سەناتوردىڭ «سوڭعى شايقاسى»: اشىمباەۆ كىمگە سەس كورسەتتى؟
ماۋلەن اشىمباەۆ كىمگە سەس كورسەتتى؟
18 ماۋسىم كۇنى سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ جاساعان بايانداماسى جاي عانا ەكونوميكالىق ەسەپ ەمەس، قازاق ساياسي ەليتاcs ىشىندەگى ۇلكەن بەتبۇرىستىڭ مانيفەسى سياقتى كورىندى. سىرت كوزگە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردى (ياعني، مەملەكەتتىك الىپ كومپانيالاردى) سىناعان بولىپ كورىنگەنىمەن، بۇل ءسوزدىڭ استارىندا مۇلدەم باسقا ساياسي ينتريگا جاتىر.
اشىمباەۆ نە ايتقىسى كەلدى جانە بۇل نەگە ماڭىزدى؟ سۇيەكتى تۇستارىن تالداپ كورەيىك:
جۇيەلىك سىن: ۇكىمەت ەمەس، مودەل نىسانادا!
قازاقستان ساياساتىندا شەنەۋنىكتەردىڭ ءبىر-ءبىرىن نەمەسە جەكەلەگەن مينيسترلىكتەردى سىناۋى — ۇيرەنشىكتى جاعداي. بىراق اشىمباەۆ ناقتى ءبىر تۇلعانى ەمەس، سوڭعى 20 جىل بويى قالىپتاسقان «مەملەكەتتىك كاپيتاليزم» مودەلىنىڭ ءوزىن سوققىعا جىقتى. ونىڭ پايىمىنشا، مەملەكەت بيزنەسكە جاعداي جاساۋدىڭ ورنىنا، نارىقتى ءوزى جاۋىپ، جەكە كاسىپكەرلەرمەن باسەكەلەسىپ وتىر. ەرەجە وزىنىكى، رەسۋرس وزىنىكى، اقشا وزىنىكى. مۇنداي ورتادا ورتا بيزنەس قالاي داميدى؟
تورەشىلدىكتەن — بۇقاراشىل زيالىعا
اشىمباەۆ مىرزا مانسابىنىڭ كوبىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگى مەن كيسي (قسزي) سياقتى كولەڭكەلى، ساراپتامالىق قۇرىلىمداردا وتكىزگەن، جۇيەنىڭ ناعىز «ءونىمى». ول ەشقاشان ەموتسياعا بەرىلىپ، اشىق مالىمدەمە جاسامايتىن جان. بىراق سوڭعى كەزدەرى، اسىرەسە «Taldau Talks» جوباسىنان كەيىن، ونىڭ ريتوريكاسى مۇلدەم وزگەردى. ول ەلدى مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ كوزىمەن ەمەس، كۇندەلىكتى بيۋروكراتيادان (تورەشىلدىكتەن) شارشاعان ساراپشىلار مەن بيزنەس وكىلدەرىنىڭ كوزىمەن قاراپ، كورە باستاعانداي.
بۇل جاي عانا سىني ءسوز بە، الدە ساياسي مانيفەست پە؟
ەڭ قىزىعى — ساياسي استار.سپيكەر: «پرەزيدەنتتىڭ ليبەراليزاتسيا تۋرالى كۋرسى دۇرىس، شەشىمدەر قابىلداندى، بىراق مەملەكەتتىك اپپارات (بيۋروكراتيا) مۇلدەم كەرى باعىتتا كەتىپ بارا جاتىر» دەپ اشىق ايتتى. بۇل — جۇيەنىڭ ىشىندەگى ۇلكەن رەۆيزيا (تەكسەرىس).
الدىمىزدا 3 ستسەناري تۇر:
- كۋرستى تۇزەتۋ: بيلىك جەكەشەلەندىرۋدى تەزدەتىپ، بيزنەسكە ەركىندىك بەرەدى (ىقتيمالدىعى از).
- ستاتۋس-كۆو: ءبارى ەسكىشە قالادى، مەملەكەت مونوپولياسى كۇشەيە بەرەدى (ەڭ قاۋىپتىسى).
- جاڭا ەليتالىق كۇن ءتارتىبى: اشىمباەۆتىڭ بۇل ءسوزى بيلىك ىشىندەگى «مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاداعى ءرولىن شەكتەۋدى» قولدايتىن جاڭا ساياسي توپتىڭ باعدارلاماسىنا اينالادى.
ەڭ باستى ينتريگا: بۇل جاي عانا ەكونوميكالىق نارازىلىق پا، الدە بولاشاق بيلىك ترانزيتىندەگى جوعارى لاۋازىمعا (مۇمكىن، ۆيتسە-پرەزيدەنتتىك كرەسلوعا) جاسالعان ۇلكەن ساياسي ءوتىنىم بە؟ جۇيەنىڭ ىشىنەن شىققان تۇلعا سول جۇيەنىڭ شەڭبەرىن شەكتەي الا ما؟
ۋاقىت كورسەتەدى. بىراق ءبىر انىعى — سەناتتا سەڭ قوزعالدى.
سەنات سپيكەرىنىڭ بۇل سىنى ناقتى رەفورمالارعا الىپ كەلە مە، الدە بۇل تەك كەزەكتى ساياسي مالىمدەمە مە؟
ءابىل-سەرىك الىاكبار
Abai.kz
