2026 جىلعى نوبەل سىيلىعى التى باعىت بويىنشا بەرىلەدى: فيزيكا، حيميا، فيزيولوگيا نەمەسە مەديتسينا، ادەبيەت، بەيبىتشىلىك سىيلىعى جانە ەكونوميكا. نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى قازان ايىندا ءار باعىت بويىنشا جەكە-جەكە جاريالانادى. 2026 جىلعى 10 قازانداعى جاعداي بويىنشا نوبەل سىيلىعىنىڭ تومەندەگى لاۋرەاتتارى بەلگىلى بولدى:

مەديتسينا جانە فيزيولوگيا: كارل دەيسسەروت، پەتەر حەگەمان جانە گەورگ ناگەل. (جۇيكە جاسۋشالارىنىڭ بەلسەندىلىگىن جارىقتىڭ كومەگىمەن باسقارۋعا مۇمكىندىك بەرگەن جاڭالىقتارى ءۇشىن);

فيزيكا: فرەنسيس حالتسەن. (عارىشتان كەلەتىن نەيترينولاردى زەرتتەگەنى جانە IceCube وبسەرۆاتورياسىن قۇرۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن);

حيميا: انري كاگان جانە كەنسو سواي. (اسيممەتريالىق ورگانيكالىق سينتەز جانە اۆتوكاتاليز سالالارىنداعى جاڭالىقتارى ءۇشىن);

ادەبيەت: ەنن كارسون (كانادا). (قازىرگى ادەبيەتتى كلاسسيكالىق داستۇرمەن ۇشتاستىراتىن جاڭاشىل شىعارماشىلىعى ءۇشىن);

بەيبىتشىلىك سىيلىعى: ناۆانەتحەم «ناۆي» پيللەي. (بەيبىتشىلىكتى نىعايتۋ جانە حالىقارالىق قۇقىقتى ىلگەرىلەتۋ جولىنداعى كۇش-جىگەرى ءۇشىن).

ازىرگە ەكونوميكا سالاسىنداعى نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى جاريالانعان جوق. ونى جاريالاۋ 2026 جىلعى 12 قازانعا جوسپارلانعان. 

جوعارعىداعى لاۋرەاتتار بويىنشا Abai.kz پورتالى جاڭالىقتارمەن ءبولىسىپ وتىردى. ەڭ باستى سىيلىق – بەيبىتشىلىك سىيلىعى باعىتىندا نوبەل سىيلىعى يەگەرى اتانعان ناۆانەتحەم «ناۆي» پيللاي تۋرالى دەرەكتەردى ۇسىنامىز:. 

ناۆانەتحەم پيللاي

ول 1941 جىلعى 23 قىركۇيەكتە وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسىنىڭ دۋربان قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. ن.پيللاي — ءۇندى تاميلدەرى شىققان وڭتۇستىك افريكالىق زاڭگەر، حالىقارالىق سۋديا جانە قۇقىق قورعاۋشى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى بۇرىنعى جوعارعى كوميسسارى.

ناۆي پيللاي اپارتەيد، ياعني وڭتۇستىك افريكاداعى ناسىلدىك كەمسىتۋشىلىك جۇيەسى ۇستەمدىك ەتكەن كەزەڭدە دۇنيەگە كەلىپ، سول ورتادا ءوستى. ناتال ۋنيۆەرسيتەتىندە زاڭگەرلىك ءبىلىم الىپ، كەيىن گارۆارد زاڭ مەكتەبىندە وقۋىن جالعاستىردى. 1982 جىلى قۇقىق ماگيسترى، ال 1988 جىلى زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى دارەجەسىن الدى.

1967 جىلى ول ناتال پروۆينتسياسىندا جەكە ادۆوكاتتىق كەڭسە اشقان العاشقى ايەل اتاندى. اپارتەيدكە قارسى قوزعالىس بەلسەندىلەرىن قورعاپ، تۇتقىنداردىڭ قۇقىقتارىن ساقتاۋدى جاقتادى.

1995 جىلى ناۆي پيللاي وڭتۇستىك افريكانىڭ جوعارعى سوتىنىڭ سۋدياسى بولىپ تاعايىندالعان العاشقى قارا ءناسىلدى ايەل اتاندى. كەيىن بۇۇ-نىڭ رۋاندا جونىندەگى حالىقارالىق تريبۋنالىندا سۋديا بولىپ قىزمەت ەتتى. 1999–2003 جىلدارى وسى تريبۋنالدىڭ توراعاسى بولدى. ال 2003–2008 جىلدارى حالىقارالىق قىلمىستىق سوتتىڭ سۋدياسى قىزمەتىن اتقاردى.

2008 جىلعى قىركۇيەكتەن 2014 جىلعى تامىزعا دەيىن بۇۇ-نىڭ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى جوعارعى كوميسسارى لاۋازىمىندا جۇمىس ىستەدى. ودان كەيىنگى جىلدارى دا حالىقارالىق سوت تورەلىگى مەن ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى قىزمەتىن جالعاستىردى.

2026 جىلعى نوبەل بەيبىتشىلىك سىيلىعى. 2026 جىلعى 9 قازاندا ناۆي پيللاي نوبەل بەيبىتشىلىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى دەپ جاريالاندى. ول بەيبىتشىلىكتى نىعايتۋعا، حالىقارالىق قۇقىقتى دامىتۋعا، سونداي-اق اسكەري قىلمىستار، ادامزاتقا قارسى قىلمىستار مەن گەنوتسيد ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋگە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن ماراپاتتالدى.

ناۆي پيللايدىڭ ءومىر جولى — ادام قادىر-قاسيەتىن قورعاۋ، زاڭ الدىنداعى تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە ادام قۇقىقتارىن ساقتاۋ جولىنداعى تاباندى كۇرەستىڭ ۇلگىسى.

رەداكتسيادان: ناۆي پيللايدىڭ نوبەل اتىنداعى بەيبىتشىلىك سىيلىعىن الۋىنىڭ سيمۆوليكالىق ءمانى جوعارى: قازىرگى كەزەڭدە الەمدە «ساياسي ويىندار» شيەلەنىسۋدە ‑ بىرنەشە لوكالدى سوعىستار ءجۇرىپ جاتىر. وندا بەيبىت تۇرعىنداردىڭ ومىرىنە قاۋىپ ءتونىپ، ادام قۇقى تاپتالۋدا. ميلليونداعان ادامدار بوسقىندارعا اينالدى. ەندەشە، ناۆي پيللايعا بەيبىتشىلىك سيلىعىنىڭ بەرىلۋىن ‑ ادامزاتقا بەيبىتشىلىك قۇندىلىعىن ەسكەرتۋ دەپ تۇسىنگەن ابزال.

ءابدىراشيت باكىرۇلى، فيلوسوف

Abai.kz