گااگاداعى International Court of Justice قابىلداعان سوڭعى كونسۋلتاتيۆتىك قورىتىندى حالىقارالىق ەڭبەك قۇقىعى تاريحىنداعى ماڭىزدى كەزەڭدەردىڭ بىرىنە اينالدى. سوت جۇمىسشىلار مەن كاسىپوداقتاردىڭ ەرەۋىل وتكىزۋ قۇقىعى حالىقارالىق قۇقىقپەن قورعالاتىنىن ناقتىلاپ، ونى ەڭبەككەرلەردىڭ نەگىزگى بوستاندىقتارىنىڭ اجىراماس بولىگى دەپ تانىدى.

بۇل شەشىم ەڭ الدىمەن International Labour Organization-نىڭ №87 كونۆەنتسياسىنا قاتىستى ۇزاق جىلدار بويى جالعاسقان پىكىرتالاستارعا نۇكتە قويۋىمەن ماڭىزدى بولىپ وتىر. اتالعان كونۆەنتسيادا بۇعان دەيىن بىرلەسۋ ەركىندىگى مەن كاسىپوداق قۇرۋ قۇقىعى بەكىتىلگەنىمەن، ەرەۋىل ماسەلەسى ناقتى جازىلماعان ەدى. سوعان قاراماستان حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ ساراپشىلارى ونداعان جىل بويى ەرەۋىل قۇقىعى وسى ەركىندىكتىڭ تابيعي جالعاسى ەكەنىن ايتىپ كەلگەن ەدى.

الايدا كەيبىر مەملەكەتتەر مەن جۇمىس بەرۋشىلەر ۇيىمدارى بۇعان قارسى بولىپ، ماسەلە 2023 جىلى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى داۋعا ۇلاسقانىن دا باق ارقىلى جاقسى بىلەمىز. سونىڭ ناتيجەسىندە سۇرلەگەن اتالمىش ساۋال بۇۇ-نىڭ حالىقارالىق سوتىنا جولدانعان ەدى. ەندى سوتتىڭ قورىتىندىسى حالىقارالىق قۇقىقتىق تاجىريبەدە ماڭىزدى باعدارعا اينالماق.

ەڭبەك قۇقىعىنداعى تاريحي بەتبۇرىس

سوتتىڭ 10 سۋديا قولداپ، 4 سۋديا قارسى داۋىس بەرگەن شەشىمى ەڭبەك قاتىناستارى سالاسىندا جاڭا قۇقىقتىق ستاندارت قالىپتاستىرۋى مۇمكىن. ويتكەنى قازىرگى الەمدە ەرەۋىل تەك الەۋمەتتىك نارازىلىق قۇرالى عانا ەمەس، جۇمىسشىلاردىڭ ەكونوميكالىق مۇددەسىن قورعاۋدىڭ ەڭ سوڭعى تەتىگى سانالادى.

كوپتەگەن ەلدەردە كاسىپوداقتاردىڭ السىرەۋى، ينفلياتسيانىڭ ءوسۋى، ەڭبەك نارىعىنداعى تەڭسىزدىك پەن الەۋمەتتىك قىسىم ەڭبەك داۋلارىنىڭ كوبەيۋىنە اكەلىپ سوقتىرىپ وتىر. وسىنداي جاعدايدا حالىقارالىق سوتتىڭ اتالعان ۇستانىمى جۇمىسشىلاردىڭ قۇقىقتىق پوزيتسياسىن كۇشەيتەدى ءارى ءوز مۇددەسىن جانىن سالا قورعاۋعا جەتەلەيدى.

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، بۇل شەشىم تاياۋ بولاشاقتا ۇلتتىق سوتتاردىڭ ەڭبەك داۋلارىن قاراۋىنا دا ىقپال ەتۋى ىقتيمال. اسىرەسە كاسىپوداق قىزمەتىنە شەكتەۋ قويىلاتىن نەمەسە ەرەۋىلگە قاتىسقانى ءۇشىن قىسىم جاسالاتىن ەلدەر ءۇشىن حالىقارالىق قۇقىقتىق قىسىم ارتا ءتۇسۋى مۇمكىن ەكەندىگى كوڭىلدى قۋانتادى.

ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن بۇل نەنى بىلدىرەدى؟

قازاقستاندا ەڭبەك داۋلارى تاقىرىبى سوڭعى جىلدارى بىرنەشە رەت قوعام نازارىن وزىنە اۋدارتتى. مۇناي-گاز سەكتورىنداعى، ءوندىرىس ورىندارىنداعى جانە الەۋمەتتىك سالاداعى نارازىلىقتار جۇمىسشىلار قۇقىعى ماسەلەسىنىڭ ءالى دە وتكىر ەكەنىن كورسەتىپ وتىرعان جايى بار.

Kazakhstan International Bureau for Human Rights and Rule of Law مالىمەتىنشە، ەلدەگى زاڭنامالىق راسىمدەردىڭ كۇردەلىلىگى زاڭدى تۇردە ەرەۋىل ۇيىمداستىرۋدى قيىنداتىپ، وعان شاقىرۋشىلارعا قول بايلاۋ بولىپ كەلەدى. ەلىمىزدەگى ءومىر تاجىريبەسىندە جۇمىسشىلار ءبىتىپ بولمايتىن تورەشىلىدىك (بيۋروكراتيالىق) تالاپتارعا تاپ بولادى، ال كەي جاعدايدا ەڭبەك داۋىنا قاتىسۋشىلار قىسىمعا، جۇمىستان شىعارۋعا نەمەسە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە ۇشىرايتىنى ەشكىمدى دە تاڭقالدىرمايتىن شىندىققا اينالدى.

قازاقستان حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ نەگىزگى كونۆەنتسيالارىن راتيفيكاتسيالاعان مەملەكەتتەردىڭ قاتارىندا. سوندىقتان بۇۇ سوتىنىڭ بۇل قورىتىندىسى ەلدىڭ ەڭبەك زاڭناماسىن قايتا قاراۋ تۋرالى پىكىرتالاستاردى كۇشەيتۋى ىقتيمال دەۋىمىزگە نەگىز بار. اسىرەسە كاسىپوداقتاردىڭ تاۋەلسىزدىگى، ۇجىمدىق كەلىسسوز جۇرگىزۋ جانە ەرەۋىل وتكىزۋ پروتسەدۋرالارىن جەڭىلدەتۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە شىعىپ جاتسا ەندىگى جەردە وعان شەگىمىزدى تارتىپ تاققوالماي-اق قويالىق.

بيلىك پەن بيزنەسكە جاڭا دابىل

بۇل شەشىم تەك ورتالىق ازياداعى الشاڭ باسىپ كەلگەن ۇكىمەتتەرگە عانا ەمەس، تايتاڭ باسقان ءىرى كومپانيالار مەن جۇمىس بەرۋشىلەرگە دە ماڭىزدى يشارات بەلگىسىن سەزدىرىپ وتىر. ويتكەنى حالىقارالىق قۇقىق جۇمىسشىلاردىڭ ۇيىمداسقان تۇردە تالاپ قويۋىن زاڭدى ءارى قورعالاتىن ارەكەت رەتىندە مويىندايدى.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، بۇداي بىلاي وا ەڭبەك جانجالدارىن بۇرىنعىداي كۇشپەن نەمەسە قىسىم ارقىلى باسىپ-جانشۋ ەمەس، الەۋمەتتىك ديالوگ ارقىلى شەشۋ ءۇردىسى بىرتە-بىرتە ورىن الىپ، كۇشەيۋى ابدەن مۇمكىن. سەبەبى حالىقارالىق بەدەلىنە اسا زور ءمان بەرەتىن مەملەكەتتەر مەن كومپانيالار ەڭبەك قۇقىقتارىن بۇزۋ فاكتىلەرىنەن ساقتانۋعا وتە-موتە تىرىسادى.

بۇۇ سوتىنىڭ قورىتىندىسى مىندەتتى شەشىم بولماسا دا، ونىڭ ساياسي جانە قۇقىقتىق سالماعى وتە جوعارى. بۇل حالىقارالىق ەڭبەك قۇقىعىنىڭ جاڭا كەزەڭگە اياق باسقانىن كورسەتەدى.

ەندىگى باستى ماسەلە — مەملەكەتتەردىڭ وسى ۇستانىمدى ۇلتتىق زاڭناما مەن تاجىريبەدە قانشالىقتى جۇزەگە اسىراتىنىنا كەلىپ تىرەلەدى. قازاقستان ءۇشىن بۇل ەڭبەك قاتىناستارى سالاسىنداعى رەفورمالاردى تەرەڭدەتۋگە جانە جۇمىسشىلار قۇقىعىن حالىقارالىق ستاندارتتارعا جاقىنداتۋعا بەرىلگەن ماڭىزدى دابىل دەۋگە بولادى. ەلىمىزدىڭ بۇل ۇدەدەن قالاي شىعاتىنىن تەك ۋاقىت قانا كورسەتەدى. ءارى الاشتىڭ مۇددەسىن قورعايتىن قازاق ءتىلدى كاسىپوداقتىڭ قۇرىلۋىنا داڭعىل جول اشىلدى دەسەك اسىلىق ايتقاندىعىمىز ەمەس.

Abai.kz