ءبىلىم دەگەن ءدال نە نارسە؟
نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى ايتادى:
1. ا. ەينشتەين: «ءبىلىم دەگەنىمىز مەكتەپتە ۇيرەنگەننىڭ ءبارىن ۇمىتقاننان كەيىن قالاتىن نارسە.»
2. ر. فەينمان: «ءبىلىمنىڭ ماقساتى تەك مالىمەت بەرۋ ەمەس، كۇماندانىپ، سۇراق قويۋ قابىلەتىن قالىپتاستىرۋ.»
3. م. كيۋري: «قورقىنىش بولماۋى كەرەك، تەك كوبىرەك ءتۇسىنۋ كەرەك. كوبىرەك تۇسىنگەن سايىن قورقىنىش ازايادى.»
4. ا. سەن: «ادام دامۋىنىڭ باستى تىرەگى ءبىلىم.»
5. م. يۋسۋفزاي: «ءبىر بالا، ءبىر مۇعالىم، ءبىر كىتاپ جانە ءبىر قالام الەمدى وزگەرتە الادى.»
6. ن. ماندەلا: «ءبىلىم الەمدى وزگەرتۋگە بولاتىن ەڭ قۋاتتى قارۋ.»
7. د. لەسسينگ: «ءبىلىمى جوق ادام باسقالارعا سوقىرشا سەنەدى. ءبىلىمدى ادام سۇراق قويا الادى.»
8. ا. كاررەل: «ادام تەك ماماندىعىمەن ەمەس، تاربيەسىمەن ءبىلىمدى بولادى.»
9. ب. بەناسەرراف: «زەرتتەۋ جاسايتىن ينتەللەكتتىڭ قۋاتى بىلىمنەن باستالادى.»
10. ە. شيللەر (ادەبيەت بويىنشا نوبەل سىيلىعى، 1905): «ءبىلىمنىڭ قۇندىلىعى ادامدى ازات ەتۋىندە.»
كلاسسيكالىق فيلوسوفتار:
1. پلاتون: «ءبىلىم دەگەنىمىز جانعا ساۋلە شاشۋ پروتسەسى.»
2. اريستوتەل: «ءبىلىمنىڭ تامىرى اششى، بىراق جەمىسى ءتاتتى.»
3. سوكرات: «شىنايى ءبىلىم ءوزىڭدى تانۋ پروتسەسى.»
4. كونفۋتسي: «وقىپ، ويلانباۋ بوس اۋرەشىلىك; ويلانىپ، وقىماۋ قاۋىپتى.»
5. ج.-ج. رۋسسو: «بالانى ادام ەتەتىن ءبىلىم.»
6. ي. كانت: «ادام تەك ءبىلىمى ارقىلى عانا ادام بولادى.»
7. ف. نيتسشە: «ءبىلىمنىڭ ماقساتى ءبارىن بىردەي قىلۋ ەمەس، ءوزىڭدى قالىپتاستىرۋ ەركىندىگىن بەرۋ.»
8. ج. ديۋي: «ءبىلىم ومىرگە دايىندىق ەمەس، ءبىلىمنىڭ ءوزى ءومىردىڭ ءبىر بولىگى.»
9. م. مونتەن: «ءبىلىم دەگەنىمىز بالاعا ويلانۋ ءادىسىن ۇيرەتۋ.»
10. ك. پوپپەر: «ءبىلىمنىڭ قۇندىلىعى ءوزىڭنىڭ بىلمەيتىنىڭدى تۇسىنۋدە.»
قازىرگى زامان ويشىلدارى:
1. بەرتران راسسەل: «ءبىلىمسىز اقىل قاۋىپتى، ءبىلىمدى اقىل ازات.»
2. جورج سانتايانا: «ءبىلىمنىڭ ماقساتى ادامدى تەك ءومىر سۇرۋگە ەمەس، جاقسى ءومىر سۇرۋگە دايىنداۋ.»
3. پاۋلو فرەيرە: «شىن ءبىلىم ازات ەتەدى، جالعان ءبىلىم ەزەدى.»
4. كارل يۋنگ: «بالانى تاربيەلەۋدىڭ ەڭ جاقسى جولى ءوزىڭ تاربيەلى بولۋ.»
5. ەريح فرومم: «ءبىلىمنىڭ ماقساتى ەركىسىز باعىنىشتى ادام ەمەس، ەركىن ءارى شىعارماشىل ادام قالىپتاستىرۋ.»
6. حوسە مارتي: «ءبىلىمسىز ادام دۇكەنى جوق قالا سياقتى.»
7. دجون لوكك: «ادامنىڭ اقىلى اپ-پاق قاعاز، ونى تەك ءبىلىم عانا تولتىرادى.»
8. گەگەل: «ءبىلىم دەگەنىمىز ەركىندىكتى سانالى تۇردە سەزىنۋ پروتسەسى.»
9. ا. كاميۋ: «ءبىلىم ادامزاتتى شىندىقپەن جۇزدەستىرۋ پروتسەسى.»
10. ح. ورتەگا-ي-گاسسەت: «ءبىلىم ءوزىڭدى جانە الەمدى تانۋدىڭ ۇزاق ساياحاتى.»
زاماناۋي قوعام قايراتكەرلەرى:
1. باراك وباما: «الەمدە باسەكەلەسۋ ءۇشىن ءبىز بىلىمىمىزبەن دە باسەكەلەسۋىمىز كەرەك.»
2. كوفي اننان: «ءبىلىم دامۋدىڭ كىلتى، ادام قۇقىقتارىنىڭ نەگىزى.»
3. الان ءبلۇم: «ءبىلىمسىز قوعام قاراڭعى بولمەمەن تەڭ.»
4. مارتين ليۋتەر كينگ Jr.: «ءبىلىمنىڭ شىنايى ماقساتى اقىل-ويدى تەرەڭدەتىپ، مىنەز-قۇلىقتى نىعايتۋ.»
5. بيلل گەيتس: «بولاشاقتى وزگەرتۋگە ارنالعان ەڭ ءتيىمدى ينۆەستيتسيا ءبىلىم.»
6. ستيۆ جوبس: «ءبىلىم كرەاتيۆتىلىك پەن باستامانىڭ باستاۋ بۇلاعى.»
7. يلون ماسك: «ءبىلىم دەگەنىمىز ديپلوم ەمەس، ماسەلەنى شەشە ءبىلۋ قابىلەتى.»
8. ج. ك. روۋلينگ: «ءبىلىمنىڭ قۇندىلىعى بىزگە قيال قۋاتىن سىيلايتىنىندا.»
9. حانس روسلينگ: «ءبىلىمنىڭ شىنايى ءمانى ادامدى ستاتيستيكادان ارعىنى كورۋگە ۇيرەتۋ.»
10. يۋنۋس مۋحامماد (بەيبىتشىلىك بويىنشا نوبەل سىيلىعى، 2006): «ءبىلىم كەدەيلىكتەن شىعۋدىڭ جالعىز ۇزاق مەرزىمدى جولى.»
ءتۇيىن: ءبىلىم بۇل جاي عانا اقپارات بەرۋ پروتسەسى ەمەس، جەكە تۇلعانى قالىپتاستىراتىن ۇلى ءىس. شىنايى ءبىلىم ادامعا ءوز ىشكى الەمىن اشۋعا، دۇنيەگە ەركىن ويمەن قاراۋعا، باتىل سۇراقتار قويۋعا جانە پاراساتتى ءومىر سۇرۋگە جول اشادى.
تۇلعا وسىلاي ساۋلەلەنگەندە، بۇكىل قوعام وزگەرەدى. ءبىلىم قوعامدى قاراڭعىلىقتان جارىققا باستايتىن داڭعىل جول. وسى جارىقتىڭ ارقاسىندا سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ كولەڭكەسى سەيىلىپ، كەدەيلىكتىڭ بۇعاۋى ۇزىلەدى، سوقىر سەنىم مەن تۇسىنىسپەۋشىلىك قابىرعالارى قيرايدى.
تۇلەگەن قوعام ەل دامۋىنىڭ شىنايى قوزعاۋشى كۇشىنە اينالىپ، يننوۆاتسيا مەن شىعارماشىلىق ساتتەرگە جول اشادى. ازاماتتار ءوز بولاشاعىن سانالى تۇردە جوسپارلاپ، مەملەكەتتى بەيبىتشىلىككە، تۇراقتى دامۋعا جانە ەكونوميكالىق تاۋەلسىزدىككە جەتكىزەدى.
سوندىقتان ءبىلىم ادامزاتتىڭ كەز كەلگەن قيىندىقتى جەڭۋگە ارنالعان ەڭ قۋاتتى قارۋى ءارى بولاشاققا سالىنعان ەڭ قايتارىمدى، ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستيتسياسى بولىپ تابىلادى.
امانتاي تويشىبايۇلى
Abai.kz
