عالىم: ۋاحابيزم بۇگىن ءبىتتى، ساۋديانىڭ وزىندە ءبىتتى!
«مىنا مۋزىكا دەگەن بالەدەن قۇتىلۋىمىز كەرەك. بۇل شاريعاتقا ءتىپتى ساي كەلمەيدى. ەكىنشىسى، ۇرعاشىلار مەن ەركەكتەر بىرگە وتىرۋعا بولمايدى، شاريعاتتا».
كەشە، قۇرمەتتى اعايىندار، مىناۋ قازاقتىڭ داستۇرىنە قارسى شىققاندار، التىسىنا، قىرقىنا، جەتىسىنە قارسى شىققاندار – ولار ۋاحابيستەر، ولار قازاقتىڭ جاۋى دەگەن ەدى. كوپتەگەن كوممەنتاريلەر جاساپ، مەنى دۇمشە مولدا، اناۋ-مىناۋ دەپ، قىسقاشا ايتقاندا، بىلمەيدى دەپ جاتىر ەكەن. قىسقاشا ايتقاندا، ونىڭ عىلىمي جاعى بەلگىلى عوي. ۋاحابيستەردىڭ قايدان شىققانى، سونىڭ انگليادا پاتەر شتابى بولعانى، سوناۋ وتكەن عاسىرلاردا دايىندالعانى، ول جاقىندا جابىلعانى – بارىنە بەلگىلى نارسە عوي.
مەنىڭ ايتايىن دەگەنىم – ۋاحابيزم بۇگىن دە ءبىتتى، ساۋديانىڭ وزىندە دە ءبىتتى، ونىڭ ءبارىن جاۋىپ تاستاعان. ال ەندى ءبىزدىڭ قازاقتا بىتپەي تۇر. ويتكەنى ءبىزدىڭ قازاقتا ولار جاسىرىن عانا جۇمىس ىستەپ ءجۇر.
ال ءماشھۇر ءجۇسىپ نە دەدى: «ءدىنى باردىڭ ۇلتى جوق، ساقالى بار، بىراق مۇرتى جوق ەل تۇبىنە سول جەتەر». سول ءبىز ايتتىق. ەرتەڭ تويدا شىعىپ الىپ، ءبىر ءۋاحابيستىڭ مۇرتى جوق، ساقالى بار، قازاقتىڭ بۇكىل مۋزىكاسى اناۋ-مىناۋ، بارىنە تۇگەل جوققا شىعارىپ، سولاي جاسالادى. كوردىڭىزدەر مە، مىنە، ەگەر بۇلارعا تىيىم سالماسا، مەملەكەت بولىپ، ەل بولىپ تىيىم سالماسا، سولاي بولادى. ەرتەڭ سورلاپ قالامىز.
مىناۋ بۇرىنعىدا ايتقان ەكەن: «ەرتەڭگى كۇنى ءبىر زامان كەلەدى، دىندەرىڭدى قولدارىڭنان الادى، بىراق داستۇرلەرىڭدى الا المايدى. ءداستۇرلى دىندەرىڭ داستۇرگە اينالادى» دەگەندىگى.
سوندا ءدىنىمىزدى ءبىز داستۇرگە اينالدىرىپ جىبەرگەن ەكەنبىز. قىرقى، جەتىسى يسلامدا جوق بولعانىمەن، ءبىر ءداستۇر بار – قۇران باعىشتاۋ نەگىزى يسلامنىڭ وزىندە بار. سوندا سوۆەت ۇكىمەتىنىڭ كەزىندە ءداستۇردى وسىلاي قولدارىنان الا الماعان ەكەن. ءدىندى العانىمەن، كەيىن سول سوۆەت ۇكىمەتى كەتكەننەن كەيىن، بىردەن سول ءداستۇر ارقىلى ءبىز وسىلاي يسلامعا قايتا كەلدىك.
ال ءداستۇر بولماسا، وندا يسلامنىڭ دا بۇگىندە بولۋى ەكىتالاي ەدى. مۇسىلمان بولارسىڭ، بىراق ءبىر امەريكاداعى سياقتى بىرەۋ مۇسىلمان بولعانداي ءدۇبارا مۇسىلمان بولاسىڭ. ال ءدۇبارا مۇسىلماندىعىڭ كىمگە كەرەك؟ سەنىڭ ار جاعىڭداعى عاسىرلار بويى، مىڭ جىلدار بويى كەلە جاتقان داستۇرمەن بىرگە كەلە جاتقان ءدىنىڭ بولماعاننان كەيىن، پراكتيكالىق ءدىنىڭ بولماعاننان كەيىن، مىنە، سونى كەشە وزدەرىڭىز دالەلمەن، كوزبەن كورىپ وتىرسىزدار. اقىرى نە بولىپ جاتقانىن: «مۋزىكا حارام، دومبىرا حارام» دەيدى. ال تارتايىق دومبىرانى، اڭگىمەڭ بار ما؟
«مىنا مۋزىكا دەگەن بالەدەن قۇتىلۋىمىز كەرەك. بۇل شاريعاتقا ءتىپتى ساي كەلمەيدى. ەكىنشىسى، ۇرعاشىلار مەن ەركەكتەر بىرگە وتىرۋعا بولمايدى، شاريعاتتا».
كەشە، قۇرمەتتى اعايىندار، مىناۋ قازاقتىڭ داستۇرىنە قارسى شىققاندار، التىسىنا، قىرقىنا، جەتىسىنە قارسى شىققاندار – ولار ۋاحابيستەر، ولار قازاقتىڭ جاۋى دەگەن ەدى. كوپتەگەن كوممەنتاريلەر جاساپ، مەنى دۇمشە مولدا، اناۋ-مىناۋ دەپ، قىسقاشا ايتقاندا، بىلمەيدى دەپ جاتىر ەكەن. قىسقاشا ايتقاندا، ونىڭ عىلىمي جاعى بەلگىلى عوي. ۋاحابيستەردىڭ قايدان شىققانى، سونىڭ انگليادا پاتەر شتابى بولعانى، سوناۋ وتكەن عاسىرلاردا دايىندالعانى، ول جاقىندا جابىلعانى – بارىنە بەلگىلى نارسە عوي.
مەنىڭ ايتايىن دەگەنىم – ۋاحابيزم بۇگىن دە ءبىتتى، ساۋديانىڭ وزىندە دە ءبىتتى، ونىڭ ءبارىن جاۋىپ تاستاعان. ال ەندى ءبىزدىڭ قازاقتا بىتپەي تۇر. ويتكەنى ءبىزدىڭ قازاقتا ولار جاسىرىن عانا جۇمىس ىستەپ ءجۇر.
ال ءماشھۇر ءجۇسىپ نە دەدى: «ءدىنى باردىڭ ۇلتى جوق، ساقالى بار، بىراق مۇرتى جوق ەل تۇبىنە سول جەتەر». سول ءبىز ايتتىق. ەرتەڭ تويدا شىعىپ الىپ، ءبىر ءۋاحابيستىڭ مۇرتى جوق، ساقالى بار، قازاقتىڭ بۇكىل مۋزىكاسى اناۋ-مىناۋ، بارىنە تۇگەل جوققا شىعارىپ، سولاي جاسالادى. كوردىڭىزدەر مە، مىنە، ەگەر بۇلارعا تىيىم سالماسا، مەملەكەت بولىپ، ەل بولىپ تىيىم سالماسا، سولاي بولادى. ەرتەڭ سورلاپ قالامىز.
مىناۋ بۇرىنعىدا ايتقان ەكەن: «ەرتەڭگى كۇنى ءبىر زامان كەلەدى، دىندەرىڭدى قولدارىڭنان الادى، بىراق داستۇرلەرىڭدى الا المايدى. ءداستۇرلى دىندەرىڭ داستۇرگە اينالادى» دەگەندىگى.
سوندا ءدىنىمىزدى ءبىز داستۇرگە اينالدىرىپ جىبەرگەن ەكەنبىز. قىرقى، جەتىسى يسلامدا جوق بولعانىمەن، ءبىر ءداستۇر بار – قۇران باعىشتاۋ نەگىزى يسلامنىڭ وزىندە بار. سوندا سوۆەت ۇكىمەتىنىڭ كەزىندە ءداستۇردى وسىلاي قولدارىنان الا الماعان ەكەن. ءدىندى العانىمەن، كەيىن سول سوۆەت ۇكىمەتى كەتكەننەن كەيىن، بىردەن سول ءداستۇر ارقىلى ءبىز وسىلاي يسلامعا قايتا كەلدىك.
ال ءداستۇر بولماسا، وندا يسلامنىڭ دا بۇگىندە بولۋى ەكىتالاي ەدى. مۇسىلمان بولارسىڭ، بىراق ءبىر امەريكاداعى سياقتى بىرەۋ مۇسىلمان بولعانداي ءدۇبارا مۇسىلمان بولاسىڭ. ال ءدۇبارا مۇسىلماندىعىڭ كىمگە كەرەك؟ سەنىڭ ار جاعىڭداعى عاسىرلار بويى، مىڭ جىلدار بويى كەلە جاتقان داستۇرمەن بىرگە كەلە جاتقان ءدىنىڭ بولماعاننان كەيىن، پراكتيكالىق ءدىنىڭ بولماعاننان كەيىن، مىنە، سونى كەشە وزدەرىڭىز دالەلمەن، كوزبەن كورىپ وتىرسىزدار. اقىرى نە بولىپ جاتقانىن: «مۋزىكا حارام، دومبىرا حارام» دەيدى. ال تارتايىق دومبىرانى، اڭگىمەڭ بار ما؟
مۇحيتدين يساۇلى،
يسلامتانۋشى عالىم، قمدب عۇلامالار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى
Abai.kz
