قازاقستاننىڭ اسكەري الەۋەتى قالاي وزگەرىپ جاتىر؟

اسكەري رەيتينگتەر قاراپايىم جاۋاپتاردى ۇناتادى. ەلدە قانشا تانك، ۇشاق، اسكەري قىزمەتشى بار جانە ول الەمدىك كەستەدە نەشىنشى ورىندا تۇر؟ الايدا سوڭعى جىلدارداعى سوعىستار مۇنداي اريفمەتيكانىڭ بارعان سايىن شارتتى ەكەنىن كورسەتتى. ۇشقىشسىز جۇيەلەر، قورعالعان بايلانىس، راديوەلەكتروندىق كۇرەس، شەشىم قابىلداۋ جىلدامدىعى، ءوز قورعانىس ونەركاسىبى، جاساندى ينتەللەكت جانە ارميانىڭ وزگەرمەلى جاعدايعا تەز بەيىمدەلۋ قابىلەتى تەحنيكا سانى سياقتى ماڭىزدى فاكتورلارعا اينالىپ كەلەدى. وسى تۇرعىدان العاندا، سوڭعى بىرنەشە جىلدا ءبىر مەزگىلدە قارۋلى كۇشتەردىڭ قۇرىلىمىن، ونەركاسىپتىك بازاسىن جانە قازىرگى زامانعى سوعىسقا دەگەن كوزقاراسىن وزگەرتىپ جاتقان قازاقستاننىڭ تاجىريبەسى ەرەكشە نازار اۋدارتادى.

اسكەري سالادا ءبارىن ءبىر عانا سانمەن ولشەۋگە دەگەن ۇمتىلىس بار.

جالپى تۇسىنىك قالىپتاستىرۋ ءۇشىن مۇنداي ءتاسىل، ارينە، ىڭعايلى. بىراق قارۋلى كۇشتەردىڭ ناقتى مۇمكىندىكتەرىنە تەرەڭىرەك ۇڭىلگەن سايىن قاي ارميانىڭ «كۇشتىرەك» ەكەنىن ءبىر عانا كورسەتكىشپەن انىقتاۋ بارعان سايىن قيىنداي تۇسەدى.

تانك قارۋ-جاراق تىزىمىندە بولۋى مۇمكىن، بىراق سول ساتتە جوندەۋدە تۇرۋى ىقتيمال. ۇشاق ەسەپتە بار بولعانىمەن، زاماناۋي قارۋ-جاراق كەشەنىمەن جابدىقتالماۋى مۇمكىن. ارميانىڭ ارتيللەرياسى كوپ بولعانىمەن، بارلاۋ، ۇشقىشسىز جۇيەلەر نەمەسە نىسانا كوورديناتتارىن جەتكىزۋ جىلدامدىعى بويىنشا قارسىلاسىنان قالىپ قويۋى ىقتيمال.

كەرىسىنشە جاعداي دا بولادى.

سانى سالىستىرمالى تۇردە از قارۋلى كۇشتەرى بار مەملەكەت باسقارۋ ساپاسى، كاسىبي دايارلىق، زاماناۋي بايلانىس، جوعارى دالدىكتى قارۋ-جاراق جانە تەحنولوگيالىق تۇرعىدان دامىعان قورعانىس ونەركاسىبى ەسەبىنەن ەلەۋلى ارتىقشىلىققا يە بولۋى مۇمكىن.

سوندىقتان 2026 جىلى قازاقستان ارمياسىن تەك قارۋ-جاراق پلاتفورمالارىنىڭ سانىنا قاراپ باعالاۋ بارعان سايىن جەتكىلىكسىز بولىپ وتىر.

اسكەري دوكترينا سوعىستىڭ جاڭا سيپاتىن ەسكەرە باستادى

مودەرنيزاتسيانىڭ اسا ماڭىزدى، بىراق كوپ ايتىلا بەرمەيتىن كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى — مەملەكەتتىڭ سوعىستىڭ سيپاتى تۋرالى تۇسىنىگىنىڭ وزگەرۋى.

2022 جىلى جاڭارتىلعان قازاقستاننىڭ اسكەري دوكتريناسىندا اسكەري ءىس-قيمىلداردىڭ عارىشتىق جانە اقپاراتتىق كەڭىستىككە تارالۋى، كيبەرشابۋىلدار، گيبريدتى ادىستەر، ارنايى وپەراتسيالار كۇشتەرى، روبوتتاندىرىلعان جۇيەلەر مەن جوعارى دالدىكتى قارۋ-جاراقتىڭ قولدانىلۋى قاراستىرىلادى.

اسكەرلەردى اۆتوماتتاندىرىلعان باسقارۋ جۇيەلەرىن ەنگىزۋ ارقىلى باسقارۋ جەدەلدىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسى دە جەكە كورسەتىلگەن.

دوكترينا ارنايى وپەراتسيالار كۇشتەرىن دامىتۋ، راديولوكاتسيالىق ءورىستى جانە اۋە شابۋىلىنا قارسى ءارى زىمىرانعا قارسى قورعانىستى كۇشەيتۋ، كاسپيدەگى اسكەري-تەڭىز توپتاماسىن ساقتاۋ، قورعانىس ونەركاسىبىن دامىتۋ، سونداي-اق اسكەرلەردى، قارۋ-جاراق پەن رەسۋرستاردى باسقارۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەلەرىن ەنگىزۋدى كوزدەيدى.

بۇل — ءپرينتسيپتى ماسەلە.

ارميانىڭ جاڭعىرۋى تەك جاڭا قارۋ-جاراق ساتىپ الۋمەن شەكتەلمەيدى. ونى قولدانۋدىڭ بۇكىل مودەلى وزگەرىپ كەلەدى.

ارنايى وپەراتسيالار كۇشتەرى: ءتورت جىل ىشىندە جەكە باعىت قالىپتاستى

ەڭ ەلەۋلى قۇرىلىمدىق شەشىمدەردىڭ ءبىرى — ارنايى وپەراتسيالار كۇشتەرى قولباسشىلىعىنىڭ قۇرىلۋى.

قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ ارنايى وپەراتسيالار كۇشتەرى 2022 جىلعى قاڭتاردا دەربەس قۇرىلىم رەتىندە پايدا بولدى. ولاردىڭ مىندەتتەرىنە قورعانىس پەن اسكەري قاۋىپسىزدىك مۇددەسىندەگى ارنايى وپەراتسيالار، ونىڭ ىشىندە زاڭسىز قارۋلى قۇرىلىمدارعا قارسى ءىس-قيمىل جانە تەرروريزمگە قارسى وپەراتسيالارعا قاتىسۋ كىرەدى.

سالىستىرمالى تۇردە قىسقا مەرزىم ىشىندە جاڭا قولباسشىلىقتىڭ اينالاسىندا جەكە دايارلىق، جاراقتاندىرۋ جانە حالىقارالىق ءوزارا ءىس-قيمىل جۇيەسى قالىپتاسا باستادى.

قازاقستاندىق ارنايى وپەراتسيالار بولىمشەلەرى يوردانياداعى King Abdullah II Special Operations Training Center بازاسىندا وتەتىن Warrior Competition حالىقارالىق جارىسىنا قاتىسىپ كەلەدى. 2025 جىلى بۇل الاڭدا شامامەن 40 مەملەكەتتىڭ بولىمشەلەرى باق سىنادى.

قازاقستاننىڭ ارنايى وپەراتسيالار كۇشتەرى تۇركياداعى «انادولۋ-2025» كوپۇلتتى وقۋ-جاتتىعۋىنا دا قاتىستى. وندا قالالىق جانە تاۋلى جەرلەردەگى ءىس-قيمىل، ءپاراشيۋتسىز دەسانت ءتۇسىرۋ، ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارىن قولدانۋ، ەۆاكۋاتسيا جانە تاكتيكالىق مەديتسينا ەلەمەنتتەرى پىسىقتالدى.

قازاقستاننىڭ ارنايى ماقساتتاعى بولىمشەلەر مەكتەبىنىڭ جالپى دەڭگەيىن دە اتاپ وتكەن ءجون.

UAE SWAT Challenge-2026 جارىسىندا 48 مەملەكەتتەن كەلگەن 109 كوماندانىڭ اراسىندا قازاقستان وكىلدەرى جالپى ەسەپتە ءبىرىنشى جانە ەكىنشى ورىنداردى يەلەندى.

مۇنداي بولىمشەلەردىڭ ساپاسىن جەكە قۇرام سانىمەن ولشەۋ ءىس جۇزىندە مۇمكىن ەمەس.

ۇشقىشسىز جۇيەلەر: اپپارات ساتىپ الۋدان ءوز ەكوجۇيەسىن قۇرۋعا دەيىن

ۇشقىشسىز جۇيەلەر باعىتى بۇدان دا جىلدام وزگەرىپ كەلەدى.

دەسانتتىق-شابۋىلداۋ اسكەرلەرىندە ۇشقىشسىز اۆياتسيالىق جۇيەلەر بولىمشەلەرى بىرنەشە جىلدان بەرى بار. الايدا اسكەردىڭ دايىن اپپاراتتاردى پايدالانۋدان بىرتىندەپ ءوزىنىڭ تولىق تەحنيكالىق تسيكلىنە كوشە باستاۋى ەرەكشە نازار اۋدارتادى.

2025 جىلعى جەلتوقساندا مامانداندىرىلعان شەبەرحانالار جۇمىسىن باستادى.

قازىر وندا ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارىن قۇراستىرۋ، باپتاۋ، سىناۋ جانە جوندەۋ جۇزەگە اسىرىلىپ، دايىن اپپاراتتار تىكەلەي اسكەري بولىمدەرگە بەرىلەدى.

وسىنداي ءبىر الاڭنىڭ ءوزى ايىنا 100-دەن استام ۇشقىشسىز اپپارات شىعارۋ دەڭگەيىنە جەتتى.

ۇشقىشسىز اۆياتسيالىق جۇيەلەر بولىمشەلەرى ءىرى وقۋ-جاتتىعۋلاردا اۋەدەن بارلاۋ، اۆياتسيا مەن ارتيللەريا اتىسىن تۇزەتۋ، نىسانداردى زاقىمداۋ جانە بولىمشەلەردى ناقتى ۋاقىت رەجيمىندە باسقارۋ مىندەتتەرىندە قولدانىلدى.

دەسانتتىق-شابۋىلداۋ اسكەرلەرىندە راديوەلەكتروندىق بارلاۋ بولىمشەلەرى دە پايدا بولدى، ال وقۋ ورتالىقتارىندا ۇشقىشسىز اپپارات وپەراتورلارى مەن راديوەلەكتروندىق كۇرەس ماماندارى دايارلانىپ جاتىر.

بۇل ەندى جاي عانا بىرنەشە كۆادروكوپتەردىڭ بولۋى ەمەس.

ءبىرتۇتاس تىزبەك قالىپتاسۋدا:

وپەراتور — ۇشقىشسىز اپپارات — بارلاۋ — بايلانىس — اتىس قۇرالى — راديوەلەكتروندىق كۇرەس — جوندەۋ جانە ءوندىرىس.

ءدال وسىنداي كونتۋرلار قازىرگى زامانعى قارۋلى قاقتىعىستاردىڭ ايرىقشا بەلگىلەرىنىڭ بىرىنە اينالدى.

SHAIQAS-2026: تەحنولوگيالار تىكەلەي اسكەرگە باعىتتالا باستادى

2026 جىلى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ العاش رەت SHAIQAS ۇلتتىق اسكەري-ينجەنەرلىك چەمپيوناتىن وتكىزۋى دە وسى ءۇردىستى كورسەتەدى.

جوبا ۇشقىشسىز اۆياتسيالىق جۇيەلەردى ازىرلەۋشىلەردى، جەرۇستى روبوت تەحنيكاسى ماماندارىن، كيبەرقاۋىپسىزدىك سالاسىنىڭ وكىلدەرىن، ستۋدەنتتەردى، ينجەنەرلەردى، اسكەري قىزمەتشىلەر مەن قورعانىس ونەركاسىبى وكىلدەرىن بىرىكتىردى.

چەمپيون اتانعان — «قازاقستان ينجينيرينگ» R&D ورتالىعىنىڭ كومانداسى.

قورعانىس مينيسترلىگى ەڭ پەرسپەكتيۆالى ازىرلەمەلەردى كورمەلىك پروتوتيپ كۇيىندە قالدىرماي، ونەركاسىپتىك سەرىكتەستەرمەن بىرلەسىپ سىناقتان وتكىزىپ، كەيىن قارۋلى كۇشتەر ءۇشىن سەريالىق وندىرىسكە دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن مالىمدەدى.

جالپى ارميا اۋقىمىمەن سالىستىرعاندا بۇل شاعىن عانا ەپيزود بولۋى مۇمكىن.

الايدا ءۇردىستىڭ باعىتىن ءتۇسىنۋ تۇرعىسىنان ونىڭ ماڭىزى ايتارلىقتاي.

بروندى تەحنيكا: كەڭەستىك مۇرانى جوندەۋمەن عانا شەكتەلمەيدى

ءداستۇرلى باعىتتاردىڭ ءبىرى — بروندى تەحنيكا سالاسىندا دا ەلەۋلى وزگەرىستەر بار.

استاناداعى Kazakhstan Paramount Engineering كاسىپورنى زاماناۋي دوڭعالاقتى بروندى ماشينالاردى ءوندىرۋدىڭ تولىق تسيكلىنە يە: مەتالل وڭدەۋ مەن بروندى كاپسۋلا جاساۋدان باستاپ تۇپكىلىكتى قۇراستىرۋ جانە سىناقتان وتكىزۋگە دەيىن.

ءونىم جەلىسىنە Arlan, Alan-2, Barys 4×4, 6×6 جانە 8×8, سونداي-اق Terrex-Barys-A 8×8 ماشينالارى كىرەدى.

ۇكىمەت دەرەكتەرىنە سايكەس، كاسىپورىننىڭ وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 500-گە دەيىن ماشينا شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

قازىردىڭ وزىندە 400-دەن استام تەحنيكا وندىرىلگەن، ال 2028 جىلعا دەيىنگى تاپسىرىستار پورتفەلى تاعى 224 ماشينانى قامتيدى.

بۇل كورسەتكىشتەردىڭ ماڭىزى تەك تەحنيكا سانىندا ەمەس.

قازاقستاندا قورعالعان دوڭعالاقتى اسكەري تەحنيكا سەگمەنتى بويىنشا ءوزىنىڭ ينجەنەرلىك جانە وندىرىستىك قۇزىرەتى قالىپتاسىپ كەلەدى.

سونىمەن قاتار ەلدە ەلەۋلى جوندەۋ بازاسى ساقتالعان.

«سەمەي ينجينيرينگ» ت-72 تانكتەرىن، بمپ-1/2, بتر-60/70/80 بروندى ماشينالارىن، وزدىگىنەن جۇرەتىن ارتيللەريانى جانە باسقا دا بروندى تەحنيكانى كۇردەلى جوندەۋ مەن جاڭعىرتۋعا ماماندانعان.

Kazakhstan Aselsan Engineering بايلانىس، راديولوكاتسيا، راديوەلەكتروندىق كۇرەس، ەلەكترووپتيكا، اۆيونيكا جانە كوماندالىق باسقارۋ جۇيەلەرى باعىتىندا جۇمىس ىستەيدى.

قازاقستان اۆياتسيا يندۋسترياسىنىڭ اۋە كەمەلەرى مەن ۇشقىشسىز اپپاراتتاردى جوندەۋ بويىنشا قۇزىرەتتەرى بار، ال ورالداعى «زەنيت» زاۋىتى كەمە جاساۋمەن اينالىسادى.

ءدال وسى ونەركاسىپتىك نەگىز قاراپايىم اسكەري رەيتينگتەردە ءجيى نازاردان تىس قالادى.

وندا ادەتتە مەملەكەتتىڭ بۇگىن قانشا تەحنيكاسى بار ەكەنى ەسەپتەلەدى.

ال الدەقايدا كۇردەلى سۇراق — ەل ەرتەڭ نەنى ءوز كۇشىمەن جوندەي، جاڭعىرتا نەمەسە وندىرە الادى؟

A400M: قازاقستان بۇرىن بولماعان مۇمكىندىككە يە بولدى

جاڭعىرتۋدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى — اسكەري-كولىكتىك اۆياتسيا.

2024 جىلعى جەلتوقساندا قازاقستان العاشقى Airbus A400M Atlas ۇشاعىن الدى جانە ورتالىق ازياداعى وسى ۇلگىدەگى ۇشاقتىڭ العاشقى وپەراتورى اتاندى.

بارلىعى ەكى ۇشاققا تاپسىرىس بەرىلگەن. ەكىنشى ۇشاقتى بەرۋ 2026 جىلعا جوسپارلانعان.

A400M-ءنىڭ ماڭىزى ونىڭ جاي عانا جاڭا اۆياتسيالىق تەحنيكا بولۋىندا ەمەس.

بۇل قازاقستانعا مۇلدەم جاڭا مۇمكىندىك بەرەدى.

اۋماعى وراسان زور قازاقستان ءۇشىن اسكەري ۇتقىرلىقتىڭ ماڭىزى ايرىقشا.

ءبىر قىزىعى، كەمشىلىكتەرى تومەندە قاراستىرىلاتىن Global Firepower رەيتينگىنىڭ ءوزى اسكەري-كولىكتىك اۆياتسيا بويىنشا قازاقستاندى جالپى رەيتينگتەن ەداۋىر جوعارى — 145 مەملەكەتتىڭ ىشىندە 31-ورىنعا قويادى.

ارمياعا جاساندى ينتەللەكت ەنگىزىلىپ جاتىر

2025 جىلى قورعانىس مينيسترلىگى جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋگە جاۋاپتى ارنايى بولىمشە قۇردى.

جاريالانعان مىندەتتەردىڭ قاتارىندا ۇلكەن كولەمدەگى دەرەكتەردى تالداۋ، باسقارۋ پروتسەستەرىن اۆتوماتتاندىرۋ، وپەراتسيالىق ستسەناريلەردى مودەلدەۋ جانە شەشىم قابىلداۋ جىلدامدىعىن ارتتىرۋ بار.

بۇل باعىتتىڭ ماڭىزدىلىعى — ونىڭ اسكەري قۋات تۋرالى ەسكى جانە جاڭا تۇسىنىكتىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىقتى ايقىن كورسەتۋىندە.

جاساندى ينتەللەكتىنى تانكپەن ءبىر باعانعا قويىپ ساناۋ مۇمكىن ەمەس.

الايدا بارلاۋ اقپاراتىن جىلدام وڭدەپ، كومانديرگە «انىقتاۋ — شەشىم قابىلداۋ — زاقىمداۋ» تسيكلىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جۇيە ونداعان قوسىمشا تەحنيكادان دا ماڭىزدى ارتىقشىلىق بەرۋى ىقتيمال.

اسكەري ساراپشى، وتستاۆكاداعى پولكوۆنيك دارحان دانياروۆ ءدال وسى تسيكلدىڭ جىلدامدىعىن زاماناۋي ارميانىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى دەپ سانايدى.

ونىڭ پىكىرىنشە، بۇگىندە بارلاۋ، ۇشقىشسىز جۇيەلەر، راديوەلەكتروندىق كۇرەس، بايلانىس، باسقارۋ جانە زاقىمداۋ قۇرالدارىنىڭ قانشالىقتى ءبىرتۇتاس جۇيەگە بىرىكتىرىلگەنىن ءتۇسىنۋ الدەقايدا ماڭىزدى.

ال ءدال وسى پارامەتردى جاھاندىق اسكەري رەيتينگتەردىڭ باسىم بولىگى وتە شامامەن عانا باعالايدى.

عارىش — كەستەگە ەنگىزۋ قيىن تاعى ءبىر قۇرامداس بولىك

قازاقستاننىڭ تاعى ءبىر وزىندىك تەحنولوگيالىق رەسۋرسى بار.

ول — عارىشتىق ينفراقۇرىلىم.

ەلدە KazSat-2 جانە KazSat-3 اپپاراتتارىنان، سونداي-اق «اقكول» جانە «كوكتەرەك» جەرۇستى باسقارۋ كەشەندەرىنەن تۇراتىن ۇلتتىق KazSat سپۋتنيكتىك بايلانىس جۇيەسى جۇمىس ىستەيدى.

جەردى قاشىقتان زوندتاۋ جۇيەسىنە KazEOSat-1 جانە KazEOSat-2 اپپاراتتارى، سونداي-اق اقپاراتتى باسقارۋ، قابىلداۋ جانە وڭدەۋگە ارنالعان جەكە جەرۇستى كەشەندەرى كىرەدى.

ولاردى قازاقستاندىق ماماندار پايدالانادى.

جالپى العاندا، قازاقستاننىڭ اەروعارىش سالاسىندا ءۇش باعىتتاعى سپۋتنيكتىك توپتاما بار: بايلانىس، جەردى قاشىقتان زوندتاۋ جانە عىلىمي-تەحنولوگيالىق ماقساتتاعى اپپاراتتار.

قازىرگى زامانعى قورعانىس ءۇشىن بۇل ەكىنشى دارەجەلى رەسۋرس ەمەس.

تەڭىز كومپونەنتى دە بار

قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى كاسپي تەڭىزىندە دە ارەكەت ەتەدى.

اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى كاسپيدىڭ قازاقستاندىق سەكتورىنداعى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەدى، پورتتاردى، مۇناي-گاز ينفراقۇرىلىمىن جانە باسقا دا نىسانداردى قورعايدى.

قازىرگى كەمە قۇرامىنىڭ ەداۋىر بولىگى قازاقستاننىڭ وزىندە سالىنعان.

«قازاقستان»، «ورال»، «سارىارقا» جانە «ماڭعىستاۋ» زىمىران-ارتيللەريالىق كەمەلەرى ورالداعى «زەنيت» زاۋىتىندا جاسالعان.

اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ قۇرامىندا تەڭىز جاياۋ اسكەرى جانە سۋاستى ديۆەرسيالىق كۇشتەرىنە قارسى كۇرەس بولىمشەلەرى دە بار.

ناتيجەسىندە ورتالىق ازيا ءۇشىن سالىستىرمالى تۇردە سيرەك كەزدەسەتىن قۇرىلىم قالىپتاسقان: قۇرلىق اسكەرلەرى، دامىعان اۆياتسيالىق جانە اۋە قورعانىسى كومپونەنتى، ارنايى وپەراتسيالار كۇشتەرى، ۇشقىشسىز جۇيەلەر، وزىندىك عارىش ينفراقۇرىلىمى جانە جەكە اسكەري-تەڭىز قۇرامداسى.

تاعى ءبىر كورسەتكىش — ناقتى حالىقارالىق قىزمەت تاجىريبەسى

اسكەري رەيتينگتەر تولىق كورسەتە المايتىن تاعى ءبىر فاكتور بار.

ول — بولىمشەلەردى ەل اۋماعىنان تىس جەرلەردە ءىس جۇزىندە ورىستەتۋ تاجىريبەسى.

2026 جىلعى مامىرداعى جاعداي بويىنشا 156 قازاقستاندىق اسكەري قىزمەتشى بۇۇ-نىڭ جەتى ميسسياسىندا قىزمەت اتقاردى. ولاردىڭ 139-ى گولان جوتالارىنداعى ۇلتتىق كونتينگەنت قۇرامىندا بولدى.

2014 جىلدان بەرى بۇۇ بىتىمگەرلىك ميسسيالارىنا بارلىعى شامامەن 800 قازاقستاندىق اسكەري قىزمەتشى قاتىستى.

گولان جوتالارىنداعى ميسسيا قازاقستاننىڭ ۇلتتىق كونتينگەنتىنىڭ بۇۇ تۋى استىنداعى العاشقى دەربەس بىتىمگەرلىك وپەراتسياسى بولدى.

بۇل، ارينە، اۋقىمدى سوعىستاعى جاۋىنگەرلىك تاجىريبە ەمەس.

الايدا بۇل — شەتەل اۋماعىندا ۇزاق ۋاقىت قىزمەت اتقارۋدىڭ ناقتى پراكتيكاسى: بايلانىس، ماتەريالدىق قامتاماسىز ەتۋ، باسقارۋ، پاترۋلدەۋ، حالىقارالىق قۇرىلىمدارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جانە بولىمشەنى ۇلتتىق اۋماقتان الىس جەردە تۇراقتى دايىندىقتا ۇستاۋ.

مۇنىڭ ءبارى دە مەملەكەتتىڭ اسكەري الەۋەتىنىڭ ءبىر بولىگى.

ال مۇنىڭ ءبارىن الەمدىك رەيتينگتەر قالاي ولشەيدى؟

ەڭ قىزىقتى ماسەلە وسى جەردەن باستالادى.

الەم ارميالارىن وبەكتيۆتى تۇردە «ءبىرىنشى»، «ەكىنشى» نەمەسە «ەلۋىنشى» دەپ انىقتايتىن حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالعان امبەباپ رەيتينگ جوق.

كاسىبي اسكەري-تالداۋ ۇيىمدارىنىڭ كوپشىلىگى ءتىپتى مۇنداي قورىتىندى جاساۋعا تىرىسپايدى.

IISS: ورىن بەرۋدىڭ ورنىنا ارميانىڭ قۇرىلىمىن كورسەتەدى

حالىقارالىق ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى شىعاراتىن The Military Balance 2026 الەمنىڭ 170-تەن استام مەملەكەتىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىن قامتيدى.

IISS اسكەرلەردىڭ ۇيىمدىق قۇرىلىمى، جەكە قۇرام، قارۋ-جاراق، قورعانىس بيۋدجەتتەرى، ساتىپ الۋلار جانە قورعانىس ەكونوميكاسى تۋرالى مالىمەت جينايدى.

بىراق «كىم كۇشتى؟» دەگەن قورىتىندى رەيتينگ جوق.

بۇل كەمشىلىك ەمەس.

بۇل — مۇلدەم باسقا تالداۋ قاعيداتى.

IISS تۇرعىسىنان مەملەكەتتىڭ قانداي قۇرامالارى بار ەكەنىن، ولاردىڭ نەمەن قارۋلانعانىن، اۆياتسياسىنىڭ، اۋە قورعانىسىنىڭ، قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ قۇرىلىمى قانداي ەكەنىن جانە قانداي قايتا جاراقتاندىرۋ باعدارلامالارى ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن ءبىلۋ ماڭىزدىراق.

سوندىقتان قازاقستان ول جەردە «№43» نەمەسە «№58» ەمەس.

ول — ناقتى اسكەري مۇمكىندىكتەر جيىنتىعى.

Janes: ودان دا تەرەڭ تالداۋ

ۇقساس ءتاسىلدى Janes Military Capabilities تا قولدانادى.

Janes بازاسىندا 40 مىڭنان استام اسكەري بولىمشە, 30 مىڭنان استام اسكەري نىسان جانە 190-نان استام مەملەكەتتىڭ قارۋ-جاراعى تۋرالى تولىق ينۆەنتارلىق دەرەكتەر بار.

ونىڭ ۇستىنە باسقارىلاتىن دا، ۇشقىشسىز دا جۇيەلەر ەسەپكە الىنادى.

سوندىقتان كاسىبي اسكەري تالداۋ باسقا سۇراقتار قويادى.

تەك: قانشا تانك بار؟ دەگەن سۇراق ەمەس.

ودان ماڭىزدىسى:

ولار قانداي بولىمدەردە ورنالاسقان؟ بۇل بولىمدەر قالاي ۇيىمداستىرىلعان؟ قاي جەردە ديسلوكاتسيالانعان؟ قانداي جۇيەلەرمەن قامتاماسىز ەتىلەدى؟

Global Firepower, IISS, Janes جانە SIPRI جونىندەگى تالداۋ ماتەريالدارىندا دا IISS, Janes جانە SIPRI اسكەري الەۋەتتى ءبىر عانا سانعا اينالدىرماي، ونىڭ جەكە قۇرامداس بولىكتەرىن تالدايتىن دەرەككوزدەر رەتىندە كورسەتىلەدى.

قازاقستان 43-ورىندا تۇرعان رەيتينگ تە بار

بالاما جۇيەلەردىڭ ىشىندە Military Power Rankings 2026 رەيتينگى نازار اۋدارتادى.

وندا قازاقستان الەم بويىنشا 43-ورىنعا قويىلعان.

اۆتورلار قازاقستاندى ورتالىق ازياداعى اسكەري تۇرعىدان ەڭ قابىلەتتى مەملەكەت رەتىندە تىكەلەي سيپاتتايدى.

جالپى رەيتينگتە قازاقستان سەربيا، فينليانديا، ازەربايجان، يوردانيا، رۋمىنيا، ءباا جانە نورۆەگيادان جوعارى ورنالاسقان.

ارينە، بۇل دا ءابسوليۋتتى شىندىق ەمەس.

MPR — حالىقارالىق ستاندارت ەمەس، تاۋەلسىز تالدامالىق جوبا.

دەگەنمەن ونىڭ ادىستەمەسى قىزىقتى.

2026 جىلعى ادىستەمەدە 114 فاكتور قاراستىرىلاتىنى كورسەتىلگەن.

ولاردىڭ ىشىندە تەك اسكەر سانى مەن قارۋ-جاراق ەمەس، سونداي-اق اسكەرلەردىڭ دايارلىعى، دوكترينا، لوگيستيكا، گەوگرافيا، ونەركاسىپتىك الەۋەت، ستراتەگيالىق تەرەڭدىك، تەحنولوگيالار جانە ۇزاق مەرزىمدى اسكەري ءىس-قيمىل جۇرگىزۋ قابىلەتى بار.

ياعني باعالاۋ ولشەمدەرى وزگەرگەن بويدا قازاقستان الەمدىك رەيتينگتىڭ التىنشى وندىعىنان بەسىنشى وندىقتىڭ باسىنا كوتەرىلەدى.

بۇل اسكەري رەيتينگتىڭ تەك ارميانىڭ جاعدايىنا عانا ەمەس، ونى قۇراستىرۋشىلاردىڭ ناقتى نەنى ولشەۋگە شەشىم قابىلداعانىنا قانشالىقتى تاۋەلدى ەكەنىن ايقىن كورسەتەدى.

Oxus Society ايماقتاعى اسكەري تەپە-تەڭدىكتىڭ وزگەرگەنىن بايقايدى

Oxus Society for Central Asian Affairs زەرتتەۋى بۇدان دا قىزىعىراق.

سەبەبى بۇل ۇيىم ورتالىق ازيانىڭ بەس مەملەكەتىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىن تىكەلەي زەرتتەپ، ايماقتاعى اسكەري جانە كۇشتىك ينفراقۇرىلىمنىڭ 6 مىڭنان استام نىسانىن قامتيتىن دەرەكقور قۇرعان.

2026 جىلعى 4 ناۋرىزدا جاريالانعان زەرتتەۋدە اۆتورلار قازاقستاننىڭ نەگىزگى ايماقتىق سالىستىرمالى باسەكەلەسىنەن بىرقاتار نەگىزگى اسكەري ساناتتار بويىنشا وزىپ كەتكەنىن اتاپ وتەدى.

وعان قوسا اۆتورلار قازاقستانداعى قايتا جاراقتاندىرۋ باعدارلامالارى جانە استانانىڭ قارجىلىق مۇمكىندىكتەرىنىڭ كۇتىلىپ وتىرعان ءوسۋى اياسىندا اسكەري مۇمكىندىكتەر اراسىنداعى ايىرماشىلىق ودان ءارى ۇلعايادى دەپ بولجايدى.

Oxus ءبىرىنشى ورىننان بەسىنشى ورىنعا دەيىن ادەمى رەيتينگ كەستەسىن ۇسىنبايدى.

بىراق ونىڭ باعاسىنىڭ قۇندىلىعى دا وسىندا.

ايماقتىق تالداۋ تۇرعىسىنان قازاقستان ورتالىق ازياداعى اسكەري جاڭعىرۋدىڭ نەگىزگى ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى جانە زاماناۋي اسكەري مۇمكىندىكتەر جيىنتىعى بويىنشا كوشباسشىلىققا نەگىزگى ۇمىتكەرلەردىڭ ءبىرى رەتىندە بارعان سايىن ايقىن كورىنىپ كەلەدى.

اسكەري عىلىم اكادەمياسى دا ءوز ءتاسىلىن ۇسىنادى

اسكەري عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى، اسكەري ساراپشى، وتستاۆكاداعى پولكوۆنيك مۇحتار سەرىكباەۆتىڭ پىكىرىنشە، ارميالاردى باعالاۋ جۇيەسى XXI عاسىردا شەشۋشى مانگە يە بولعان جاڭا ولشەمدەرمەن تولىقتىرىلۋعا ءتيىس.

اكادەميا ۇسىنعان مودەلدە ۇشقىشسىز جۇيەلەر، تسيفرلاندىرۋ، عارىشتىق ينفراقۇرىلىم، اسكەري عىلىم، قورعانىس ونەركاسىبى جانە باسقا دا تەحنولوگيالىق كومپونەنتتەر ەسكەرىلەدى.

سەرىكباەۆ ۇسىنعان 100 بالدىق باعالاۋ جۇيەسىندە قازاقستان شامامەن 87 بالل, وزبەكستان — 74,5, تۇرىكمەنستان — 64, قىرعىزستان مەن تاجىكستان شامامەن 39 بالل الادى.

وسى ادىستەمە شەڭبەرىندە قازاقستان باعالاناتىن مۇمكىندىكتەر جيىنتىعى بويىنشا ورتالىق ازيادا ءبىرىنشى ورىنعا شىعادى.

بۇل جەردە ءبىر جايتتى ناقتى ءتۇسىنۋ قاجەت: بۇل — اكادەميانىڭ ساراپتامالىق مودەلى, جالپىعا ورتاق حالىقارالىق رەيتينگ ەمەس.

بىراق ونىڭ قۇندىلىعى باسقادا.

سەرىكباەۆ ءىس جۇزىندە ەسكى باعالاۋ تاسىلدەرىنىڭ قازىرگى زامانعى سوعىس سيپاتىنا قانشالىقتى سايكەس كەلەتىنى تۋرالى ماسەلە كوتەرەدى.

«بۇگىندە باعالاۋعا وتكەن عاسىردىڭ ولشەمدەرىمەن ەمەس، قارۋلى كۇشتەردىڭ جاۋىنگەرلىك قابىلەتىنە ناقتى اسەر ەتەتىن فاكتورلار تۇرعىسىنان قاراۋ قاجەت»، — دەيدى ساراپشى.

بۇل تۇرعىدا ونىڭ ۇستانىمى شەتەلدىك اناعۇرلىم كۇردەلى اسكەري تالداۋ جۇيەلەرىنىڭ لوگيكاسىمەن ۇندەسەدى.

Global Firepower

كوپشىلىككە ەڭ تانىمال رەيتينگ 2026 جىلى قازاقستاندى PowerIndex 1,0433 كورسەتكىشىمەن 145 مەملەكەتتىڭ اراسىندا 58-ورىنعا ورنالاستىرادى.

جالپى العاندا، بۇل جامان كورسەتكىش ەمەس.

قازاقستان GFP قاراستىراتىن مەملەكەتتەردىڭ شامامەن ۇزدىك 40 پايىزىنىڭ قاتارىنا كىرەدى.

الايدا قورىتىندى ورىننان گورى رەيتينگتىڭ ىشكى كورسەتكىشتەرىنە قاراۋ الدەقايدا قىزىق.

سول كەزدە كورىنىس ايتارلىقتاي وزگەرەدى.

Global Firepower دەرەكتەرىنە سايكەس قازاقستان:

دۇركىندەتە اتاتىن رەاكتيۆتى جۇيەلەر بويىنشا — الەمدە 19-ورىندا;

اسكەري-كولىكتىك اۆياتسيا بويىنشا — 31-ورىندا;

وزدىگىنەن جۇرەتىن ارتيللەريا بويىنشا — 32-ورىندا;

سوققى بەرۋشى تىكۇشاقتار بويىنشا — 33-ورىندا;

سوققى بەرۋشى ۇشاقتار بويىنشا — 35-ورىندا;

بروندى تەحنيكا بويىنشا — 38-ورىندا;

تانكتەر بويىنشا — 39-ورىندا;

جويعىش اۆياتسيا بويىنشا — 41-ورىندا.

ءتىپتى تەڭىز كومپونەنتىندە دە قازاقستان ميناعا قارسى كۇرەس قۇرالدارى بويىنشا 17-ورىندا تۇر.

ەل اۋماعى بويىنشا قازاقستان رەيتينگكە كىرگەن مەملەكەتتەردىڭ اراسىندا توعىزىنشى، راستالعان مۇناي قورى بويىنشا ون ەكىنشى، مۇناي ءوندىرۋ كولەمى بويىنشا ون ءۇشىنشى، ال تەمىرجول جەلىسىنىڭ ۇزىندىعى بويىنشا 17-ورىندا باعالانادى.

Global Firepower نەنى ءىس جۇزىندە كورمەيدى؟

GFP-ءدىڭ پروبلەماسى ونىڭ دەرەكتەرىنىڭ تۇگەلدەي پايداسىز بولۋىندا ەمەس.

كەرىسىنشە، كوپتەگەن مەملەكەتتى جىلدام شولىپ شىعۋ ءۇشىن بۇل ىڭعايلى قۇرال.

ماسەلە ونىڭ رەتتىك ءنومىرىن مەملەكەتتىڭ ناقتى جاۋىنگەرلىك قابىلەتى تۋرالى تۇپكىلىكتى قورىتىندى رەتىندە قابىلداعاندا باستالادى.

Global Firepower-دىڭ ءوزى رەسمي اقپارات بولماعان جاعدايدا كەيبىر كورسەتكىشتەردىڭ باعالاۋ سيپاتىندا ەكەنىن كورسەتەدى.

بىراق ودان دا ىرگەلى شەكتەۋلەر بار.

مىسالى، ۇشقىشسىز اپپاراتتار Airpower كورسەتكىشىنەن مۇلدەم الىنىپ تاستالعان.

ياعني مەملەكەت مىڭداعان FPV-درون، بارلاۋ اپپاراتتارى جانە ۇشقىشسىز سوققى جۇيەلەرىن جاساپ شىعارسا دا، ونىڭ اۆياتسيالىق قۋات كورسەتكىشى بۇدان تىكەلەي وزگەرمەيدى.

سول سياقتى مىنالاردى دا وبەكتيۆتى باعالاۋ قيىن:

راديوەلەكتروندىق كۇرەستىڭ ناقتى مۇمكىندىكتەرى;

بايلانىستىڭ قورعالۋ دەڭگەيى;

C4ISR مۇمكىندىكتەرى;

باسقارۋدى اۆتوماتتاندىرۋ;

كيبەركومپونەنت;

وفيتسەرلەر كورپۋسىنىڭ ساپاسى;

بولىمشەلەردىڭ دايارلىعى;

جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ دەڭگەيى;

قورعانىس-ونەركاسىپ كەشەنىنىڭ ناقتى وندىرىستىك الەۋەتى.

دايىندالعان تالدامالىق تەزيستەردە دە ءدال وسى كەمشىلىككە نازار اۋدارىلادى: قارۋ-جاراقتىڭ سانى ونىڭ تەحنيكالىق جاعدايىن، ناقتى جاۋىنگەرلىك دايىن تەحنيكا ۇلەسىن، ەكيپاجداردىڭ دايارلىعىن، بارلاۋ مەن باسقارۋدىڭ ساپاسىن، بايلانىس مۇمكىندىكتەرىن جانە اۋە قورعانىسىنىڭ ءبىرتۇتاس جۇيە رەتىندە جۇمىس ىستەۋ قابىلەتىن كورسەتپەيدى.

تاعى ءبىر نازار اۋدارارلىق ەرەكشەلىك بار.

قازاقستان اۆياتسياسىنىڭ تەحنيكاعا قولجەتىمدىلىك كورسەتكىشىن ەسەپتەۋ كەزىندە GFP اقش اۋە كۇشتەرىنىڭ ورتاشا جاۋىنگەرلىك دايارلىق دەڭگەيىن — 75 پايىزدى نەگىزگە الادى.

قۇرلىق تەحنيكاسى ءۇشىن اقش ارمياسىنىڭ 80 پايىزدىق كورسەتكىشى پايدالانىلادى.

بۇل ماندەردىڭ ءوزى جۇلدىزشامەن بەلگىلەنىپ، باعالاۋ سيپاتىنداعى دەرەك رەتىندە كورسەتىلگەن.

ياعني كەستەدەگى تانكتىڭ نەمەسە ۇشاقتىڭ شارتتى «دايىندىعى» GFP ساراپشىسى ناقتى اۆيابازاعا نەمەسە تانك بريگاداسىنا بارىپ، تەحنيكانىڭ جاعدايىن تەكسەردى دەگەن ءسوز ەمەس.

بۇل — ماتەماتيكالىق بولجام.

ەكەۋىنىڭ ايىرماشىلىعى ءپرينتسيپتى.

«زاماناۋي ارميا — جەكەلەگەن پلاتفورمالاردىڭ جاي عانا جيىنتىعى ەمەس»

اسكەري ساراپشى، وتستاۆكاداعى پولكوۆنيك دارحان دانياروۆتىڭ پىكىرىنشە، سوڭعى جىلدارداعى قارۋلى قاقتىعىستار تاجىريبەسىنەن كەيىن ارميالاردى سالىستىرۋدىڭ ءوزى جاڭا قاعيداتتارعا نەگىزدەلۋگە ءتيىس.

«بۇگىندە ارميادا قانشا تانك نەمەسە ۇشاق بار ەكەنىن ءبىلۋ جەتكىلىكسىز. ولاردىڭ قانشاسى ناقتى دايىن ەكەنىن، ولاردى كىم باسقاراتىنىن، بارلاۋ، ۇشقىشسىز جۇيەلەر، راديوەلەكتروندىق كۇرەس، بايلانىس جانە جوعارى دالدىكتى وق-دارىلەردىڭ قانداي دەڭگەيدە ەكەنىن، سونداي-اق نىسانانى انىقتاعان بولىمشەدەن اقپاراتتىڭ زاقىمداۋ قۇرالىنا قانشالىقتى تەز جەتەتىنىن ءتۇسىنۋ قاجەت. زاماناۋي ارميا — جەكەلەگەن پلاتفورمالاردىڭ جاي عانا جيىنتىعى ەمەس، ول — ءبىرتۇتاس جۇيە»، — دەيدى دانياروۆ.

ونىڭ پىكىرىنشە، قازاقستاندا ءجۇرىپ جاتقان وزگەرىستەر ءدال وسى تۇرعىدان العاندا ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى.

ءوز بروندى تەحنيكاسىن، ۇشقىشسىز جۇيەلەردى، ارنايى وپەراتسيالار كۇشتەرىن، اۆتوماتتاندىرىلعان باسقارۋ جۇيەلەرىن، جاساندى ينتەللەكتىنى، اسكەري-كولىكتىك اۆياتسيانى جانە قورعانىس ونەركاسىبىن دامىتۋ قارۋ-جاراق سانىنىڭ عانا ەمەس، ەڭ الدىمەن مەملەكەتتىڭ اسكەري مۇمكىندىكتەر جيىنتىعىنىڭ وزگەرىپ جاتقانىن بىلدىرەدى.

مۇحتار سەرىكباەۆ تا وسىعان ۇقساس ۇستانىمدى قولدايدى.

ونىڭ پىكىرىنشە، سالىستىرۋ ايماقتا كىمنىڭ «ءبىرىنشى ورىن» الاتىنى ءۇشىن جارىسقا اينالماۋى كەرەك.

نەگىزگى مىندەت — XXI عاسىرداعى سوعىستىڭ سيپاتىنا سايكەس كەلەتىن قارۋلى كۇشتەر قۇرۋ.

اسكەري رەيتينگتەر تۋرالى اڭگىمەنى اياقتاۋعا ەڭ ءدال كەلەتىن تۇجىرىم دا وسى بولار.

كۇشتى ارميا — وزگەرۋ قابىلەتى

الەمدىك اسكەري رەيتينگتەر ەشقايدا جوعالمايدى.

ولار جىل سايىن تالقىلانا بەرەدى.

سەبەبى مۇنداي رەيتينگتەر بارىنە تۇسىنىكتى قاراپايىم ناتيجە بەرەدى: ورىن، بالل، كوەففيتسيەنت.

ال ناقتى اسكەري تالداۋ الدەقايدا كۇردەلى.

بالاما رەيتينگتەردىڭ بىرىندە — الەم بويىنشا 43-ورىن. GFP بويىنشا دۇركىندەتە اتاتىن رەاكتيۆتى جۇيەلەردەن الەمدىك جيىرمالىقتا. اسكەري-كولىكتىك اۆياتسيا مەن وزدىگىنەن جۇرەتىن ارتيللەريا بويىنشا العاشقى وتىزدىق ماڭىندا. اسكەري عىلىم اكادەمياسىنىڭ ساراپتامالىق مودەلىندە ورتالىق ازيادا ءبىرىنشى ورىن. Oxus ايماقتىق تالداۋىنداعى پوزيتسيانىڭ كۇشەيۋى. ءوز بروندى ماشينالارىن ءوندىرۋ. ءبىر عانا اسكەري الاڭدا ايىنا 100-دەن استام ۇشقىشسىز اپپارات قۇراستىرۋ. A400M. ۇلتتىق عارىش ينفراقۇرىلىمى. كاسپيدەگى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى. ارنايى وپەراتسيالار كۇشتەرىنىڭ جەكە قولباسشىلىعى. جاساندى ينتەللەكت جانە باسقارۋدى اۆتوماتتاندىرۋ. بۇۇ اياسىنداعى دەربەس ۇلتتىق كونتينگەنت.

بۇل كورسەتكىشتەردىڭ ەشقايسىسى جەكە العاندا ارميانىڭ ناقتى كۇشىن تولىق سيپاتتاي المايدى.

بىراق ولاردىڭ جيىنتىعى باعىتتىڭ قانداي ەكەنىن كورسەتەدى.

قازاقستان بىرتىندەپ نەگىزىنەن كەڭەستىك اسكەري مۇرانى ۇستاپ تۇرۋعا سۇيەنگەن قارۋلى كۇشتەر مودەلىنەن الىستاپ، نەعۇرلىم ءموبيلدى، تەحنولوگيالىق جانە كوپكومپونەنتتى اسكەري جۇيە قالىپتاستىرىپ كەلەدى.

سوندىقتان بۇگىنگى باستى ماسەلە، بالكىم، قازاقستاننىڭ كەزەكتى رەيتينگتە نەشىنشى ورىن الاتىنىندا ەمەس.

ودان دا ماڭىزدىسى — مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاسىن، ونەركاسىبىن، تەحنولوگيالارىن، ادام دايارلىعىن جانە قارۋ-جاراعىن ناقتى اسكەري مۇمكىندىككە قانشالىقتى جىلدام اينالدىرا الاتىنى.

وسى ولشەم بويىنشا قازاقستان سوڭعى جىلدارى ورتالىق ازياداعى ەڭ ەلەۋلى سەرپىلىستەردىڭ ءبىرىن جاسادى.

اۆتورلار:

دوعارىستاعى پولكوۆنيك سەرىكپاەۆ مۇحتار, اسكەري ساراپشى، اسكەري عىلىمدار اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى;

دوعارىستاعى پولكوۆنيك دانياروۆ دارحان, اسكەري ساراپشى.

Abai.kz