جاڭا كونستيتۋتسيا ادام قۇقىقتارىن قالاي كۇشەيتەدى؟
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسى جوباسى ەلدىڭ ساياسي جۇيەسىن جاڭارتۋعا، بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى نىعايتۋعا جانە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان. بۇل تۋرالى ءماجىلىس دەپۋتاتى ءابۋتالىپ ءمۋتالى مالىمدەدى.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا، جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرىپ، دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردى كۇشەيتەتىن ماڭىزدى قۇجات بولماق.
«جاڭا كونستيتۋتسياسى جوباسى – ەلىمىزدىڭ ساياسي جۇيەسىن جاڭارتاتىن، بيلىك تارماقتارىنىڭ تەپە-تەڭدىگىن نىعايتاتىن جانە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن كۇشەيتەتىن ماڭىزدى قۇجات»، – دەدى ءابۋتالىپ ءمۋتالى.
ونىڭ ايتۋىنشا، جاڭا رەداكتسيادا حالىق بيلىگىنىڭ ءرولى ناقتى كۇشەيتىلەدى. كونستيتۋتسيا جوباسىندا حالىق مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر قاينار كوزى ءارى ەگەمەندىكتىڭ يەسى رەتىندە ايقىن كورسەتىلەدى.
«جاڭا رەداكتسيادا بۇل قاعيدا ناقتىراق بەكىتىلىپ، “حالىق – ەگەمەندىك يەسى” دەپ ايقىن جازىلادى. مەملەكەت اتىنان ارەكەت ەتۋ قۇقىعى تەك پرەزيدەنت پەن قۇرىلتايعا بەرىلىپ، وزگە ورگاندارعا وكىلەتتىك تەك كونستيتۋتسيا مەن زاڭ شەگىندە عانا بەرىلەدى. بۇل بيلىكتى يەمدەنىپ كەتۋگە قارسى قوسىمشا كونستيتۋتسيالىق ساقتاندىرعىش»، – دەدى دەپۋتات.
ءمۋتالى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنداعى ماڭىزدى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى رەتىندە قۇرىلتاي ينستيتۋتىنىڭ ەنگىزىلۋىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، قۇرىلتاي زاڭ شىعارۋ بيلىگىن جۇزەگە اسىراتىن جوعارى وكىلدى ورگان بولادى.
«قۇرىلتاي 145 دەپۋتاتتان تۇرادى جانە بارلىعى ءبىرتۇتاس جالپىۇلتتىق سايلاۋ وكرۋگى بويىنشا پروپورتسيونالدى وكىلدىك جۇيەمەن سايلانادى. بۇل ساياسي پارتيالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرىپ، سايلاۋشىلاردىڭ داۋىسى ءادىل پروپورتسيادا كورىنىس تابۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى»، – دەدى ول.
سونىمەن بىرگە جوبا ازاماتتاردىڭ نەگىزگى قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن كەڭەيتۋدى كوزدەيدى. مىسالى، جەكە ومىرگە قول سۇقپاۋ، وتباسى قۇپياسىن ساقتاۋ جانە دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋ قۇقىقتارى ناقتى كورسەتىلگەن.
«جەكە ومىرگە، وتباسى قۇپياسىنا جانە دەربەس دەرەكتەردى، سونىڭ ىشىندە تسيفرلىق تەحنولوگيالار ارقىلى وڭدەلەتىن مالىمەتتەردى قورعاۋ قۇقىعى كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتىلەدى. بۇل قازىرگى تسيفرلىق ءداۋىر ءۇشىن اسا ماڭىزدى كەپىلدىك»، – دەدى دەپۋتات.
ءسوز ەركىندىگى، عىلىمي جانە شىعارماشىلىق ەركىندىك تە كونستيتۋتسيا جوباسىندا كەڭىنەن قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار سوعىسقا، زورلىق-زومبىلىققا، ەتنوستىق جانە ءدىني وشپەندىلىككە شاقىرۋعا قاتاڭ شەكتەۋلەر ەنگىزىلەدى.
ءمۋتالى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كەپىلدىكتەرى دە كۇشەيتىلەتىنىن ايتتى. اتاپ ايتقاندا، سوت شەشىمىنسىز ادامدى ۇزاق ۋاقىت ۇستاۋعا بولمايتىنى جانە ۇستالعان ساتتەن باستاپ ادۆوكات كومەگىن پايدالانۋ قۇقىعى ناقتى بەكىتىلەدى.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا، جاڭا كونستيتۋتسيا الەۋمەتتىك مەملەكەت قاعيداتىن دا كۇشەيتەدى. نەگىزگى زاڭدا ادامنىڭ ءومىرى، قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى مەملەكەتتىڭ ەڭ جوعارى قۇندىلىعى رەتىندە ايقىندالادى.
«ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋعا قۇقىعى، زاڭدا بەلگىلەنگەن كولەمدە تەگىن مەديتسينالىق كومەك الۋ مۇمكىندىگى، سونداي-اق مىندەتتى جانە تەگىن ورتا ءبىلىم الۋ كەپىلدىكتەرى كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتىلەدى»، – دەدى ول.
ءماجىلىس دەپۋتاتىنىڭ پىكىرىنشە، جاڭا كونستيتۋتسيا قولدانىستاعى نەگىزگى قاعيداتتاردى ساقتاي وتىرىپ، ولاردى قازىرگى زامان تالاپتارىنا ساي جاڭعىرتادى.
«بۇل قۇجات ءبىر جاعىنان قولدانىستاعى كونستيتۋتسيانىڭ ىرگەتاستىق قاعيداتتارىن ساقتايدى، ەكىنشى جاعىنان XXI عاسىر تالاپتارىنا ساي جاڭعىرتادى. سوندىقتان كونستيتۋتسيا جوباسىن قولداۋ – قازاقستاندى قۇقىقتىق، ادىلەتتى جانە زاماناۋي مەملەكەت رەتىندە نىعايتۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام»، – دەپ ايتتى ءابۋتالىپ ءمۋتالى.
Abai.kz
