Senbi, 6 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 12312. Jazılğandar — 6903. Qaytıs bolğandar — 52
Anıq 532 5 pikir 12 Mamır, 2020 sağat 12:19

Tabısı köpter salıqtı da köp tölesin...

Halıqtıñ mamırajay tirşilik keşui, aylığı qomaqtı bolıp, tarşılıq körmeui negizinen elimizdiñ byudjetiniñ qanşalıqtı ädiletti de twraqtı türde qalıptasuına tikeley baylanıstı. Byudjetiñe köp närse tüspey, ünemi qoñıltaqsıp twrsa, eliñniñ berekesiniñ ketkeni. Jwmıs isteytinderdi bılay qoyğanda, kedey-kepşikterdiñ hali müldem qwldırap, ärkimge qol jayıp qaluı bek mümkin. 

Mine sondıqtan da damığan elderde el byudjetine ärkim tapqan tabısına oray öz ülesin qosıp otıruı qatañ qadağalanıp, onı äleumettik ädilettik sekildi principke aynaldarıp, qaşanda nazarda wstap otırğan. YAğni, aylığı şaylığına jetpeytin jwmıskerler tabıs salığın az ğana mölşerde, tipti tölemegen de. Al jalaqıları olardı on orap alatın, tabıstarı milliondap sanalatın mıqtılarğa salınatın salıq tabısınıñ ösuine säykes, ol da ösip otırğan. 

Mäselen, Franciya sekild elde tabısı öte joğarı jandardğa salınatın salıq keyde sol aylığınıñ jartısına deyin jetip qaladı. Olarda: «Oybay, bizdi salıqpen janıştap, kün körsetpey jatır», - dep bizdegidey ötirik baybalam salıp jürgen baylardı estimeyisiñ. Jalpı, mwnday ädilettilik turalı biz bwl portalda birneşe ret jazdıq ta. 80 mıñ teñge alatın jwmısşı da, millionnan astam aylıq alatın ministrler men deputattar, bank menedjerleri men alıp wlttıq kompaniya basışılarınıñ da bwl salıqtı tek 10 payız töñireginde ğana töleytini sekildi baylarğa ğana ıñğaylı täsildiñ tek bizde ğana qoldanılatındığın taldap körsettik. Mwnday «teñgermeşildik» tüptiñ-tübinde bwqara halıqtıñ narazılığın tuğızatındığın, bay men kedeydiñ arası alşaqtap, sonıñ saldarınan ülken dau-damayğa soqtıratındığın da tura ayttıq.

Al eger osı millionğa juıq jalaqı alatın ministrler men deputtarğa eñ bolmasa on payızdıñ ornına 20 payızğa köterse, olardıñ şıbın şaqqanday körmeytindigi belgili. Bir millionnıñ ornına bwrınğıday 900 mıñ emes, 800 mıñ teñge alsa, tım kedeylene qoyması anıq. Al byudjetke azdap bolsa da tabıs tüsedi. Endi mwnı 20 payız emes, 30-40 payızğa kötersek şe? Anau mwnay kompaniyalarındağı 3-5 million teñge alatındardıñ bir milionın byudjetke audarsaq şe? Qanşa kedey-kepşik men jetim-jesirlerdiñ sauabın alar edik. Zeynetkerler de bir jasap qalar edi. Şındığında da, mwnday maqalardan keyin aytqandarımızdıñ bäri «Bayağı jartas, bir jartas» küyinde qala bere me degen oydıñ sanamızdı san orap alğandığı sözsiz. 

Alayda bwl wsınısımız joğarıdağılardıñ da qwlağına jetken sıñaylı. Jaqında, tipti küni keşe ğana Memleket basşısı Qasım-Jomart Toqaevtıñ Tötenşe jağday rejimin qamtamasız etu jönindegi memlekettik komissiyanıñ qorıtındı otırısında söylegen sözinde tağdırşeşeti toğız tarauınıñ törtinşisi esebinde wsınıp:

«Çetvertoe. Sçitayu, çto vo imya social'noy spravedlivosti prişlo vremya prorabotat' vopros vvedeniya progressivnoy şkalı individual'nogo podohodnogo naloga v otnoşenii zarabotnıh plat i drugih vidov dohoda.

Smısl progressivnoy şkalı v tom, çto grajdane s nevısokimi zarplatami budut platit' men'şe, çem segodnya, a dlya vısokooplaçivaemıh rabotnikov summa uplaçivaemogo naloga vozrastet.

Naşa osnovnaya cel' – vıvesti iz «teni» naibolee massovıy, neprozraçnıy nijniy segment zarabotnıh plat. Esli stavka po nim sokratitsya, budet men'şe stimulov platit' v konverte» - dep qadap aytaqan bolatın

(Aqorda saytında bwl sözderdiñ qazaqşa audarılmay, orıs tilinde berilgendiginen, biz de onıñ mazmwnı özgermesin degen nietpen sol qalpında berip otırmız).

Endi  köpten beri söz bolıp kele jatqan osı bir tüytkildi dünie şeşimin tabar degen niettemiz. Bir ökiniştisi, osını Prezidentimizdiñ aytqanın kütip otırmay-aq, osıdan birer jıl bwrın deputtarımızdıñ özderi-aq osınday şeşim qa'bıldağanda, qanşama halıqtıñ alğısın alar ma edi. Tipti, ekononikanıñ jaqsaruına, yağni byudjettiñ ösuine tikeley jauaptı ükimetimizdiñ de osınday bastama köteruine kim kedergi bolıptı. Soğan qarağanda bilik basındağılar üşin halıqtıñ müddesinen göri qomaqtı aylıqtarı janına jaqın, uayım-qayğısız ömirleri özderin asa qolaylı sekildi.

Mine, osı orayda köñildi biraz kümändi oylar şırmaydı. Bizde, ädette, jaqsı bastalğan, asa özekti mäseleniñ birden şeşilui oñayğa soqpaydı. Şeneunikter halıqtan äbden ajırağan, sonısımen de özderine öte qolaylı tirşiliginen ajırağısı joq. Sondıqtan da olar qanday da bastamanı äueli sözbwydağa salıp, sosın formal'dilikke aynaldırıp, aqırı siırqwyırşaqtandırıp bititiredi.   

Birer mısal. Bir kezde bizde: «Oybay maşinalarğa säbiler otıratın orındıqtar qoyu kerek. Öytpesek, maşina apatınan äsirese jas balalar qattı zardap şegedi», - dep jürgizuşilerdiñ eki ayağın bir etikke tıqtı. Sosın olar amalsızdan bwl dünieni qımbattılığına qaramastan jappay satıp ala bastadı. Al avtoinsektorar bolsa, olardı qattı qadağalap, erejege bağınbağandarğa ayamay ayıp salıp jattı. Al, endi qazir osı kimniñ esinde qaldı? İşinde mindetti türde balalar orındığı bar qay maşinanı kezdestirdiñiz? Sirä, osınday orındıqt'ar şığaratın belgili bir mıqtınıñ firması öz önimderin molınan satıp, tabısqa qarq boldı da, qabıldanğan qaulı da wmıt boldı. 

Mwnı bir deñiz. Al osıdan birer jıl bwrın biliktegiler: «Biz endi memlekettik qızmetşilderdi, äsirese, lauazımdı jandardı qatañ qadağalaymız. Bwl üşin olardı jıl sayın tabıs deklaraciyasın tapsıruğa mäjbür etemiz», - dep biraz azan-qazan boldı. Äueli mwnı 2018 jılı, sosın 2019 jılı, odan keyin 2020 jılı engizemiz dep ant-su işti. Endi mwnıñ ayağı ne boldı? Joğarıdağı orındıqtardıñ kebin qwştı.

«Baqsaq, baqa eken» degendey baqsaq, bizdiñ eldiñ eldi-mekenderiniñ bäri de ğalamtormen qamtılmağan körinedi. Endi osı da jañalıq bolıp pa? Älde mwnı biliktegiler jaña ğana bildi me? Jaraydı, tipti solay bolsın-aq. Alayda nege osı deklaraciya tapsırudı deputattar men ministrlerden, oblıs pen audan jäne qala äkimderinen, wlttıq kompaniya basşıldarınan bastamasqa? Däl osı jerde ğalamtor joq dep kim ayta aladı? Sirä, mäsele bir mıqtıldardıñ tapqan tabısı tım qomaqtı körinip qala ma degen qauip bwl bastamanı da jılı jauıp qoyuğa äkelip soqtı ma degen kümän tuadı.

Al endi Prezidentimizdiñ osı jolğı bastamasınıñ da joğarıda biz söz qılğan dünielerdiñ ayağın qwşpasa degen qaupimizdi de jasıra almaymız. Sıldır söz ben ötirik uäde beruge kelgende aldına jan salmaytın şeneunikterimiz mwnı jüzege asırmauğa neşe türli, san-sapalaq qulıq oylap tappasına kim kepil? Degenmen, jaña Prezidentimiz mwnday «apparattıq oyınnıñ» jolın kesip, oyına alğan dünieni jüzege asıruğa tabandı türde kirisedi degen senimdemiz. Mwnı tipti mına koronovirustıñ saldarınan qoñıltaqsıp qalğan byudjetimizdi toltırudıñ birden-bir tiimdi täsili ekendigi ekendigin aytıp jatudıñ özi artıq.

Jaybergen Bolatov

Abai.kz

5 pikir