Senbi, 6 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 12312. Jazılğandar — 6903. Qaytıs bolğandar — 52
Qoğam 2300 8 pikir 14 Mamır, 2020 sağat 12:10

Qazaq balasın qalay oqıtıp jür?

Qazaqtıñ sayasi elitası ölip bara jatsa da, wl-qızdarın Qazaqstanda oqıtpaydı. Orta mektepten bastap, şendilerdiñ köbi qatını men bala-şağasın Batıs Europanıñ eñ joğarı örkenietti elderiniñ iri qalalarına köşirip aparıp tastaydı. London, Parij, Berlin, Myunhen, Uaşington, N'yu-York qayda joq deysiñ, bärinde bizdiñ joğarı lauazımdı twlğalardıñ wl-qızdarı orta mektep-liceylerinen bastap, ozıq universitetterinde satılap bilim alıp jatır. 

Biraq, olardan Qazaq eliniñ jarqın bolaşağı kütu beker. Sebebi, ärbiri qazaqşa birauız söz bilmeydi. Äke-şeşe, ata-äjelerimen tek orısşa tildesedi, özara ağılşınşa ğana söylesedi. Qazaq tili, qazaqı dästür degendi orta ğasırlıq feodaldıq sarqınşaq dep eseptep, odan at-tondarın ala qaşadı. 

Al, sol balalardıñ äke-şeşeleri eldegi joğarı lauazımdıq qızmetterin atqara jürip, eldegi bilim reformasınıñ körigin qızdırıp bağadı. Öz bala-şağası mwnda oqımaytındıqtan, olarğa bäri bir. “Pwl bolmasa, kül bolsın” bilse de, bilmese de, reformanıñ qolğa tüskenin eldegi mektep, JOO ataulınıñ bärine tıqpalay beredi. 

Bireuleri aytuı mümkin, “meniñ otbasım Astanada balalarım osında bilim alıp jatır” dep. Ärine, bireñ-sarañ ondaylar bar. Biraq, olardıñ balaları Nazarbaev ziyatkerlik mektebinde nemese Nazarbaev universitetinde oqidı dep oylasañızdar qattı qatelesizder. Olar bwl oqu orındarın mülde mise twtpaydı. Gumilev universitetin tipti sanatqa da qospasa, eş tañğaludıñ qajeti joq.  

Olardıñ balaları mekteptiñ özinde Astanadağı eñ ataqtı oqu ornı - British School Haileybury Astana-nı ğana tañdaydı. britandıq atalmış mekteptiñ oqu aqısın aytıp, sizderdi şoşıtpay-aq qoyalıq. Onıñ oqu aqısın töleuge bizdiñ "biznesmen-çinovnikterdiñ" ğana qaltaları ğana köteredi.

Bwl mekteptiñ tülekteri älemniñ eñ tañdaulı universitetterine tüsedi. Garvard, Oksford, Kembridj sekildi irilerdi ğana tañdaydı degen söz. 

Al, Nazarbaev universitetine bay-çinovnikterdiñ balaları tüse qoymaytın bolsa, eldegi özge wlttıq, memlekettik deñgeydegi ataqtı oqu orındarına kimder qalay tüsip, bilim aladı? Bäri bolmasa da, birqatar qazaqtıñ bala oqıtu ürdisteriniñ jayı köp jılğı täjiribeden añğarılğanı tömendegidey:

- Bastauış mektepte balasınıñ tapsırmaların özi jazıp-sızıp orındap beredi, onı üzdikter qatarına qosu üşin mwğalimge jağımpazdanadı, sıylıq jasaydı, qonaq etedi;

- Orta mektepte türli nauqandıq is-şaralarğa özi dayındap, klass jetekşisimen birge qosarlana şabadı, pän mwğalimderiniñ barlığın aralap, jağalap jürip, balasına "bestik" bağa swrap, toqsan sayın üzdik oqitındar qatarında boluın qadağalaydı;

- Olimpiada, ğılımi joba ataulınıñ bärine qatıstırıp, özine tanıs ğalımdardan wsınıs-pikirler jazdırıp aladı, ädil qazılardıñ arasınan tanıs-bilisterin izdeydi, tanıs tappasa para berip, balasınıñ top jaruına ıqpal jasauğa tırısadı;

- Türli sertifikat, diplom jinastıradı, balasınıñ qabileti jetpese satıp ala beredi, mektep direktorınan qoldau izdeydi, retin tauıp balasına dem bergizedi;

- Nätijesin esepke almay-aq balasın kün-tün demey şet tiliniñ nemese özge de tölemaqılı kurs, seminarlarğa salpaqtatıp qoyadı;

- Mektep bitirerde janın salıp jürip balasına altın medal' alıp beru üşin külli önerin saladı. Ondağı oyı qalay da memlekettik bilim grantın alu ğana;

- Balasınıñ qarım-qabiletine qaramaydı, onıñ qay salağa beyim ekendigimen de sanaspaydı, mamandıq tañdamaydı, qay salada bilim grantı köp, soğan qwjat tapsırtadı;

- WBT tapsıratın kezde bilim mäselesi jayına qaladı. Är pän mwğalimderiniñ smartfondarına birlikterin salıp berip, "maydannıñ arğı şebine okopqa" tığıp qoyadı, Oqu korpusınıñ auzında twrğan küzetşilerge, özge de tekseretinderge "bes-on" teñgesin wstatsa da amalın tauıp balasın birneşe smartfonmen işke engizedi. Balası da WBT-ğa dayındıqtı şpargalka äzirleumen qamdaydı. Jeydeleriniñ jeñin türip qalsañ, himiya, fizikanıñ formulaları, şet tiliniñ mätinderi qaptap twrsa oğan tañdanudıñ qajeti joq, Emtihan tapsıru biliktilik sayısı emes, test jauaptarın wrlau ğana bolıp şığadı;

- Östip ildebaylap jürip, bilim grantına qol jetkizgen soñ da ata-ananıñ qarbalas tirligi bir sät tolastamaydı. Fakul'tet dekanı, kafedra meñgeruşi, pän professorların jağalap, balasına tek qana "bestik" bağa swraydı. JOO-da olarğa deldal bolatın pısıqaylar da tabıla ketedi. Solardı arağa salıp jürip, 4 jıl boyı terlep-tepşip, balasın "qızıl diplommen" (negizi üzdik diplom ğoy, biraq, bizde mindetti türde onısı qızıl boladı) bitirtedi;

- Balası "Qızıl diplommen" JOO bitirgenimen ata-anasınıñ tırbañdauı tügesilmeydi. Endi, ol jwrt qatarlı magistraturağa tüsui kerek. Tağı da jantalas. Ağılşın tiliniñ testi jauabın satatın deldal izdeydi nemese sertifikat satıp aludıñ jolın qarastıradı. Ekeui de bolmasa, tağı da smartfonnıñ kömegine jüginedi. Reti kelse, balasına türi wqsaytın bir "ağılşın" tabılsa, tipti, jaqsı. Emtihanğa sol kirip tapsırıp şığadı. Biraq, onıñ wstalu qaupi basım bolğandıqtan köbinese, şpargalkağa ğana senim artadı;

- Magistraturağa tüsken soñ da haltura jalğasa beredi. Balasın magistranttıq şäkirtaqığa qaratıp qoymaydı. Älde bir jalaqısı täuir qızmetke ornalastıru üşin tağı da tamır-tanıs nemese alaqanı jayılatın arsız bastıq izdeydi. İzdegen soñ tabadı. Jwmısqa ornalstırğan soñ 2 jıl zu etip ötip balasınıñ magistratura bitiretin uaqıtı jaqındağanda tağı da ürgin-sürgin bastaladı. Onıñ magistrlik dissertaciyasın dayar etip beretin jazğış kerek. Onı da tabadı, dissertaciya dayın boladı. Endi qorğaudan sätti ötkizu (tağı bestik bağa) üşin memlekettik attestaciya komissiya törağasın, ğılımi jetekşisin jağalaydı. Söytip jürip tağı bir "qızıl" diplom alıp beredi;

- Kelesi jılı älgi balasın doktoranturağa tüsiru üşin jantalas bastaladı. Tağı da ağılşın tili, mamandıq päni dep jürip... onı da eñseredi, 3 jıldan keyin qorğau, dissertaciyalıq keñesti satıp alu... Äbden ısılıp täjiribe jinaqtağandıqtan mwnıñ bäri öte jeñil. Eñserip tastaydı;

- Arı qaray balasınıñ özi eludi eñserip, ata-anası seksenge jetip selkildep qaladı. "Wyada ne körse, wşqanda sonı iletin" qağida boyınşa balası bwl kezde aytulı ğalım bolıp qatırmasa da, äydik zalım bolıp qalıptasıp aladı...

Quandıq Şamahaywlı

Abai.kz

8 pikir