ءبىر كەزدەرى قاتاڭ باقىلاناتىن، بىراق ءىس جۇزىندە جۇمىس ىستەپ تۇرعان رەسەي ينتەرنەتى بۇگىندە ميلليونداعان ازاماتتىڭ كۇندەلىكتى تىرشىلىگىنە كەدەرگى بولاتىن توسقاۋىلدار جۇيەسىنە اينالدى. ۋكرايناداعى سوعىس جەلەۋىمەن ەنگىزىلگەن شەكتەۋلەر ەندى ساياسي بۋمەرانگقا ۇلاسىپ، ءپۋتيننىڭ رەيتينگىن 2022 جىلعى تولىققاندى باسقىننان بەرگى ەڭ تومەنگى دەڭگەيگە ءتۇسىردى.
ءبىر داۋىستان — سانسىز تىيىمعا دەيىن
رەسەي ۇكىمەتى ۋكرايناداعى سوعىسقا قارسى ونلاين نارازىلىقتى باسىپ-جانشۋ ماقساتىندا رەپرەسسيۆتى زاڭدار جەلىسىن كەڭەيتە بەردى. مەملەكەت تسيفرلىق كەڭىستىكتى باقىلاۋدا ۇستاۋدا ەلەۋلى شەبەرلىككە جەتتى — تاۋەلسىز جاڭالىقتار سايتتارىن جانە Facebook سياقتى الەۋمەتتىك جەلىلەردى توستى، WhatsApp سياقتى مەسسەندجەرلەردەگى شيفرلانعان قوڭىراۋلاردىڭ ساپاسىن مۇلدەم ۇعىنۋعا بولمايتىن دەڭگەيگە دەيىن ناشارلاتتى. NPR
بۇدان دا اسىپ تۇسەتىنى — كەيدە بىرنەشە كۇنگە سوزىلاتىن ءموبيلدى ينتەرنەتتىڭ تولىق ءوشىرىلۋى جانە ۆيرتۋالدى جەكە جەلىلەردى — VPN-دەردى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ. VPN بۇعان دەيىن مەملەكەت سانكتسيالاعان مازمۇننان تىس اقپاراتقا قول جەتكىزۋدىڭ جالعىز جولى بولاتىن. NPR
Telegram توسقاۋىلى: سوعىس شەكاراسىنان دا شاعىم
سوڭعى شەكتەۋلەردىڭ ەڭ جارقىن مىسالى — كەڭىنەن قولدانىلاتىن Telegram مەسسەندجەرىنىڭ باياۋلاتىلۋى. رەسەيدىڭ شەكارالىق ايماقتارىندا تۇرعىنداردىڭ ۋكراينا دروندارىنىڭ شابۋىلدارى تۋرالى ناقتى ۋاقىتتا اقپارات الۋ مۇمكىندىگى جويىلدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە كرەملدى قولداۋشىلار مەن وپپوزيتسيا وكىلدەرى بىردەي — ينتەرنەت شەكتەۋلەرى دۇرىس شەشىم ەمەس دەگەن ورتاق تۇجىرىمعا كەلدى. KTEP 88.5 FM
مەسسەندجەردىڭ نەگىزىن قالاۋشى پاۆەل دۋروۆ بيلىكتىڭ Telegram-دى بلوكتاۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن «ءوز حالقىنان قورقاتىن مەملەكەتتىڭ قايعىلى بەينەسى» دەپ باعالادى.
«ۇلتتىق مەسسەندجەر» — ەشكىم سەنبەيتىن جاۋاپ
Telegram-نىڭ ورنىن باسۋ ماقساتىندا پۋتين 2025 جىلدىڭ ماۋسىمىندا جارلىق شىعارىپ، VK پلاتفورماسى نەگىزىندە «ماكس» اتتى مەملەكەتتىك مەسسەندجەر ىسكە قوسىلدى. 2025 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ماسكەۋدەن تىس بارلىق تۇرعىن ءۇي كەڭسەلەرىنە تۇرعىندارمەن تەك «ماكس» ارقىلى بايلانىسۋ مىندەتتەلدى. الايدا ساراپشىلار بۇل پلاتفورماعا دەگەن حالىق سەنىمى وتە تومەن ەكەنىن اتاپ وتۋدە. Zona Media
VPN-گە قارسى «اۋلاۋ»
2026 جىلدىڭ ساۋىرىنە دەيىن ياندەكس، VK, سبەربانك، Ozon, Wildberries سياقتى ءىرى IT-كومپانيالارعا VPN پايدالاناتىن قولدانۋشىلاردىڭ ءوز پلاتفورمالارىنا كىرۋىن بۇعاتتاۋ جونىندە نۇسقاۋ بەرىلدى. باس تارتقاندار IT-اككرەديتاتسياسىنان جانە اق تىزىمدەگى ورنىنان ايىرىلۋ قاۋپىمەن بەتپە-بەت كەلدى. Zona Media
پۋتين: «انالوگتىق پرەزيدەنت» جەلىنى بىلمەي مە؟
پۋتين سمارتفون پايدالانبايتىنى، باياندامالارىن قاعاز تۇرىندە الاتىنى بەلگىلى. ول بۇل شەكتەۋلەرگە تىكەلەي پىكىر بىلدىرمەگەنىمەن، باتىستىق تەحنولوگيالاردى باتىس بارلاۋ اگەنتتىكتەرىنىڭ ىقپالىنا شالدىققان دەپ قارايتىنىن جاسىرماعان. KTEP 88.5 FM
بىراق ءساۋىردىڭ سوڭىندا پۋتين تەلەديدارلىق ۇكىمەت وتىرىسىندا ءموبيلدى ينتەرنەت وشىرۋلەرىن تەرروريزمنىڭ الدىن الۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى رەتىندە قورعادى. الدىن الا ەسكەرتۋ بەرۋ قىلمىسكەرلەرگە مىنەز-قۇلقىن وزگەرتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ مالىمدەدى. Plataforma Media
رەيتينگ ەريدى، سايلاۋعا بەسكە ايدان از ۋاقىت
ءپۋتيننىڭ رەيتينگى ينتەرنەت شەكتەۋلەرىنە بايلانىستى تومەندەپ بارادى — بۇنى مەملەكەتتىك ساۋالنامالار دا مويىندايدى. سوعىستىڭ بەسىنشى جىلى حالىقتا شارشاۋدىڭ بەلگىلەرى بايقالىپ، ەكونوميكا قينالىپ تۇرعان كەزدە، بۇل ينتەرنەت-شەكتەۋلەر جەر استىندا قايناعان كەڭ نارازىلىقتىڭ نايزاسىنا اينالۋى مۇمكىن. NPR
ساياسي اناليتيكتەر بۇل شەكتەۋلەردى ءپۋتيننىڭ 2022 جىلدان بەرگى ەڭ تومەن رەيتينگىنىڭ باستى سەبەبى دەپ اتادى. نارازىلىق جالپى حالىقتان عانا ەمەس، بيزنەسمەندەر، اسكەري شەنەۋنىكتەر مەن پارلامەنت مۇشەلەرىنىڭ قاتارىنان دا ەستىلۋدە. بەس ايدان كەيىن وتەتىن زاڭ شىعارۋشى ورگانداردىڭ سايلاۋى قارساڭىندا «بىرىڭعاي رەسەي» پارتياسى 30 پايىزدان از رەيتينگپەن تۇر. Plataforma Media
قازاقستانعا ساباق
رەسەيدەگى تسيفرلىق تسەنزۋرا تاريحى قازاقستان ءۇشىن دە اينا ىسپەتتى. 2022 جىلعى قاڭتار وقيعالارى كەزىندە قازاقستاندا دا ينتەرنەت تولىق وشىرىلگەنى ەل جادىندا. ساراپشىلار: ينتەرنەتتى «قاۋىپسىزدىك» دەپ ءوشىرۋ — حالىق نارازىلىعىن تەجەۋدىڭ ۋاقىتشا عانا ەمەس، اقىرىندا بۋمەرانگقا اينالاتىن شاراسى دەپ ەسكەرتەدى.
ماتەريال New York Times, NPR, Bloomberg جانە Zona.Media اشىق دەرەكتەرى نەگىزىندە دايىندالدى.

Abai.kz