XIX عاسىردىڭ ورتا شەنىندە قازاق دالاسىنىڭ ساياسي كوكجيەگى كۇرت وزگەردى.

رەسەي يمپەرياسى وڭتۇستىككە قاراي جىلجىپ، اقمەشىتتەن تۇركىستانعا، اۋليەاتادان شىمكەنتكە قاراي اسكەري بەكىنىستەرىن كەڭەيتتى. قوقان حاندىعىنىڭ بيلىگى السىرەدى. شىعىس تۇركىستاندا قىتاي بيلىگىنە قارسى قوزعالىستار كۇشەيدى.

ال وسى الاساپىران كەڭىستىكتە ابىلاي حان ۇرپاقتارىنىڭ تاعدىرى دا ەكى ءتۇرلى ارناعا ءتۇستى.

سول اۋلەتتىڭ ەكى وكىلى — شوقان شىڭعىسۇلى ءۋاليحانوۆ پەن سىزدىق كەنەسارىۇلى.

ەكەۋىنىڭ ورتاق اتاسى — ابىلاي حان. شوقان — ابىلايدىڭ ۇلى ءۋالي حاننان تاراعان شىڭعىس سۇلتاننىڭ بالاسى.

سىزدىق — ابىلايدىڭ تاعى ءبىر ۇلى قاسىمنان تاراعان كەنەسارى حاننىڭ ۇلى. ولار ءبىر اۋلەتتىڭ ەكى تارماعىنىڭ وكىلدەرى ەدى.

بىراق ولاردىڭ تاريحي جولدارى ەكى ءتۇرلى بولدى.

ءبىرى — قالامدى، عىلىمدى، كارتانى جانە ديپلوماتيانى تاڭدادى.

ەكىنشىسى — قىلىشتى، اسكەري كۇرەستى جانە ساياسي قارسىلىقتى تاڭدادى.

ولاردىڭ تاعدىرىن بايلانىستىراتىن ەرەكشە گەوگرافيالىق نۇكتە بار. ول — قاشقار.

شوقان قاشعارعا باسىن بايگەگە تىگىپ، جاسىرىن اتپەن ارنايى تاپسىرمامەن باردى.

سىزدىق قاشعارعا كۇرەسىن جالعاستىرۋ ءۇشىن باردى.

قاشعار بيلەۋشىسى جاقىپبەك ونى حان كوتەرىپ قارسى الدى.

I. شوقاننىڭ قۇپيا ساپارى

1858 جىلدىڭ جازى.

تيان-شان اسۋلارى ارقىلى قاشعارعا قاراي ساۋدا كەرۋەنى قوزعالدى. كەرۋەنشىلەردىڭ اراسىندا قاراپايىم قازاق كوپەسى بولىپ كيىنگەن جاس جىگىت تە بار ەدى. ونىڭ شىن اتى — شوقان ءۋاليحانوۆ.

قاۋىپتى ساپارعا شىققان شوقان ءوزىن «ءالىمباي» دەپ تانىستىرۋعا ءماجبۇر بولدى. كەرۋەنباسى مۇسابايدىڭ تۋىسى دەگەن اتپەن جولعا شىققان ول شاشىن الدىرىپ، قازاق كوپەسىنىڭ كيىمىن كيەدى. 1858 جىلعى 28 ماۋسىمدا كەرۋەنمەن بىرگە قاشعار باعىتىنا اتتانادى.

بۇل ساپاردىڭ قاۋىپتىلىگى جايدان-جاي ەمەس ەدى.

شىعىس تۇركىستاندا تسين يمپەرياسىنىڭ بيلىگىنە قارسى قوزعالىستار ءجۇرىپ جاتقان. قاشعاردىڭ ساياسي احۋالى تۇراقسىز ەدى. ەۋروپادان كەلگەن ساياحاتشىلار ءۇشىن دە بۇل ولكە اسا قاۋىپتى بولاتىن.

شوقاننىڭ الدىندا تەك گەوگرافيالىق كەڭىستىك ەمەس، زەرتتەلمەگەن تۇتاس وركەنيەت تۇردى.

ول قاشعاردىڭ جولدارىن، قالالارىن، حالىقتارىن، ساۋداسىن، بيلىك قۇرىلىمىن زەرتتەۋگە ءتيىس ەدى.

بىراق ونىڭ ساپارىندا عىلىمي ماقساتپەن بىرگە يمپەريالىق بارلاۋ مىندەتتەرى دە قاتار ءجۇردى. سوندىقتان شوقان ەكسپەديتسياسى — XIX عاسىرداعى عىلىم مەن گەوساياساتتىڭ تۇيىسكەن ەرەكشە مىسالى.

II. قاشعارداعى شوقان

شوقان قاشعارعا 1858 جىلدىڭ سوڭىندا جەتىپ، 1859 جىلدىڭ كوكتەمىنە دەيىن سوندا بولدى.

ول قالا مەن ونىڭ اينالاسىنداعى ساياسي جانە الەۋمەتتىك ءومىردى باقىلاپ، جەرگىلىكتى حالىقتاردىڭ تاريحى مەن ەتنوگرافياسىنا قاتىستى ماتەريال جينادى.

شوقاننىڭ باستى ەرەكشەلىگى — ول كورگەنىن جاي جازىپ قويماي، ونىڭ سەبەبىن تۇسىندىرۋگە تىرىستى.

قاشعاردىڭ بازارلارى وعان تەك ساۋدا ورنى ەمەس، بۇكىل ورتالىق ازيانىڭ ەكونوميكالىق بايلانىستارىنىڭ كورسەتكىشى بولدى.

قالا تۇرعىندارىنىڭ قۇرامى وعان جاي ستاتيستيكا ەمەس، عاسىرلار بويى قالىپتاسقان تاريحي ۇدەرىستىڭ كورىنىسى ەدى.

بيلىك ءۇشىن كۇرەس وعان جەكە ادامدار اراسىنداعى تارتىس ەمەس، قىتاي، قوقان، قاشعار جانە جەرگىلىكتى كۇشتەردىڭ ءوزارا قاتىناسى رەتىندە كورىندى.

وسى ساپاردىڭ ناتيجەسىندە شوقان ءوزىنىڭ ايگىلى «التىشاردىڭ نەمەسە قىتايدىڭ نان-لۋ پروۆينتسياسىنداعى التى شىعىس قالاسىنىڭ 1858–1859 جىلدارداعى جاعدايى تۋرالى» ەڭبەگىن جازدى.

ونىڭ قۇرامىندا گەوگرافيا، تاريح، حالىق، ونەركاسىپ پەن ساۋدا تۋرالى بولىمدەر بولدى.

بۇل ەڭبەك شوقاننىڭ قاشعار ساپارىن جاي ساياحاتتان عىلىمي ەكسپەديتسيا دەڭگەيىنە كوتەردى.

شوقان قاشعاردان كارتالار مەن جازبالار عانا ەمەس، تۇتاس ءبىر ولكەنىڭ عىلىمي بەينەسىن الىپ قايتتى.

1859 جىلدىڭ 11 ناۋرىزىندا ول كەرى جولعا شىقتى.

كوپ ۇزاماي قاشعارداعى جاعدايدىڭ قاۋىپتىلىگى كۇشەيدى. كەرۋەندە ورىس تىڭشىسى بار دەگەن كۇدىك تاراعان. شوقان ءۇشىن ءارى قاراي قالۋ قاۋىپتى ەدى. ول تيان-شاننىڭ كوكتەمگى اسۋلارىن اينالىپ، وڭتۇستىك قىرعىزستان ارقىلى قايتتى. 1859 جىلعى 12 ساۋىردە رەسەي يەلىگىنە ورالدى. ونىڭ قاشعار ساپارى اياقتالدى.

بىراق قاشعارمەن بايلانىسى اياقتالعان جوق.

III. التى جىلدان كەيىن: ءاۋليەاتا,1864 جىل.

شوقان ەندى جاس زەرتتەۋشى عانا ەمەس، شتابس-روتميستر شەنىندەگى وفيتسەر ەدى.

رەسەي يمپەرياسىنىڭ وڭتۇستىككە قاراي اسكەري جىلجۋى باستالدى. پولكوۆنيك ميحايل چەرنياەۆ باستاعان وترياد ۆەرنىيدان شىعىپ، شۋ بويىمەن وڭتۇستىككە بەت الدى. شوقان بۇل ەكسپەديتسياعا بارۋعا كەلىستى.

1864 جىلعى 24 ناۋرىزدا كارل گۋتكوۆسكيگە جازعان حاتىندا ونىڭ ءوزى «ەرتەڭ ءبىز جولعا شىعامىز: مەن — اۋليەاتاعا...» دەپ حابارلايدى. ول بۇل ساپاردان شەن الۋدى دا كۇتەتىنىن اشىق جازادى.

بۇل دەتال وتە ماڭىزدى.

كەيىنگى تاريحنامادا شوقاندى بىردەن چەرنياەۆتىڭ اسكەري ساياساتىنا قارسى تۇرعان تۇلعا رەتىندە كورسەتۋ كەزدەسەدى. دەسەدە ونىڭ 1864 جىلعى جورىققا ءوز ەركىمەن جانە بەلگىلى ءبىر قىزمەتتىك ۇمىتپەن بارعانىن ءوزىنىڭ حاتى كورسەتەدى.

دەمەك، وقيعانىڭ باسىندا شوقان مەن رەسەي اسكەري ەكسپەديتسياسىنىڭ اراسىندا قايشىلىق بولعان جوق.

قايشىلىق كەيىن پايدا بولدى.

IV. سىزدىقتىڭ قىلىش ءۇستءىندەگءى جولى

شوقاننىڭ ومىرىندەگى 1864 جىل وسىلاي باستالسا، سىزدىقتىڭ ءومىر جولى الدەقاشان باسقا ارناعا تۇسكەن ەدى.

كەنەسارى حان 1847 جىلى قازا تاپقاندا، سىزدىق ءالى بالا بولاتىن. احمەت كەنەساريننىڭ دەرەگىندە ونىڭ اكەسى ولگەن كەزدە سىزدىقتىڭ جاسى ون شاماسىندا بولعانى ايتىلادى. كەنەسارىنىڭ ۇلدارى كەيىن سىر بويىنا جانە قاراتاۋ وڭىرىنە كوشىپ، قوقان بيلىگىمەن بەلگىلى ءبىر شارتتار نەگىزىندە بايلانىس ورناتادى.

سىزدىق ەر جەتكەن سوڭ قارۋلى كۇرەس جولىنا ءتۇستى.

1864 جىلى ول قوقان حانىنىڭ تاپسىرماسىمەن تۇركىستان-سوزاق قوڭىراتتارىنىڭ داتقاسى بولىپ تاعايىندالادى.

سول كەزدە رەسەي اسكەرلەرى تۇركىستاندى قورشاۋعا العان. سىزدىق بۇل حاباردى ەستىپ، سوزاقتان شىعىپ، قوقان اسكەرىنە كومەككە اتتانادى.

مىنە، وسى جەردە شوقان مەن سىزدىقتىڭ تاريحي جولدارى ءبىر كەڭىستىككە كەلەدى.

ءبىر جاعىندا — چەرنياەۆتىڭ اسكەري وتريادى.

ەكىنشى جاعىندا — قوقان جاعىنا شىققان سىزدىق.

بىراق بۇل جەردە تاريحي دالدىكتى ساقتاۋ قاجەت.

شوقان مەن سىزدىقتىڭ 1864 جىلى بەتپە-بەت كەزدەسكەنى نەمەسە ءبىر شايقاستا ءبىر-بىرىنە قارسى تۇرعانى تۋرالى سەنىمدى قۇجات جوق.

ولاردى «ءبىر مايداننىڭ ەكى جاعىندا كەزدەستى» دەپ ايتۋ كوركەمدىك جاعىنان اسەرلى بولعانىمەن، دەرەكتىك تۇرعىدان ابايلاپ قولدانىلۋى كەرەك.

ولاردىڭ جولدارى ءبىر سوعىس كەڭىستىگىندە توعىستى، بىراق جەكە كەزدەسكەنى دالەلدەنبەگەن.

V. ءاۋليەاتا جءانە شوقاننىڭ ءىشكءى داعدارىسى

اۋليەاتا وقيعالارى شوقاننىڭ اسكەري قىزمەتكە دەگەن كوزقاراسىن وزگەرتتى دەگەن پىكىر كەيىنگى ادەبيەتتە كەڭ تارادى.

مۇندا م.س. زنامەنسكيدىڭ ماڭىزى زور.

زنامەنسكي چەرنياەۆ ەكسپەديتسياسىنىڭ قۇرامىندا شوقانمەن بىرگە بولدى جانە «دنەۆنيك اۋليە-اتينسكوگو پوحودا» اتتى كۇندەلىك قالدىردى.

مەمۋارلىق دەرەكتەردە شوقاننىڭ اسكەري ارەكەتتەردىڭ قاتالدىعىنا كوڭىلى تولماعانى ايتىلادى.

الايدا بۇل دەرەكتەردى بىردەن «شوقان اۋليەاتاداعى بەيبىت حالىقتى قىرۋعا قارسىلىق جاسادى» دەگەن ناقتى فاكتكە اينالدىرۋعا دا بولمايدى. رەسمي قۇجاتتارداعى جاعداي باسقاشالاۋ.

اسكەري ەسەپتەردە وپەراتسيالار اسكەري مىندەتتەر، بەكىنىستەردى الۋ جانە يمپەريالىق شەپتى وڭتۇستىككە جىلجىتۋ تۇرعىسىنان سيپاتتالدى.

ال كەيىنگى ەستەلىكتەردە وقيعانىڭ ادامدىق جاعى كوبىرەك كورىنەدى.

وسى ەكى دەرەك قاباتىن قاتار قاراستىرعاندا عانا شوقاننىڭ ىشكى داعدارىسىن تۇسىنۋگە بولادى.

ول باستاپقىدا جورىققا قىزمەتتىك ماقساتپەن باردى. بىراق سوعىس شىندىعى ول كۇتكەن ديپلوماتيالىق جانە ساياسي ناتيجەلەردەن وزگەشە بولىپ شىقتى.

VI. شوقان مەن سىزدىق

وسى جەردە ولاردىڭ تاريحي ايىرماشىلىعى انىق كورىنەدى.

شوقان رەسەي يمپەرياسى وتارلاۋشى اسكەرىنىڭ قۇرامىندا قىزمەت ەتتى. سىزدىق رەسەي يمپەرياسىنا قارسى كۇرەستى.

بىراق بۇل ايىرماشىلىقتى تەك «ساتقىن» جانە «باتىر» نەمەسە «يمپەرياشىل» جانە «ۇلتشىل» دەگەن قاراپايىم ولشەمگە سالۋ تاريحي شىندىقتى جۇتاڭداتادى.

شوقان رەسەيدىڭ عىلىمي جانە اكىمشىلىك مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋعا بولادى دەپ سانادى. ول قازاق قوعامىن ءبىلىم، عىلىم، قۇقىقتىق جانە اكىمشىلىك رەفورمالار ارقىلى وزگەرتۋگە بولاتىندىعىنا سەندى.

سىزدىق بولسا، رەسەيدىڭ اسكەري ەكسپانسياسىن قازاقتىڭ ءداستۇرلى ساياسي كەڭىستىگىنە تونگەن قاۋىپ دەپ قابىلدادى. ونىڭ جاۋابى — قارۋلى قارسىلىق بولدى.

ەكى جولدىڭ دا ارتىندا ءبىر سۇراق تۇردى:

قازاق قوعامى وزگەرىپ جاتقان الەمدە ءوزىن قالاي ساقتاپ قالادى؟

VII. قاشعارعا قايتا ورالعان سىزدىق

شوقان قاشعاردان 1859 جىلى كەتكەننەن كەيىن ءبىراز جىل وتكەندە، سول ولكەنىڭ ساياسي جاعدايى مۇلدەم وزگەردى.

1870-جىلداردىڭ ورتاسىندا شىعىس تۇركىستاندا جاقىپبەك باسقارعان جەتىشار مەملەكەتى ءومىر ءسۇرىپ تۇردى.

رەسەيدىڭ ورتا ازيانى جاۋلاپ الۋى جالعاسىپ جاتقان ەدى.

قوقان حاندىعى قۇلادى. حيۋا مەن بۇحارا رەسەي ىقپالىنا ءتۇستى.

سىزدىقتىڭ بۇرىنعى كۇرەس كەڭىستىگى تارىلدى.

1875 جىلى ول گەرات ارقىلى قاشعارعا اتتاندى. قازاقستان تاريحىنا ارنالعان زەرتتەۋلەردە سىزدىق تورەنىڭ جاقىپبەك اسكەرىنە وسى جىلى قوسىلعانى كورسەتىلەدى. احمەت كەنەسارين بۇل ساپاردى ناقتىراق سيپاتتايدى.

ونىڭ جازۋىنشا، سىزدىق گەراتتا ءۇش اي بولعاننان كەيىن ياقۋب-سەردارمەن قوشتاسىپ، بالح پەن باداحشان ارقىلى قاشعارعا وتكەن. قاشعارعا كەلگەن سوڭ جاقىپبەك ونى قۇرمەتپەن قارسى العان.

بۇل — سىزدىق ومىرىندەگى اسا ماڭىزدى بۇرىلىس.

ويتكەنى ەندى ول قوقان كەڭىستىگىنىڭ ەمەس، بۇكىل تۇركى-مۇسىلمان الەمىنىڭ ساياسي تاعدىرى شەشىلىپ جاتقان ورتاعا كەلدى.

VIII. شوقاننىڭ قاشعارى مەن سىزدىقتىڭ قاشعارى

وسى ەكى ساپاردى سالىستىرعاندا XIX عاسىرداعى ورتالىق ازيانىڭ وزگەرىسىن انىق كورۋگە بولادى.

1858 جىل.

شوقان تيان-شان ارقىلى كەرۋەنمەن كەلەدى. ول ءوزىن كوپەس رەتىندە كورسەتەدى. ونىڭ ماقساتى — زەرتتەۋ. ول قاشعاردىڭ گەوگرافياسىن، حالقىن، تاريحىن، ەكونوميكاسىن جازىپ الادى.

1875 جىل.

سىزدىق بالح پەن باداحشان ارقىلى كەلەدى. ول جاقىپبەككە بارادى.

ونىڭ ماقساتى — اسكەري-ساياسي كۇرەس. ول جەتىشار اسكەرىنە قوسىلادى.

ءبىر قاشعار. بىراق ەكى ءتۇرلى تاعدىر.

شوقان قاشعاردى داپتەرىنە ءتۇسىردى.

سىزدىق قاشعاردى قىلىشىمەن قورعاۋعا تىرىستى.

بۇل — جاي عانا ادەبي مەتافورا ەمەس.

ەكى تۇلعانىڭ ءومىر جولدارىنىڭ ناقتى ايىرماشىلىعىن كورسەتەتىن تاريحي پاراللەل.

IX. جاقىپبەك جءانە سىزدىق

احمەت كەنەساريننىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا، جاقىپبەك سىزدىقتى بۇرىننان تانىعان جانە وعان ەرەكشە قۇرمەت كورسەتكەن. ول سىزدىققا جوعارى لاۋازىم بەرىپ، ءوز وتباسىمەن دە جاقىنداستىرعان (قازا تاپقان ۇلىنىڭ ايەلىن سىزدىققا قوسقان).

كەيىن جاقىپبەك قاشعاردان شىعىپ، اقسۋ باعىتىنا اسكەرمەن اتتانعاندا، ونىڭ ۇلى بەك-قۇليبەك قاشعاردا قالدى.

سىزدىق وسى اسكەري-ساياسي قۇرىلىمنىڭ ىشىندە قالدى.

ول جەتىشاردىڭ اسكەرىندە كوماندالىق قىزمەت اتقارىپ، رەسەيگە قارسى كۇرەس تاجىريبەسىن ودان ءارى جالعاستىردى.

بىراق جەتىشاردىڭ دا تاعدىرى ۇزاققا بارمادى.

تسين يمپەرياسى شىعىس تۇركىستاندى قايتا جاۋلاپ الۋ ءۇشىن ۇلكەن اسكەري كۇش جىبەردى.

جاقىپبەك مەملەكەتىنىڭ ىشكى جاعدايى كۇردەلەنە ءتۇستى.

سىزدىقتىڭ قاشعارداعى كەزەڭى دە وسىلاي اياقتالۋعا بەت الدى.

X. ەكى تاعدىردىڭ سوڭعى ايىرماسى

شوقاننىڭ ءومىرى قىسقا بولدى. قاشعاردان ورالعاننان كەيىن ول رەسەيدىڭ عىلىمي ورتاسىندا تانىلدى. بىراق دەنساۋلىعى ناشارلادى. 1864 جىلعى اسكەري جورىقتان كەيىن ونىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتكە دەگەن كوزقاراسى دا وزگەردى. 1865 جىلى شوقان التىنەمەلدە قايتىس بولدى. ول نەبارى وتىزعا دا تولماعان ەدى.

سىزدىقتىڭ تاعدىرى الدەقايدا ۇزاققا سوزىلدى.

قاشعارداعى كۇرەستەن كەيىن ول رەسەي اۋماعىنا قايتىپ ورالدى. احمەت كەنەساريننىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا، سىزدىق 1877 جىلى قاشعاردان شىعىپ، وش ارقىلى رەسەي شەكاراسىنا وتكەن. كەيىن تاشكەنتكە شاقىرىلىپ، كاۋفماننىڭ كەشىرىمىنە يە بولعان.

وسىدان كەيىن ونىڭ ءومىرى قارۋلى كۇرەستىڭ ەڭ اۋىر كەزەڭىنەن بەيبىت عۇمىرعا قاراي اۋىستى.

XI. ءبىر ءاۋلەتتءىڭ تراگەدياسى

شوقان مەن سىزدىقتىڭ ومىرىندە ءبىر ەرەكشە پارادوكس بار.

ولار ءبىر اۋلەتتەن شىقتى. بىراق سول اۋلەتتىڭ ەكى تارماعى رەسەي يمپەرياسىنىڭ كەلۋىنە ەكى ءتۇرلى جاۋاپ بەردى.

شوقان يمپەريانىڭ ءبىلىم جۇيەسىن پايدالانىپ، ونىڭ عىلىمي مۇمكىندىكتەرىن يگەردى.

سىزدىق يمپەريانىڭ اسكەري كۇشىنە قارۋمەن جاۋاپ بەردى.

ءبىرى پەتەربۋرگتىڭ عىلىمي ورتاسىنا باردى.

ەكىنشىسى بۇحارا، حيۋا، قاشعار سياقتى ساياسي ورتالىقتاردى ارالادى.

ءبىرى كارتا جاسادى. ەكىنشىسى جورىق جاسادى.

ءبىرى حالىقتىڭ تاريحىن قاعازعا ءتۇسىردى.

ەكىنشىسى اكەسىنىڭ ساياسي مۇراسىن قارۋمەن قورعاۋعا تىرىستى.

بىراق ولاردىڭ تاعدىرىن تەك قاراما-قارسىلىق ارقىلى ءتۇسىندىرۋ جەتكىلىكسىز.

ەكەۋى دە ءبىر ءداۋىردىڭ تۋماسى ەدى.

ەكەۋى دە ءداستۇرلى قازاق ساياسي كەڭىستىگىنىڭ ىدىراپ بارا جاتقانىن كوردى.

ەكەۋى دە ورتالىق ازياداعى جاڭا كۇشتەر اراقاتىناسىن باستان وتكەردى.

جانە ەكەۋىنىڭ دە ءومىر جولىندا قاشعار ەرەكشە ءىز قالدىردى.

قورىتىندى. ەكى قاشعاردىڭ اراسى

شوقان قاشعارعا بارعان كەزدە ونىڭ الدىندا بەلگىسىز الەم تۇردى.

ول سول الەمدى زەرتتەپ، كارتاعا ءتۇسىرىپ، تاريحىن جازىپ قالدىردى.

سىزدىق قاشعارعا كەلگەن كەزدە ونىڭ الدىندا ەندى بەلگىسىز الەم ەمەس، تارىلىپ بارا جاتقان ساياسي كەڭىستىك تۇردى.

ول سول كەڭىستىكتە كۇرەستى جالعاستىردى.

سوندىقتان ولاردىڭ قاشعار ساپارلارى — ءبىر وقيعانىڭ قايتالانۋى ەمەس، XIX عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنداعى ورتالىق ازيانىڭ وزگەرۋ تاريحىنىڭ ەكى كەزەڭى.

1858 جىلعى شوقاننىڭ قاشعارى — زەرتتەلۋگە ءتيىس الەم.

1875 جىلعى سىزدىقتىڭ قاشعارى — ساقتالۋعا ءتيىس الەم.

ال ولاردىڭ اراسىنداعى ون جەتى جىلعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە تۇركىستاننىڭ ساياسي كارتاسى تۇبەگەيلى وزگەردى.

وسى تۇرعىدان شوقان مەن سىزدىقتى ءبىر-بىرىنە قارسى قويۋدان گورى، ولاردى ءبىر تاريحي داعدارىسقا بەرىلگەن ەكى ءتۇرلى جاۋاپتىڭ وكىلدەرى رەتىندە قاراستىرعان ءجون.

شوقاننىڭ قارۋى — ءبىلىم مەن عىلىم.

سىزدىقتىڭ قارۋى — اسكەري كۇرەس.

بىراق ەكەۋىنىڭ تاعدىرىن جالعايتىن ءبىر عانا ءسوز بار — تۇركىستان.

ال سول تۇركىستاننىڭ شىعىس شەتىندەگى قاشعار ولاردىڭ ءومىر جولىندا ەكى رەت كورىنەدى — الدىمەن شوقاننىڭ عىلىمي داپتەرىنەن، كەيىن سىزدىقتىڭ اسكەري جورىعىنان.

ءومىر شىنىبەكۇلى

Abai.kz