پاريج، 10 ناۋرىز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ باستاعان قازاقستان دەلەگاتسياسى پاريجدە يادرولىق ەنەرگەتيكا جونىندەگى ەكىنشى حالىقارالىق سامميتكە قاتىستى. 50-دەن استام ەلدىڭ مەملەكەت, ءۇكىمەت, مەملەكەتتىك ورگانباسشىلارى، حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جەتەكشىلەرى، قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ، ونەركاسىپتىڭ جانە ساراپشىلار قوعامداستىعىنىڭ وكىلدەرى ازاماتتىق يادرولىق ەنەرگەتيكانىڭ نەگىزگى ەنەرگەتيكالىق جانە كليماتتىق سىن-قاتەرلەر جاعدايىنداعى ءرولىن تالقىلادى. ءىس-شاراعا قازاقستاننان اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى اگەنتتىك توراعاسى الماسادام ساتقاليەۆ تە قاتىستى.

ءماجىلىس سپيكەرىن قارسى العان فرانتسيا پرەزيدەنتى ەممانۋەل ماكرون ءبىزدىڭ مەملەكەت باسشىسىنا جىلى لەبىزىن جەتكىزىپ، سامميتكە قازاقستان دەلەگاتسياسىن جىبەرگەنى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى.

سۋرەت: ج.جۇمابەكوۆ

فورۋمدى اشقان فرانتسۋز كوشباسشىسى يادرولىق ەنەرگەتيكانى قازىرگى الەمدەگى پروگرەسستىڭ، وركەندەۋ مەن ەگەمەندىكتىڭ فاكتورى دەپ اتادى. ونىڭ ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا، جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا جانە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە جول اشاتىنىن ايتتى. ەممانۋەل ماكرون قازاقستانعا جانە ۋراننىڭ سەنىمدى جەتكىزۋشىلەرى سانالاتىن بىرنەشە ەلگە قولداۋ ءبىلدىرىپ، سامميت قاتىسۋشىلارىن بەيبىت اتوم سالاسىندا مەملەكەتارالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە شاقىردى.

اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىكتىڭ باس ديرەكتورى رافاەل ماريانو گروسسي قازىرگى ۋاقىتتا تسيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ قارقىندى دامۋى الەمدىك قوعامداستىقتىڭ الدىندا كوپتەگەن ماسەلە تۋىنداتىپ وتىرعانىن،  ولارعا اتوم ەنەرگياسى جاۋاپ بەرە الاتىنىن اتاپ كورسەتتى.

ەۋروپالىق كوميسسيا توراعاسى ۋرسۋلا فون دەر ليايەن ەۋروپانىڭ ازاماتتىق يادرولىق ەنەرگەتيكادان باس تارتۋىن ەڭ ۇلكەن ستراتەگيالىق قاتەلىك دەدى. وسىنى تۇسىنە وتىرىپ، ەۋروپالىق وداق يننوۆاتسيالىق يادرولىق تەحنولوگيالارعا سالىناتىن ينۆەستيتسيالاردى قولداۋ ءۇشىن 200 ميلليون ەۋرو كولەمىندە كەپىلدىك قورىن قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.

ءماجىلىس سپيكەرى ءوز سوزىندە فرانتسيا باسشىسىنا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆتىڭ جىلى لەبىزىن جەتكىزدى. ول قاۋىپسىز ءارى ورنىقتى اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ جولىندا حالىقارالىق دەڭگەيدە كۇش-جىگەر جۇمىلدىرۋ ءۇشىن ءىس-شارانىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتءتى, سونداي-اق بەيبىت اتومدى دامىتۋ بويىنشا ەلىمىزدە اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا توقتالدى.

– قازاقستان ەنەرگەتيكالىق دامۋدىڭ جاڭا بەلەسىنە – اتوم ەنەرگەتيكاسى داۋىرىنە قادام باسۋدا. ءبىز اتوم ەنەرگەتيكاسىن ستراتەگيالىق تۇرعىدا سەنىمدى ءارى قولجەتىمدى ەنەرگيا كوزى رەتىندە قاراستىرامىز. 2024 جىلى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاندا اەس سالۋ ماسەلەسىن جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمعا شىعاردى. رەفەرەندۋم ناتيجەلەرى بۇگىنگى تاڭدا بىزگە زاماناۋي، ورنىقتى ءارى ارتاراپتاندىرىلعان ەنەرگەتيكالىق جۇيەنى دامىتۋعا جول اشىپوتىر. اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ جوباسىن ىسكە اسىرۋ حالىقارالىق كونسورتسيۋم قۇرۋدى كوزدەيدى. قازىرگى ۋاقىتتا تابيعي، گەولوگيالىق، سەيسميكالىق، گيدرولوگيالىق جانە تەحنوگەندىك فاكتورلارعا باعا بەرىلە وتىرىپ، كەشەندى ينجەنەرلىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلۋدە, – دەدى ەرلان قوشانوۆ.

ءماجىلىس سپيكەرى گەوساياسي تۇراقسىزدىق پەن حاوس ورشىگەن تۇستا بەيبىت اتومنىڭ  قاۋىپسىزدىگى باستى ورىنعا شىعاتىنىن اتاپ ءوتتى. وسىعان بايلانىستى، قازاقستان ءاردايىم بارلىق كەلىسپەۋشىلىكتەردى كەلىسسوز ارقىلى شەشءۋدى قولدايدى.

سونىمەن قاتار پالاتا سپيكەرى قازاقستان وتىز جىلدان استام ۋاقىت بويى جاھاندىق يادرولىق قاۋىپسىزدىك ارحيتەكتۋراسىن دامىتۋعا جۇيەلى تۇردە وزىندىك ۇلەسىن قوسىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. قازاقستان سەمەي سىناق پوليگونىن جاۋىپ، يادرولىق ارسەنالدان ءوز ەركىمەن باس تارتتى. ءبىزدىڭباستامامىزبەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسى 29 تامىزدى حالىقارالىق يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىل كۇنى دەپ جاريالادى.

جيىندا ءماجىلءىس توراعاسى ونەركاسىپتى، عىلىم مەن ءبىلىمدى بىرىكتىرەتىن ۇلتتىق يادرولىق كلاستەردى قالىپتاستىرۋ جونىندەگى جۇمىس تۋرالى ايتىپ بەردى. اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىكپەن ىنتىماقتاستىق اياسىندا قازاقستان راديو-فارماتسەۆتيكالىق پرەپاراتتار ءوندىرىس اياسىنكەڭەيتىپ، زاماناۋي دياگنوستيكا مەن ەمدەۋدىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرىپ كەلەدى. قازاقستاننىڭ ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعى حالىقارالىق زەرتتەۋ الاڭىنا اينالدى. مۇندا رەاكتورلىق تەحنولوگيالار، رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىك جانە باسقارىلاتىن تەرمويادرولىق سينتەز سالالارىنداعى حالىقارالىق جوبالار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار ءبىزدىڭ يادرولىق ورتالىق حالىقارالىق ەكسپەريمەنتتىك-تەرمويادرولىق رەاكتور (يتەر) باعدارلاماسىنا دا بەلسەنە قاتىسۋدا.

ەرلان قوشانوۆ سامميتكە قاتىسۋشىلارعا الداعى ۋاقىتتا دا قازاقستان اتوم سالاسىنداعى ساياساتىن اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىكءتىڭ ستاندارتتارىنا ساي قۇرىپ، اشىقتىقتى، سەنىمدىلىك پەن سەرىكتەستىكتى نىعايتا تۇسەءتىنىن ايتتى. ول پاريج ءسامميتىنىڭ بىرلەسكەن دەكلاراتسياسىن قابىلداۋ باستاماسىن قۇپتادى، ونى بەيبىت اتومدى جاڭعىرتۋ جانە دامىتۋ بويىنشا جاھاندىق جانە ۇلتتىق ستراتەگيانىڭ ماڭىزدى بولىگى دەپ اتادى.

يادرولىق ەنەرگەتيكا بويىنشا ءبىرىنشى سامميت 2024 جىلى بريۋسسەلدە ءوتتى. بۇل الاڭ يادرولىق باعدارلاماسى بار مەملەكەتتەر مەن وسى جولعا ەندى عانا قادام باسۋ جايىن قاراستىرىپ وتىرعان ەلدەرءدىڭ ءوزارا پىكىر الماسۋىنا ىقپال ەتۋگە ارنالعان. بۇگىندە يادرولىق ەنەرگەتيكا الەمدىك ەلەكتر ەنەرگياسى ءوندىرىسىنىڭ شامامەن 10 پايىزىن قامتيدى. كوپتەگەن ەلدە ول ۇلتتىق ەكونوميكالاردىڭ ۇنەمى ارتىپ كەلە جاتقان سۇرانىسىن ەسكەرە وتىرىپ، باسقارىلاتىن ءارى تومەن كومىرتەكتى ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدىڭ ماڭىزدى مۇمكىندىگى رەتىندە قاراستىرىلادى.

ءماجىلىستىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. 

Abai.kz