قازاققا تۇتاس قازاق جەرى – جەرۇيىق!
فيلوسوفيا عىلىمىنىڭ دوكتورى، ءال‑فارابي اتىنداعى قازاق ۇۋ پروفەسسورى تەلەباەۆ عازيز تۇرىسبەكۇلىمەن مەرەكەلىك سۇحبات.
ءابدىراشيت باكىرۇلى:
– عازيز تۇرىسبەكۇلى، ەل تاريحىنىڭ سوڭعى بەس جىلىندا تۇركى الەمى ينتەگراتسياسى ماسەلەسى قارقىندى دامي باستادى. ارينە، ونىڭ نەگىزىندە ورتاق تۇركىلىك دۇنيەتانىم جاتقانى بەلگىلى. وسى ماسەلەگە توقتالىپ وتسەڭىز.
عازيز تەلەباەۆ:
– تۇركىلىك دۇنيەتانىمدىق داستۇردە ۇلى تۇركىلەر يدەياسى نەگىزگى يدەيالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ەڭ الدىمەن، بۇل يدەيادا تۇركىلەردىڭ كەمەل قوعام قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قوعام تۋرالى تۇسىنىكتەرى قامتىلعان. سان عاسىرلار بويى تۇركىلەر وسىنداي كەمەل قوعامعا ۇمتىلدى جانە ول ءتۇرلى اتاۋلارعا يە بولىپ كەلدى: «ماڭگى ەل»، «وتۇكەن»، «جەرۇيىق»، «ىزگى (قايىرىمدى) قالا». وسىنداي كەمەل قوعامنىڭ نەگىزگى شارتتارى رەتىندە كەلەسى سيپاتتار كوزگە تۇسەدى:
- دانا بيلەۋشى;
- ادىلەتتى زاڭ;
- تۇرعىندار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق قاتىناستار;
- ءتيىمدى گەوگرافيالىق جاعدايلار جانە باسقالارى.
وسىلاردىڭ اراسىندا «تۇرعىندار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق قاتىناستار» دەگەن سيپاتتامانى ىسكە اسىرۋدا ءوزىمىز كەشە سان‑سالتاناتىمەن تويلاپ وتكەن ناۋرىز مەيرامىنىڭ ورنى ەرەكشە. بۇل مەيرام ‑ جالپى تۇركى الەمىنە ورتاق، كونەدەن كەلە جاتقان ءداستۇرلى مەيرام.
ءابدىراشيت باكىرۇلى:
– نەگىزى «ماڭگىلىك» ۇعىمى كەز كەلگەن يمپەرياعا، ۇلى قاعاناتتارعا ءتان قۇبىلىس ەكەنى انىق. ماسەلەن، الەمدىك تاريحتا ءوزىن «ماڭگىلىك» دەپ جاريالاعان اسا قۋاتتى ريم يمپەرياسى بولدى. بىراق، ۋاقىت وتە ول دا كۇيرەدى. ءبىر زامانداردا ءبىزدىڭ ارعى تەگىمىز عۇندار دا ەۋرازيالىق كەڭىستىكتى تۇتاس جاۋلادى. بىراق ول دا تاريح قويناۋىنا كەتتى. بەرىسىندە تۇركى قاعاناتى داڭقىن شىعاردى – ول دا بولشەكتەنىپ كەتتى.جاسىل تۋىن جەلبىرەتىپ اراب حاليفاتى ومىرگە كەلدى – كوپ ۇزاماي ول دا ىدىرادى... شىڭعىس حاننان باستاۋ العان ۇلى مىڭقول مەن التىن وردا قاعاناتى پايدا بولدى – ول دا ىدىراپ كەتتى. اراب ەلدەرىن عاسىرلار بويى ىقپالىندا ۇستاعان وسمان يمپەرياسى – ول دا كەلمەسكە كەتتى...
ەندەشە، وسى «ماڭگىلىك» دەگەنىمىز دە تاريحي وتپەلى داۋىرلەردەن قۇرالاتىن سياقتى. سوندىقتان، قازىرگى زاماندا وسى ۇعىمدى قولدانۋ قانشالىقتى دۇرىس؟
عازيز تەلەباەۆ:
– بىراق، وسى ءسىز ايتقان تاريحي جاعدايلارعا قاراماستان، الدىمەن مىنا جاعدايلارعا ءمان بەرگەن ءجون: ول - «ماڭگى ەل» ۇعىمىنىڭ تۇركى دۇنيەتانىمىندا پايدا بولۋى. تاريحي دەرەكتەرگە قۇلاق اسساق، العاش رەت «ماڭگى ەل» سوزدەرى شىعىس تۇرىك قاعاناتى اسكەرىنىڭ باس قولباسشىسى كۇلتەگىنگە (685 – 731) باعىشتالعان بىتىك تاستا جازىلعان كورىنەدى. كۇلتەگىن ەسكەرتكىشىنىڭ III قاپتالىندا بىلاي دەپ جازىلعان: «Őtuken Yïš olursar beŋgü el olurtačïsïn (وتۇكەن يىش وتىرسا، ماڭگى ەل تۇتا وتىرۋشى ەدىڭ)» [1, 8 جول].
جالپى تۇركى دۇنيەتانىمىندا ماڭگى ەل بولۋ ءۇشىن مىقتى مەملەكەت قۇرۋ كەرەك دەگەن وي باسىم. مۇنداي مەملەكەت ءتورت جاعىنداعى كورشى مەملەكەتتەردى وزىنە باعىندىرۋى ءتيىس نەمەسە ولارمەن دوستىق قارىم-قاتىناس ورناتۋى كەرەك. مۇنداي مەملەكەتتە ەل باسقاراتىن قاعان، قول باستايتىن قولباسشى، ەرجۇرەك جاۋىنگەرلەر بولۋى ءتيىس. مۇنداي مەملەكەتتىڭ تۇراقتى استاناسى، بيلىك جۇرگىزەتىن جەرى بولۋى كەرەك. ەڭ باستىسى – مۇنداي مەملەكەتتى ءتاڭىر قولداۋ كەرەك!
تۇركى حالىقتارىنا ورتاق ۇلى ويشىل، جىراۋ، قوبىزشى قورقىت اتا سىرداريا بويىنداعى وعىز-قىپشاق تايپالىق بىرلەستىگىندە X عاسىردىڭ باسىندا دۇنيەگە كەلگەن. تاريحي تۇلعا ەكەنىن راستايتىن جازبا ەسكەرتكىش – «قورقىت اتا كىتابى» («كيتابي ءدادام كورقۋد»). اڭىزداردا قورقىت اتا عۇمىر بويى ولىمگە قارسى كۇرەسۋشى بولىپ تانىلعان. اقىر اياعىندا جەر كىندىگىن تاپساڭ، ءتىرى قالاسىڭ دەگەن ايان ەستىپ، تۋعان جەرى – سىر وڭىرىنە ورالادى. سودان ماڭگى ءومىر تەك وتاندا عانا بولۋى مۇمكىن دەگەن ويعا كەلەدى.
قورقىتتىڭ «ماڭگى ەل» يدەياسىنا قوسقان ۇلەسى – ونى «ماڭگى ءومىر» تۇرعىسىنان ءتۇسىنۋى، جانە دە «ءومىر – ءولىم» ديالەكتيكاسىن اشىپ كورسەتۋىندە. «قورقىت اتا كىتابىندا» ول بىلاي دەيدى: «ءومىر دەگەنىڭ – كەرۋەن، ءبىر جەرگە قونسا، ەرتەڭىنە كوشىپ كەتەدى»، «ءومىر دەگەن تۇراقسىز. ادام بۇل دۇنيەگە كەلەدى دە، كەتەدى. ءومىردىڭ اقىرى – اجال» [2, 21, 84 بب.].
قازاق حالقىنىڭ قامىن، بولاشاعىن ويلاعان «دالا فيلوسوفى» اسان قايعى ءسابيتۇلى (XIV عاسىر). ول ەل قامىن جەپ، قايعى-قاسىرەت كەشكەندىكتەن اسان اتىنا كەيىن «قايعى» ءسوزى قوسىلىپ اڭىزدالىپ كەتكەن. اسان ابىزدىڭ ويىنشا جەر ۇستىندە ۇجماق بار، ونىڭ اتى – «جەرۇيىق». بۇل ەلدى جاۋ المايتىن، مالعا جۇت كەلمەيتىن، ءشوبى شۇيگىن، سۋى مول قونىس. وندا جۇرتتىڭ ءبارى تەڭ، ءبارى دە شات-شادىمان تىرشىلىك كەشەدى، ەل الاسى، رۋ تالاسى جوق [3, 258 ب.].
وسىنداي مەكەن بارىن بىلگەن اسانكايعى ەندى سول جەردى ىزدەپ تابۋ ءۇشىن جەلماياعا ءمىنىپ، توڭىرەكتىڭ ءتورت بۇرىشىن كەزەدى. جولىندا كەزدەسكەن تاۋ، وزەن، شۇرايلى جەرلەرگە، حالىققا پايدالى جاعىن ەسەپتەپ، ءتيىستى باعاسىن بەرىپ وتىرادى. مىسالى، نۇرا وزەنىن كورگەندە: «التى كۇندە ات سەمىرتىپ مىنەتىن جەر ەكەن»; تورعاي وزەنىن كورگەندە: «اعار سۋى بال تاتىعان، اق شاباعى ماي تاتىعان جەر ەكەن»; «تۇبىندە مال باققان شارۋاعا ماڭعىستاۋدان جاقسى جەر بولماس») [3, 260-265 بب.]. اڭىزداردا اسان اتا جەرۇيىقتى تابا المادى دەگەن پىكىر قالىپتاسقان. ونىڭ ماعىناسى، مەنىڭ ويىمشا، مىنادا: قازاقستاننىڭ تەك ءبىر جەرىن جەرۇيىق دەۋگە ەش نەگىز جوق، ويتكەنى ونداي جەرلەر وتە كوپ، سول سەبەپتەن - بۇكىل قازاق جەرى جەرۇيىق!
ءابدىراشيت باكىرۇلى:
– قورقىت پەن اسانقايعى تۋرالى وسى فيلوسوفيالىق تۇجىرىمدى مەن دە قولدار ەدىم. ماسەلەن، قورقىت «ءومىردىڭ وتپەلى» ەكەنىنە كوزى جەتكەن سوڭ، ول ونى ءوزىنىڭ قوبىزىمەن «ماڭگىلىك سارىن» كۇيىنە سالادى. ياعني، بۇدان «ادام ءومىرى وتپەلى بولسا دا، حالىقتىڭ ونەرى، رۋحاني دۇنيەسى، مادەنيەتى ماڭگىلىك» دەگەن تۇجىرىم جاساي الامىز.
ال، اسانقايعى بابامىز جەردى باعالاي وتىرىپ، وسى جەردى قالاي گۇلدەندىرۋدىڭ جولدارىن ايتادى. ياعني، ول حالىققا «وتىرعان جەرىڭدە وڭال» دەگەن ءتالىم ايتادى. سوندىقتان، مەن وسى ەكى تۇلعانىڭ وسيەتتەرىن جالپى قازاق دۇنيەتانىمى مەن فيلوسوفياسىنىڭ ەكى تارماعى دەر ەدىم. وسى ويىم دۇرىس پا؟
عازيز تەلەباەۆ:
– وعان ءۇشىنشى تۇلعا – ءال ءفارابيدى قوسار ەدىم. ءابۋ ناسىر ءال-فارابي (870 – 950) ءوزىنىڭ ەڭبەكتەرىندە قالالار تۇرلەرىن بەلگىلەيدى. «مەملەكەتتىك قايراتكەردىڭ ناقىل سوزدەرى» اتتى ەڭبەگىندە «ىزگى قالا» مەن «قاجەتتى قالا» دەپ ەكىگە بولەدى: «ىزگى دەيتىنىمىز – بۇل ادامنىڭ شىن بولمىسىنا، ونىڭ ءومىر سۇرۋىنە، تاماقتانۋىنا، ءومىرىن ساقتاۋىنا بايلانىستى ەڭ ۇزدىك تابىستارعا جەتۋ ءۇشىن، ءوز تۇرعىندارى ءبىر-بىرىنە كومەكتەسىپ وتىراتىن قالا» [4, 165-166 بب.].
ىزگى قالانىڭ، مىقتى مەملەكەتتىڭ («ماڭگىلىك ەل» بولا الاتىن) ەكىنشى نەگىزگى قاسيەتى – «شىن بيلەۋشى». ونىڭ «... قالالاردى باسقارعاندا ءوزى قولداناتىن ونەردە ءوزى ءۇشىن جانە قالانىڭ باسقا تۇرعىندارى ءۇشىن باسقارۋ ونەرىنىڭ شەگى جەكە ماقساتى بولىپ تابىلاتىن باقىت ورناتۋدى ءوزىنىڭ تالابىنىڭ ماقساتى جانە ومىرلىك ءىسى ەتىپ العا قويۋشى ادام» [4, 167 ب.].
تاريحىمىزدا ودان وزگە دە دالا فيلوسوفتارى بار. سونىڭ ءبىرى ‑ ءجۇسىپ حاس حاجيب بالاساعۇن (1020 – 1075). ول ءوزىنىڭ ايگىلى «قۇتتى بىلىك» داستانىندا مىقتى مەملەكەتتىك تىرەكتەرى رەتىندە نەگىزگى ءتورت ءپرينتسيپتى اتايدى:
ءبىرىنشىسى، مەملەكەتتى دۇرىس باسقارۋ ءۇشىن قارا قىلدى قاق جاراتىنداي ءادىل زاڭنىڭ بولۋى (كۇنتۋدى پاتشا بەينەسى ارقىلى سۋرەتتەلەدى).
ەكىنشىسى، باق-داۋلەت، ياعني ەلگە قۇت قونسىن دەگەن تىلەك (پاتشانىڭ ءۋازىرى ايتولدى).
ءۇشىنشىسى، اقىل-پاراسات ء(ۋازىردىڭ بالاسى وگدۇلمىش),
ءتورتىنشىسى، قاناعات-ىنساپ ماسەلەسى ء(دارۋىش ودگۇرمىش) [5, 54-55, 60, 80 بب.].
«قۇتتى بىلىكتىڭ» نەگىزگى ايتار ويى – ادامنىڭ ادامي جەتىلۋى مەن كىسىلىك كەمەلدەنۋى، سول ارقىلى مەملەكەت پەن قوعامدى قۋاتتى، مىقتى، قۇتتى ەتۋ. كىسىلىك كەمەلدەنۋ جولىنا تۇسكەن ادام – ءوزىنىڭ قاسيەتىنە، قالىبى مەن نەگىزىنە مەيلىنشە جاقىنداعان اسىل جان.
ءابدىراشيت باكىرۇلى:
– وتە توسىن وي ەكەن. بالاساعۇن بابامىز، قازىرگى تىلمەن ايتساق، قازاقتىڭ «ادام كاپيتالى» فيلوسوفياسىنىڭ نەگىزىن قالاعان ەكەن عوي. ەندەشە، كەلەسى «تۇلعالىق بەينە» رەتىندە ايتىلاتىن الاش ۇعىمىنىڭ باستاۋىندا وسى يدەيالار جاتقانى تۇسىنىكتى سياقتى...
عازيز تەلەباەۆ:
– «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ قالىپتاسۋىندا ەرەكشە ورىندا «الاش» پەن «قازاق» ۇعىمدارى تۇرادى. تاريحشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا، «قازاق» ەتنونيمىنىڭ باستاپقى ءتۇرى – «الاش مىڭى». ەتنونيمنىڭ ەۆوليۋتسياسى مىناداي باعىتتا جۇرگەن كورىنەدى: الاش مىڭى — الاش — قازاق. «قازاقتار» تەرمينى XV عاسىردىڭ 50-جىلدارىندا شۋ مەن تالاس وزەندەرىنىڭ ارالىعىنا ءابىلحايىردان ءبولىنىپ كوشىپ بارعان تايپا توپتارىنا بەكىتىلگەن. بىرتىندەپ «قازاق» تەرمينى ەتنوستىق مانگە يە بولعان. «الاش» (ەجەلگى تۇرىك ءسوزى — باۋىرلاستار، قانداستار، تۋىستار) – كونە زاماندا، تۇركى حالىقتارى بولىنە قويماعان قاۋىم كەزىندە دۇنيەگە كەلگەن ۇعىم. اق وردا حاندىعىندا ءبىر ۇراننىڭ استىندا قازاقتاردىڭ باسى قوسىلىپ، حانى الاشا حان، اسكەرى «الاش مىڭدىعى»، ۇلىسى «الاش» اتاندى.
كەيىننەن، XX عاسىردىڭ باسىندا «الاش» ۇعىمىن بىرىكتىرۋشى كۇش رەتىندە الاش وردا ارىستارى پايدالاندى. ءاليحان بوكەيحان «مەن كادەت پارتياسىنان نەگە شىقتىم؟» دەگەن «قازاق» گازەتىنە بەرگەن ماقالاسىندا بىلاي دەپ جازادى: «ءبىز الاش ۇراندى جۇرت جيىلىپ ۇلت اۆتونومياسىن تىكپەك بولدىق»; «پارتيانىڭ ۇرانىنا كەلسەك، بابامىزدىڭ «الاش» ۇرانىنان ارتىق ۇراندى ىزدەسەك تە تابا المايمىز» [6].
«الاشتىڭ بالاسى بۇل جولى بولماسا دا، جاقىن ارادا ءوز تىزگىنى وزىندە بولەك مەملەكەت بولادى» [7]، - دەگەن ءاليحان بوكەيحاننىڭ بولجامى 70 جىلدان كەيىن ورىندالدى. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن «ماڭگىلىك» يدەياسى قايتا جاڭعىردى.
ءابدىراشيت باكىرۇلى:
– يا، كەشەگى دۇركىرەپ وتكەن ناۋرىز مەيرامىندا ول ايرىقشا كورىنىس تاپتى. دەگەنمەن، الەۋمەتتىك جەلىلەردە ونىمەن قاتار كەلگەن «ورازا ايت ناۋرىزدىڭ كولەڭكەسىندە قالىپ قويدى. قازاقتار پارسىدان كەلگەن ناۋرىزدى تويلاپ كەتتى» دەگەندەي دىنگە بەرىلگەن ادامداردىڭ دا رەنىشى شىعىپ جاتىر. وسىعان نە دەر ەدىڭىز؟
عازيز تەلەباەۆ:
– ناۋرىز مەرەكەسى قازاق حالقىنىڭ ءتول مەرەكەسى ەكەندىگىندە ەش كۇمان جوق. سونىمەن قاتار ول باسقا ەلدەردە (پارسى، ءۇندى، گرەك) بولماعان دەۋ ەش قيسىنسىز. ونىڭ اتاۋلارى مىناداي بولعان كورىنەدى: ەجەلگى گرەكتەر «پاتريح»، تاجىكتەر «گۇل گاردون»، «بايشەشەك»، «گۇلناۋرىز»، حورەزمدىكتەر «ناۋساردجي»، تاتارلار «ناردۋگاش»، بۋرياتتار «ساگايان سارا»، سوعدىلىقتار «ناۋسارسىز»، ارمياندار «ناۆاساردي»، چۋۆاشتار «نوريس وياحە» دەگەن.
قازاق حالقىنا ول تۇركىلىك ءداستۇر ارقىلى جەتكەنى انىق. سول سەبەپتەن ونى مەرەكەلەۋدى تۇركى وركەنيەتىنىڭ قۇندىلىقتارىنان ىزدەگەن ءجون دەپ سانايمىن. ناۋرىزدىڭ ءۇش كۇنىن بىلاي اتاساق:
21 ناۋرىز – «تابيعاتقا تابىنۋ»
ەڭ باستىسى بۇل جەردە – كۇن مەن ءتۇننىڭ تەڭەلۋى. وسى ۋاقىتتان باستاپ كۇننىڭ تۇنگە قاراعاندا ۇزىنىراق بولۋى بايقالادى. بۇل استرونوميالىق تۇرعىدان جاڭا جىلدىڭ باستالۋى.
«ناۋرىز» ءسوزىن كەيبىر زەرتتەۋشىلەر (ا.سالپاگاروۆ) بىلاي تۇسىندىرەدى: «ناۋ – جاڭا»، «رىز (ورازا) – ۋاقىت مەرزىمى، جىل»، دەمەك ءبىز قولدانىپ جۇرگەن «ناۋرىز» ءسوزى تۇركى سوزدەرىنەن تامىرىن تارتقان.
بۇل كۇنى كونە تۇركىلىك ءداستۇر بويىنشا «وتقا تابىنۋ»، «تاڭىرگە تابىنۋ»، «وتپەن الاستاتۋ» سىندى اۋقىمدى تەاترلاندىرىلعان قويىلىمدار كورسەتۋگە بولادى.
تۇركىلەر تاڭىرمەن قوسا جەر-سۋعا تابىنعان: ورحون جازبالارىندا «Teŋiri, Jer-Sub» بىرگە اتالادى. وسىدان «اق مول بولسىن» دەگەن تىلەك (جەردى قىمىزبەن سۋلاندىرۋ ءراسىمى جاساۋعا بولادى).
ناۋرىز – بۇل جاڭارۋدىڭ، تازارۋدىڭ مەرەكەسى، سول سەبەپتەن اۋلالاردى تازارتۋ، كوشەلەرگە شىعىپ تازارتۋ جۇمىستارىنا قاتىسۋ، «سەنبىلىك» جاساۋ، اعاش ەگۋ (اۋماقتىق اۋا رايىن ەسكەرە وتىرىپ).
بۇل كۇنى سونىمەن قاتار دالادا وينالاتىن ۇلتتىق ويىنداردى وتكىزۋگە بولادى: كوكپار، تەڭگە الۋ، اۋدارىسپاق، كۇرەس تۇرلەرى، ت.ب.
22 ناۋرىز – «وتباسىنى قادىرلەۋ»
تۇركىلەر، كوشپەندىلەر وتباسىنى قادىرلەۋدى ءداستۇر رەتىندە عاسىردان عاسىرعا جالعاستىرعان. ۇماي اناعا تابىنۋ سوناۋ ورحون-ەنيسەي جازبالارىنان باستالادى (جاقىندا ۇماي انانىڭ تاسقا قاشالعان بەينەسى قازاقستان جەرىنەن تابىلدى).
بۇل كۇنى وتباسىمەن تولىق جينالىپ، بىرگە بولىپ، ارۋاقتارعا تاعزىم ەتكەن ابزال. اتا، اجەلەر نەمەرەلەرىنە ناۋرىز تۋرالى ايتىپ بەرىپ، ەرتەگى، جىر، داستان وقىپ بەرسە. وتباسىلاردا ناۋرىزعا ارنالعان ەرەكشە تاعامدار دايىندالسا: ناۋرىز كوجە، سۇمالاك، جەنت، قىمىز، شۇبات، ت.ب.
ۇيدە وينالاتىن ۇلتتىق ويىنداردى وسى كۇنى ويناعان وتە ورىندى بولار ەدى: توعىز قۇمالاق، اسىق، «حان تالاپاي»، ت.ب.
جاڭارۋ مەرەكەسىندە ءۇي-ءىشىنىڭ، اۋلانىڭ تازالىعىنا كوڭىل اۋدارعان ءجون. جيناپ تازالاۋمەن قاتار ءۇي ءىشىن الاستاتقان جاقسى. اۋلالاردا، دالادا وتباسىلىق سايىستار ۇيىمداستىرىلسا.
23 ناۋرىز – «اعايىندى ارداقتاۋ»
ناۋرىزدى «ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى» دەپ بەكەر اتاماعان. «كورىسۋ» مەرەكەسىنەن باستاپ ەل-جۇرت ءبىر-ءبىرىنىڭ اماندىعىن سۇراسىپ، كورىسىپ، قاۋىشىپ، ارالاسىپ جاتادى.
وسى كۇنى سول «كورىسۋدىڭ» جالعاسى ىسپەتتەس تۋعان-تۋىستاردى، دوس-جارانداردى ارالاپ، ارالاسۋدىڭ جاقسى ۇلگىلەرى كورسەتىلسە. مىندەتتى تۇردە تۋىستاردى ارالاعاندا بالالاردى، نەمەرەلەردى الىپ ءجۇرۋ قاجەت.
قازاق قوناققا بارعاندا قۇر قول بارمايدى، سوندىقتان ناۋرىزعا ارنالعان سىيلىقتار شىعارۋ مىندەتى تۇر. ولار ارينە ۇلتتىق ناقىشتا بولادى. ولار: زەرگەرلىك بۇيىمدار، قولونەر شەبەرلەرىنىڭ تۋىندىلارى، ۇلتتىق ويىندار (توعىزقۇمالاق، اسىق), كادە-سىيلار، كيىم-كەشەك، ت.ت.ب.
قورىتا ايتقاندا، ناۋرىز قازاقستاندا ەڭ ۇلىق ۇلتتىق مەرەكەگە اينالۋعا ءتيىس. بۇل ءبىزدىڭ تۇركىلىك دۇنيەتانىمىمىزدى كورسەتەتىن بىردەن-ءبىر قۇبىلىس بولماق. ەندەشە سول جولدا ءبىزدى ءتاڭىرى قولداسىن!
ءابدىراشيت باكىرۇلى:
– عازيز تۇرىسبەكۇلى، ماندى‑ماعىنالى ويلارىڭىز ءۇشىن سىزگە العىس! مىنە، جەرىمىزگە ناۋرىزبەن بىرگە تىرىشىلىك اتاۋلىنىڭ ويانۋى، بۇرشىك جارىپ كوكتەۋى بىرگە كەلدى. ياعني، ۇلى تابيعاتتىڭ جاڭارۋى – قورقىتتىڭ «ماڭگىلىك ءومىرى» سيپاتى، گۇلدەنۋى – اسانقايعىنىڭ «جەرۇيىعى» سيپاتى. ال، بەرەكە‑بىرلىك – ءال‑فارابي مەن بالاساعۇن بابالارىمىز ايتقان ەلىكتىڭ سيپاتى دەسەك قاتەلەسپەيمىز عوي دەيمىن.
ارقاشاندا ەڭسەمىز بيىك بولسىن!
Abai.kz
