قازاقستاندىقتار قۇرىلتاي سايلاۋىنان جاقسىلىق كۇتەدى – قوعامدىق پىكىر زەرتتەۋى
ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ينستيتۋتى باق وكىلدەرىنە ارنالعان ونلاين-بريفينگ بارىسىندا قازاقستاندىقتاردىڭ ەلەكتورالدىق مىنەز-قۇلقىنىڭ ءتۇرلى اسپەكتىلەرىن زەرتتەۋ اياسىندا 2026 جىلعى 16-26 شىلدە ارالىعىندا جۇرگىزىلگەن الەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن جاريالاۋدى جالعاستىردى.
بۇعان دەيىن حابارلانعانداي، ازاماتتار اراسىندا جۇرگىزىلگەن جاپپاي ساۋالناماعا (face-to-face) قازاقستاننىڭ 17 وبلىسىنان جانە استانا، الماتى، شىمكەنت قالالارىنان 4 000 رەسپوندەنت قاتىستى.
ساۋالناما قوعامدا سايلاۋ ناۋقاندارى، ساياسي پارتيالاردىڭ ءرولى مەن فۋنكتسياسى تۋرالى ناقتى جانە بايىپتى تۇسىنىك قالىپتاسىپ وتىرعانىن، سونداي-اق جۇرگىزىلىپ جاتقان ساياسي رەفورمالاردىڭ جاعىمدى اسەرى تۋرالى پىكىر باسىم ەكەنىن كورسەتتى.
قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋى قارساڭىندا زەرتتەۋ اياسىندا انىقتالعان بىرقاتار كورسەتكىشتەر ارنايى نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق.
ءبىرىنشى. سايلاۋ بەلسەندىلىگىنە وراي جۇرگىزىلگەن جالپى ولشەم بويىنشا، ساۋالناماعا قاتىسقان ازاماتتاردىڭ 78,2%-ى سايلاۋلار مەن رەفەرەندۋمداردا داۋىس بەرۋگە قاتىساتىنىن كورسەتتى.
ونىڭ ىشىندە اتاپ وتەرلىگى، ءاربىر ناۋقان وتكەن سايىن داۋىس بەرۋگە قاتىساتىن ازاماتتاردىڭ سانى ارتىپ وتىرعان. رەسپوندەنتتەردىڭ جاۋاپتارىنا سايكەس، 2023 جىلعى پارلامەنتتىك سايلاۋعا ازاماتتاردىڭ 53,4%-ى، 2024 جىلعى رەفەرەندۋمعا 63,4%-ى، 2026 جىلعى رەفەرەندۋمعا 75,3%-ى قاتىسقان. ساۋالناما ناتيجەلەرى قر ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ رەسمي دەرەكتەرىمەن بارىنشا سايكەس كەلەتىنىن اتاپ كەتكەن ءجون.
ەكىنشى. قر جاڭا كونستيتۋتسياسىن قابىلداۋ بويىنشا وتكەن رەفەرەندۋمعا قاتىسقان ازاماتتار وزدەرىن داۋىس بەرۋگە ىنتالاندىرعان مىنانداي سەبەپتەردى اتاپ ءوتتى:
ازاماتتاردىڭ 71%-ى داۋىس بەرۋدى وزدەرىنىڭ ازاماتتىق بورىشى دەپ سانايدى.
رەسپوندەنتتەردىڭ 69,6%-ى جۇرگىزىلىپ جاتقان ساياسي رەفورمالاردى ماڭىزدى دەپ سانايدى.
ال 31,4%-ى داۋىس بەرۋدى ءوزىنىڭ اجىراماس دەموكراتيالىق قۇقىعى دەپ ەسەپتەيدى.
ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 18%-ى داۋىس بەرۋگە قۇقىلى جاسقا جەتۋىنە بايلانىستى قاتىسقان.(رەسپوندەنتتەر بىرنەشە جاۋاپ نۇسقاسىن تاڭداۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعاندىقتان، جاۋاپتاردىڭ جيىنتىق كورسەتكىشى 100%-دان اسادى)
سايلاۋ بەلسەندىلىگىنىڭ وسى فاكتورلارى 23 تامىزداعى رەفەرەندۋمدا شەشۋشى رولگە يە بولۋى مۇمكىن.
ءۇشىنشى. ساۋالناماعا قاتىسقان قازاقستاندىقتار جۇرگىزىلىپ جاتقان سايلاۋ پروتسەستەرى تۋرالى حابار الاتىن توپ-7 نەگىزگى اقپارات كوزى انىقتالدى: تەلەديدار – 51,6%، Instagram – 44,5%، جاڭالىق تاراتۋشى ينتەرنەت-پورتالدار – 32,5%، وتباسى مۇشەلەرى جانە تۋىستارى ارقىلى – 27,4%، TikTok – 23,8%، جۇمىس ورنىندا، ۇيىمدا – 22,5%، دوستارى ارقىلى – 21,7%.
(رەسپوندەنتتەر بىرنەشە جاۋاپ نۇسقاسىن تاڭداۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعاندىقتان، جاۋاپتاردىڭ جيىنتىق كورسەتكىشى 100%-دان اسادى)
بۇل ناتيجەلەر ساياسي كونتەنتتى جالپى مەديا تۇتىنۋدا تەلەارنالاردىڭ ءالى دە وزەكتى ەكەنىن جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ ىشىندە Instagram جانە TikTok جەلىلەرىنىڭ كەڭىنەن تانىمال ەكەنىن كورسەتەدى. ازاماتتار سايلاۋ بارىسى تۋرالى تۇراقتى تۇردە حابار الىپ وتىرادى جانە ونى كۇندەلىكتى ءوز ورتاسىندا تالقىلايدى.
ءتورتىنشى. قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ پىكىرىنشە جاڭا كونستيتۋتسيانى قابىلداۋ سياقتى پالاتالى قۇرىلتايدىڭ قۇرىلۋى دا وڭ وزگەرىستەرمەن بايلانىستى. ساۋالناما ناتيجەلەرى ازاماتتاردىڭ قۇرىلتاي سايلاۋىنان جاقسىلىق كۇتەتىنىن كورسەتەدى.
رەسپوندەنتتەردىڭ 68%-ى قۇرىلتاي سايلاۋىنان كەيىن ومىرىندە جاقسى وزگەرىستەر بولاتىنىنا ءۇمىتتى.
قوعامدىق پىكىردى ناقتىلاۋ مىنانى كورسەتتى.
ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 48,8%-ى سايلاۋدىڭ ءادىل وتەتىنىنە سەنىمدى.
رەسپوندەنتتەردىڭ 43,3%-ى قۇرىلتايعا سايلاناتىن دەپۋتاتتار ازاماتتاردىڭ مۇددەسىن قورعايدى دەپ كۇتەدى.
رەسپوندەنتتەردىڭ 35,9%-ى جاڭا دەپۋتاتتاردىڭ كەلۋىمەن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى جاقسارادى دەپ سانايدى.
23,8%-ى – جاڭا دەپۋتاتتار ساياسي مادەنيەت دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاۋىنا ىقپال ەتەدى دەپ سەنەدى.
ازاماتتاردىڭ 22,3%-ى دەپۋتاتتاردىڭ حالىققا جاقىن بولۋىن جانە ءوز سايلاۋشىلارىمەن اشىق سويلەسۋىن قالايدى.
(رەسپوندەنتتەر بىرنەشە جاۋاپ نۇسقاسىن تاڭداۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعاندىقتان، جاۋاپتاردىڭ جيىنتىق كورسەتكىشى 100%-دان اسادى).
بەسىنشى. «قازاقستانداعى ساياسي پارتيا ءتيىمدى قىزمەت ەتۋى ءۇشىن ەڭ الدىمەن نە ىستەۋى كەرەك؟» دەگەن سۇراققا رەسپوندەنتتەردىڭ جاۋاپتارىن تىزبەلەسەك.
ازاماتتاردىڭ پارتيالارعا قويىلاتىن توپ-3 تالاپتارى:
44%-ى – پارتيا ەلدىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋى مەن وركەندەۋىنە اتسالىسۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى،
32,4%-ى – ەلدىڭ الداعى دامۋى جايلى ناقتى تۇسىندىرە الۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدى،
33,2%-ى – ءوز جۇمىسىندا الەۋمەتتىك باقۋاتتىلىق پەن تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە باسا نازار اۋدارۋى ءتيىس دەيدى.
سونداي-اق، رەسپوندەنتتەر پارتيا كوشباسشىلارى مىقتى، تارتىمدى تۇلعا بولۋى (29,9%), زاڭدارمەن ساۋاتتى جۇمىس ىستەي ءبىلۋى جانە حالىققا تىكەلەي پايدا اكەلەتىن زاڭ جوبالارىن عانا ناسيحاتتاۋى (29,8%), دەموكراتياعا ادال بولۋى (20,1%), سايلاۋشىلارمەن تۇراقتى بايلانىستا بولۋى، ونىڭ ىشىندە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن الەۋمەتتىك جەلىلەرى ارقىلى بايلانىس ۇستاۋعا (20%) ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
(رەسپوندەنتتەر بىرنەشە جاۋاپ نۇسقاسىن تاڭداۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعاندىقتان، جاۋاپتاردىڭ جيىنتىق كورسەتكىشى 100%-دان اسادى)
وسىلايشا، قازاقستاندىقتاردىڭ قوعامدىق-ساياسي جانە سايلاۋ پروتسەستەرىنە اتسالىسۋ بەلسەندىلىگى ارتىپ كەلەدى دەپ ايتۋعا بولادى. جالپى، قوعامنىڭ ساياسي وقيعالارعا قۇلاعى تۇرىك.
وسى الەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋدىڭ ناتيجەلەرى قازىر سايلاۋ جارىسىنا قاتىسىپ جاتقان ساياسي پارتيالارعا پايدالى بولۋى مۇمكىن. بۇل ۇگىت-ناسيحات ادىستەرىن، ارنالارىن جانە مازمۇنىن، سونداي-اق ۇگىت-ناسيحات كەزىندە اسا ماڭىزدى جالپى سايلاۋدى بەلگىلەۋ ستراتەگياسىن تۇزەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ىرىكتەمە 18 جاستان اسقان حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-دەموگرافيالىق قۇرامىنىڭ ءتيىستى پروپورتسيالارىنا جاقىن (قازاقستان رەسپۋبليكاسى ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنتتىگى ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ 2026 جىلعى ساۋىردەگى دەرەكتەرىنە سايكەس) بولىنگەن پارامەترلەر (وبلىس، تۇرعىلىقتى جەرى (قالا/اۋىل), جىنىسى، جاسى، ەتنيكالىق تەگى) بويىنشا رەپرەزەنتاتيۆتى ۇلگىدە جاسالعان. 95% سەنىمدىلىك ىقتيمالدىعى بار ىرىكتەمەنىڭ ستاتيستيكالىق قاتەلىگى ±1,54%-دان اسپايدى.
ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ينستيتۋتى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ 2026 جىلعى 3 شىلدەدەگى №وسك-11-07/زت-س-30 جازباشا حابارلاماسىنان الىنعان دەرەكتەردى جاريالاپ وتىر.
Abai.kz
