا جەتەلەيتىن سپەكتاكلدىڭ ماعىناسىن اشىپ، اجارىن كىرگىزگەن اكتەرلىك قۇرام ەكەنىن باس ايتقان ءجون. اركادينا – اكتريسا جانار ماقاشەۆا، تريگورين – اكتەر ەرلان كارىباەۆ، دوكتور دورن – اكتەر سافۋان شايمەردەنوۆ، ترەپلەۆ – اكتەر دارحان سۇلەيمەنوۆ، سورين – اكتەر قادىرعازى قۋاندىقوۆ، زارەچنايا – اكتريسا ايدا جانتىلەۋوۆا، ماشا – اكتريسا دينارا نۇربولات، ت.ب. ساحناگەرلەردىڭ سومداعان بەينەلەرى وتە تارتىمدى شىققان. اسىرەسە، اركادينا مەن تريگورين جۇبىنىڭ شىنايى ويىنى بۇگىنگى زامانداستارىمىزدىڭ كەلبەتىن كوز الدىمىزعا اكەلەدى. اكتەرلەر ءوز ويىندارىمەن ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ، مىقتى اكتەرلىك دۋەت قۇرا العانىن بايقادىق.  ال، مەكتەپ وقىتۋشىسى مەدۆەدەنكونىڭ بەينەسى (اكتەر ەلدار وتارباەۆ) قىزمەتى قۇنسىزدانىپ كەتكەن مۇعالىمنىڭ كەسكىن كەلبەتىن انىق جەتكىزەدى.

كورەرمەنىن ءبىر كۇلدىرىپ، ءبىر مۇڭايتقان «شاعالا» سپەكتاكلى عابيت مۇسىرەپوۆ اتىنداعى تەاتر ۇجىمىنىڭ شىعارماشىلىق جەڭىسى دەپ ويلايمىز. سوندىقتان «شاعالا» دراماسىن تاماشالاۋعا كەڭەس بەرەمىز.

ايشا تارلابەك،

تەمىربەك جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ ستۋدەنتى

Abai.kz