Senbi, 6 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 12312. Jazılğandar — 6903. Qaytıs bolğandar — 52
Anıq 1043 8 pikir 17 Säuir, 2020 sağat 12:29

Diplomı bar, jwmısı joq jastar nege köp?

Jastarğa barşa qamqorlıqtı jasap jatırmız dep qanşa jerden dübirletkenimizben olardıñ ömirlik problemaların tasada wstap qalu bolşağımızğa şabılğan balta. Sol bolaşaqqa şabılğan baltanıñ biri – qajetsiz mamandardı dayındau ürdisi. 

Bir qarağan janğa elimizde joğarğı bilim aluğa qol jetimdilik artıp, diplomdı maman dayındau jağınan Qazaqstan älemdegi aldıñğı qatarlı memleketke aynalıp ülgerdi. Biraq sol diplomdı mamandardıñ arasında keñ jayılğan jwmıssızdıq deñgeyi eşkimdi onşa oylantpaydı. Äyteuir balam universitet bitirse boldı degen qazaqi pikir öz üstemdigin äzirşe jürgizip twr. Memlekettigi bar, jeke menşigi bar JOO eşkimge kereksiz mamandar dayındaudı konveyerge qoyıp, bitirgen mamandığı eşkimge kereksiz bolıp qalğan jaña jwmıssızdardıñ sanın arttıruğa öz ülesterin qosu üstinde. Bilim jäne ğılım ministrligi tarapınan mamandar qay salağa qajet ekendigine monitoring jürgizilmeydi de. Qazir qaltasına diplomdı basıp alıp, santehnik bolıp qwbır jöndep nemese kurer' bolıp picca tasıp jürgender jetip artıladı. 

Qoğamğa qajet mamandı dayındauğa qatıstı Ükimet tarapınan da naqtı qadam jasalmay jatır. Osı salanıñ bası-qasında jürgenderdiñ bilikke aytar nazı jetip artıladı. Birinşisi JOO men olarda oqitın student sanın azaytu. Jäne WBT swraqtarın qiındatıp, ötpeli balldı joğarlatu. Aqılı negizde tüsip oqitındar üşin oqu bağasın şarıqtatıp köteru.   

Bwdan bölek elimizde jwmıs jasap jatqan iri jäne orta kompaniyalarda avtomattandıru, cifrlandıru jäne robottandıru qolğa alınıp, onda jwmıs isteytinder sanı qısqara bastadı. Al, olar ölip bara jatsa da jaña bitirgen jas mamandı kerek etpeydi. Jwmısqa alınuşığa qoyılar talap öte qatal.

Şağın biznes bolsa köp jağdayda joğarğı bilimdi kerek etpeydi. Eger qajet etile qalğan jağdayda kerekti maman belgili bir käsibi biliktilikke ielik etuge tiis. 

Qazaq eliniñ halıq sanınıñ ösui jıl sayın 250-350 mıñ adamdı qwrasa, är ağımdağı jılda 100 mıñ jaña jwmıs ornı (onıñ 50 nemese 30 mıñı zeynetkerlikke şığuşılar tarapınan) aşıladı. Sonda joğarğı oqu orındarın bitirgen 100 mıñnan asa diplomdı maman men mektepten keyin jwmıs istegisi kelgen 70 mıñ jastıñ sol aşılğan jwmıs orındardı isteuge mümkindigi bar ma? Osılayşa tuındap otırğan jasırın jwmıssızdıq faktorı ülken äleumettik problemanı ömirge äkelip otır.

Bwdan qwtıludıñ tağı bir jolın mamandar oqudı jaña bitirgen bilikti tülekterdiñ özderine-özi jwmıs ornın aşuğa mümkindik aluı dep uäjdaydı. Biraq bwğan bizdiñ JOO dayın bolmay şıqtı. Barlıq bäle JOO arasında bäskelestiktiñ oqudıñ aqısınıñ joğarğılığı men tömendiginen tuındap, bazarlı ekonomikağa kerek mamandı ğana dayındau tasada qaluınan eken. 

Eñ bastı problema osınday eşkimge kereksiz mamandıqtı tañdau men onı aqşa şaşıp bitirip şığu mektep tülegi men ata-ananıñ şolaq oylauınan da orın alıp keledi. Eger sol balasınıñ bolaşağı üşin eş kereksiz oquğa şaşqan aqşanı oğan öziniñ jeke biznesin aşıp beruge jwmsasa, odan ata-ananıñ köp närse wtarın jwrt tüsinetin uaqıt jetti. 

Eşbir oqu ornın bitirmey älemge tanımal bolğan jandar jetip artıladı. Grek milliarderi Aristotel' Sokrat Onassis tört sınıptıq bilimmen älemdik sauda men bizneste öz dañqın äygiley aldı. Osını alaş balası käperine alsa, eşkimge kereksiz mamanı bar otbasılardıñ sanı azaya tüser edi. Endi JOO özderinen bitirgen şäkirttiñ qwr 4 jıl bos oqıp şıqpay, öz isin aşatın, özgeniñ aldında isker ekenin tanıta biletin maman dayındauğa kirisu üşin ğılımi-pedagogikalıq jañğırudı jolğa qoyuı kerek.

Ata-ana balasınıñ qaltasındağı diplomğa emes, onıñ qolınan ne keletine senui kerek-aq. Qala men auıl mektebin salıstırıp alğaşqısına basımdıq beru opa äpermeytin salıstıru. Oqitın bala şetel aspay öz elinde-aq telegey teñiz bilimge qol jetkize aladı. Bar bäle mektepke senip, balanıñ äke-şeşe qadağaluımen öz betimen jeke dara bilim aluına, qolınıñ ebi keletin käsibin meñgeruge jete män bermeytin özimizdiñ şolaq tanımımızda jatır. Osınday-da «Naşar wstazdan da tamaşa bilim alıp şığuğa boladı» degen jöyit maqalı oyğa oraladı.

Mektep bitire salıp, RF men AQŞ bilim aluğa asığatın orıs tildi şäkirtterdi emes, elimizge kerek Qazaq tildi jastardı bwrınğıday birıñğay mektepke qana senbey jeke özimiz otbasınan tärbieleuimiz kerektigin wğınatın kez jetti. Ğılım-bilim damığan zamanda arnayı oqu orında oqımay-aq, öz betimen bilimin jetildirudiñ, käsip türlerin aşudıñ türli joldarı da bar. Jarıq düniege kelgen soñ, är pendeniñ öz su işerligi boladı. Biz öz perzentimizge sol su işierlikti tartu ete bilemiz be, älde oğan jolatpay ömirin qor etemiz be? Mäseleniñ mänisi osında jatır.

Äbil-Serik Äliäkbar

Abai.kz

8 pikir