Düysenbi, 21 Qırküyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 107307. Jazılğandar — 101941. Qaytıs bolğandar — 1671
Ädebiet 3511 0 pikir 16 Mausım, 2020 sağat 11:07

Alıs mekende (Äñgime)

Moñğol eliniñ tört aymağınıñ wlañğayır ölkesin basıp ötip, mıñnan astam şaqırım jol jürgen qazaq köşi dittegen jerine aman-esen jetti. Şığıs Türkistandağı zwlım qıtay äskerinen qaşıp-pısıp jürgen kezdegidey emes. Bwl jolğı köş sayahat ispetti edi. Jazdıñ jaymaşuaq mausımında mamırajay ğana tirlik etip jaylap otırğan moñğol jwrtınıñ alıs saparda köşin tüzegen qazaqtarğa sıy-qwrmeti erekşe. 

Jol boyında üylerinen şığıp, äudem jerden qazaq köşin körgen moñğol jwrtı ıstıq şay, aq dämderinen alıp aldarınan tosadı. Kök maysada jayğasıp otırıp, şay-tamaqtarın işip-jep jergilikti qalqalarmen äñgime-düken qwradı. 

-Baratın jerleriñ äli alısta eken. Dämnen alıp, tınığıp damıldap qaytıñdar! – dep, qonaq etken moñğoldar köş-keruenge töte jol siltep, aq jol tileydi, bataların berip şığarıp saladı.

Keybir mekenderde jauın-şaşın bolıp ketse, aq şañqan üylerin qaz-qatar tiziltip, jaylap otırğan moñğoldar qazaqtardı bala-şağalarımen üylerine bölip, engizip, aspan aşılğanşa ayaldatıp qoyadı. Keterinde azıq-tülikterin berip, auıl şetine deyin şığarıp saladı. 

Tuğan-tuıstan beter meyrimdi, sayın dalasınday keñ peyildi elge qazaqtardıñ alğıstarı şeksiz edi. Osılayşa tınış ta jaylı jürispen Olon nuur jaylauına jetkenderdi Qobda betine erterekte kelip qonıstanğan jekjat-jwrağat, jaqın-juıqtarı qarsı alıp, märe-säre bolıp, bir jasastı. Aqsarbastarın soyıp, tileu-toyların jasadı...

Döñtay äuleti Aqaral men Aqşidi alma-kezek qıstap, jazda Kökerik, Olon nuur, Mara, Jamatı, Sulı Qarağay sekildi Cambagarav tauınıñ şwraylı say-salasın jaylap jürdi. Äulet deytindey de emes, Döñtaydıñ qaraşañırağı men otauı ğana. Birge kelgen ağayındardan köneköz qariya Jağabay aqsaqaldıñ qaraşañırağı, otaularımen birge Altaydan bwrındarı kelip ornıqqan atalas tuıstardıñ qarası da äjeptäuir barşılıq.

Jalpı, bwl jolğı jaña mekenderi Hasagt Hayrhannan qonıs audarğan qazaqtardıñ bärine de qolaylı boldı. Jıldıñ tört mezgilinde jan men malğa jaylı, şöbi şüygin, şwraylı, sulı-nulı, tau-tastan da kende emes äri keñ mol meken ekeni añğarıldı. Qobda özenniñ boyındağı  it twmsığı ötpeytin toğayı qıstauğa qolaylı bolsa, möldir bwlağı men twnıq özen, köli, keñ de ottı öris-qonısı  jaz jaylau men küzeuge öte jaylı eken. Al, Oşqı tauınıñ qoynauı men Qobda özeni boyınıñ ormanı qıstauğa atap soqqan derliktey.  

Şığıs Türkistandağıday köpe-körineu wrlau-tonau, äskeri küşterdiñ zorlıq-zombılığı, betaldı qırıp-joyu bolmasa da, Sovettik qızıl ökimettiñ ıqpalımen el arasındağı bas köterer oqımıstılardı, moldalar men bay-baquattı adamdardı «halıq jauı» dep baylap-matap äketu, Qobda qalasına aparıp, abaqtığa jauıp tastau bwl jaqtı da aynalıp ötpegen eken. Sonıñ saldarınan el arasında qorqınış pen ürey basım. 

Hasagt Hayrhan jaqta sanaulı ğana atanıñ wrpağı bir-birimen qwda-qwdandalı, erteden tanıs-bilis jandar şoğarlanğandıqtan bolar, jwrt bir-birimen öte tatu-tätti twruşı edi. Al, mwnda aymaqtıñ aumağı ülken, Abaq Kereydiñ on eki atasınan tıs, Uaq, Nayman rularınan qwralğan san jağınan kelgende de qazaq balası köp. Azğana wranqaylar bolğanımen olardıñ köbi qazaqşağa suday. Kigen kiimderinen ğana ayırmasañ, tuva sekildi wlıstar  qazaqşa söylegende öziñdi jañıldıradı.  

 El arasında taraytın alıp-qaşpa äñgimeler de jırtılıp ayırılatınday-aq jeldey esedi. Sonıñ saldarınan opıq jep qalatındar da kezdesip jattı. Arğı betten şekara asıp kelip-ketip jürgenderdiñ arasında «Şığıs Türkistanda tınıştıq ornadı» dep maqtauşılar da, «Moñğol ökimeti kämeletke tolğan barlıq qazaq wldarın twtqındaydı eken» dep qaueset taratuşılar da el-jwrttı dürliktirip, ekiwday küyge tüsirdi. Halıq arasında «esimiz barda elimizdi tabayıq, arğı betke qayta ötip, ne körsek te, tuğan jerde köppen birge köreyik» deytinder de payda boldı.   

Birde sonday jel sözge sengen bir top jan sanaulı ğana äuletimen aynalasına bildirmey sıtılıp, aua köşuge söz baylasadı. Kiiz üylerin tiguli qalpında qaldıradı da, qımbat bwyımdarı men körpe-jastıq, azıq-tülikterin tüyege artıp, jılqıların aydap, şekarağa qaray tartadı. Jol ortağa kelgende olardıñ suıt jürisin körip küdiktengen bireu zastavadağı äskerlerge habarlay qoyadı. Aldın tosıp jatqan äskerler şekarağa jete bergende pulemetpen oq jaudırıp, bärin qırıp tastaydı. 

Sengiştikteriniñ saldarınan jazıqsız qandarı tögilip, añğaldıqtarınan opıq jegen otbasılardıñ iesiz qalğan eki mıñ jılqısı men ondağan wsaq malın keyin jerlesteri barıp aydap äkeledi. Auılğa kelgen soñ aqsaqaldar keñes qwrıp, iesiz maldı kedey-kepşikke taratıp beredi. Jalpı, «pälen jerde altın bar, barsañ baqır da joq» demekşi, ärkimniñ jel sözine erip, opat bolğandar da, qolğa tüsip twtqındalğandar da köp boldı. Keyin eki el arasındağı şekara bekigen soñ ğana el-jwrttıñ aua köşui sayabırsıp, twraqtalğan jayı bar. Biraq, sayasi quğın-sürginniñ salqını tiip jattı. Şaş al dese, bas alatın şolaq belsendilerdiñ wrda jıq äreketteri bertinge deyin jalğastı.           

Aqşide twratın bir qazaq azamatın «bes uaq namaz oqidı, moldalığı bar» dep öşesken aramza bireu arnayı qızmetke habarlaydı. Qobdanıñ işki ister böliminen onı wstap äketuge tört-bes qarulı saqşı kelip üyinde kütip otırğanın estigen älgi beyşara tau bökterindegi wranqaylardıñ üyine barıp bas sauğalaydı. 

-Seni üyiñde kütip otırsa, olar wstap äketpey qoymas. Üyiñe barmay mwnda jata barseñ, izdeu salıp, bükil auıldı tintedi. Öytip wstalsañ, seni olar ayamaydı. Taban astında atıp tastaudan da tayınbaydı. Eger aman-sau qwtılğıñ kelse, meniñ aytqanımdı iste! – deydi, oğan bir wranqay qariya. 

-Tiri qalu üşin ne aytsañız da köneyin. Jan tätti ğoy, ağası! Qwtqara alsañız boldı – deydi, älgi qazaq. 

-Olay bolsa, seni qwtqarudıñ jolı öte oñay. Mınanı eş alañsız işip al da üyiñe bar! Qwday biledi, olar sağan tiispeydi, öz jönderimen ketedi – deydi de ülkendeu kümis kesege toltırıp araq qwyıp beredi. 

Ömirinde işimdik ataulını auızğa alıp körmegen bayğws ne ömir, ne ölimge tirelip twrğanda ayanıp qalsın ba, aşırqına otırıp, bölip-bölip wrttap, aqırı zorğa tauısadı. Sälden soñ üreyden arılıp, köñildenip şığa keledi de, eşteñeden qorıqpaytının aytıp, tipti batıldanıp  ketedi..  

Wranqaylar onı äbden masaya bastağan soñ üyine qaray attandırıp jiberedi. «Halıq jauı» - dindar moldanı kütip otırğan saqşılar tañ tamaşa boladı. Üyiniñ sırtına ändetip jetken «moldekeñniñ» qızara börtip, tili kürmelip, qarq-qarq külip, ayağın zorğa basıp, üyine engenin körgen saqşılar: 

-Mına kisi eşqanday halıq jauı emes. Araq işken, uday mas bolğan qazaqtı alğaş ret körip twrmız. Bwl kisi nağız qızıl kommunist eken – dep süysinip:

-Ağası, wyıqtap demalıñız! Biz basqa bir üydi izdep jür edik – desip, ıñ-şıñsız ketip qalıptı. Jol-jönekey älgi kisini sırtınan körsetip bergen adamnıñ üyine barıp: 

-Sen araq işetin, din ataulıdan aulaq, jaña zamannıñ qazağına «molda» dep jala japtıñ. Nağız halıq jauı sen ekensiñ! – dep, arızqoydıñ özin wstap, abaqtığa alıp ketken körinedi...

Hamilat eki otbasın asırap bağu üşin tek malmen ğana kün körudi jetkiliksiz dep bildi de, jañadan qwrılğan sauda wyımına agent bolıp qızmetke ornalastı. Ay sayın eki tüye zat artıp äkeledi, üyiniñ qasına aşqan şağın dükeninde sauda-sattıq jasaydı. Jaylauda otırğan jwrt wn, şay, kämpit-şeker, kezdemelik pwl sekildi kerek-jarağın satıp aladı. Küni boyı kelimdi-ketimdi adamdar qarası üzilmeytini Şämil bastağan auıl balalarına köñildi boldı. 

Olay bolatın sebebi, keybir asa qajetti zattarğa, äsirese, şay men wnğa Hamilat dükendegi eñ ötimsiz tauar araqtı mindetti türde qosıp beredi. 

-Araq almaymız! Mwnıñdı wsınba! – dep qazaqtar at-tondarın ala qaşadı. Ondayda Hamilattıñ sözi dayın: 

-Meni osı araqtı öz qalauımen äkelip otır deysiz be? Mına zattarğa bir şölmek araqtı qosıp almasa, onday adamdarmen sauda jasama degen bastıqtıñ bergen bwyrığı bar. Senbeseñiz, mine, oqıp köriñiz! – dep, mör basılğan älde bir qağazdı körsetedi. 

Aytarğa söz tappağan qazaqtar qalamasa da, bir-bir şölmekti qosıp alularına tura keledi. Biraq, üyden wzay bere onısın  bwtanıñ tübine tastap ketedi. 

Şämildiñ añditını da sol. Balalardı bastap jügirip jetedi de tastalğan araqtı tügel jinap aladı. Şölmekterdi jar qabaqtıñ şetine qaz-qatar tizip qoyadı da özderi qırıq-elu qadamday şeginip alıp, taspen däldep twrıp atadı. Araqtı apası «saytan su» dep ataytının biletin Şämil bwl oyınğa «saytanğa tas atu» dep at qoyğan. 

Balalar üşin eñ bir köñildi oyın da osı. Är biri mergendikterin sınaydı. Kim köp şölmek sındırsa, sol batır ataq aladı. Wranqaylardıñ kelip zat alğanın Şämil onşa jaqtırmaydı. Sebebi, olar araqtı Hamilattıñ mäjbürleuinsiz-aq qos-qostan satıp aladı. Biraq, onısın bwtanıñ tübine ölip bara jatsa da tastamaydı. Bir jolı araqtı tizip qoyıp taspen atıp, kül parşasın şığarıp jatqan balalardıñ üstinen tüsken bir wranqay kisi attan tüsip kelip, bärine «sarqwlaq» dep atalatın bir tögirik aqşadan taratıp berip, onşaqtı şölmek araqtı tügel jinap alıp ketkeni bar. Keterinde balalarğa: 

-Men kelesi jolı senderge bosağan şölmek äkelip beremin. Al, sender işinde susını bar şölmekti eşkimge körsetpey tığıp qoyıñdar! Sındırmañdar, jaray ma? Bos şölmek pen araqtı baspa bas ayırbastap twrayıq! – dep, Şämilmen kelisimge keldi. 

Şınımen älgi wranqay sözinde twrdı. Bosağan şölmektiñ onşaqtısın äkelip tastaydı. Qazaqtardıñ üyden wzay bere tastap ketkenderin jinap alıp, özen jağasındağı qwmqayraqqa tığıp qoyğan Şämil oğan araqtardı ötkizedi. 

Araq qwyılğan bötelkeni sındırğannan göri bos şölmekti balalar täuir köredi. Sebebi, alıstan atqan tastarı kelip tigende şağılğan şölmektiñ dausı ädemi estiledi jäne araq tögilgendey jağımsız iis şıqpaydı. 

Alayda, bwl oyındarınan da köp künderdiñ birinde köz jazıp qaldı. Bwlardıñ wranqay jigitpen jasaytın astırtın «saudaları» men «saytanğa tas atu» oyındarınıñ sırın añdıp jürip bilip alğan jeñgeleri Hamilatqa dereu jetkizdi de, älgi wranqay da izin suıttı, balalardıñ şölmek añdaularına tiım salındı.   

Biraq, Şämil oğan eş ökingen joq. Onsız da bwl oyınnıñ qızığı ketip, özi de jalığa bastağan-dı. Sonday-aq, eki şañıraqtıñ işindegi jası ülkeni de özi bolğandıqtan, mal-swlğa qarau, şöp jinau, otın-su tasu sekildi qat-qabat şarualar jası bir müşelge de tolmağan Şämildiñ moynında edi. 

Özimen qwrdas balalardıñ keybiri aymaq ortalığına ketip, bir tobı Baynorğa barıp, jaña zaman oquın üyretetin mektepte oqıp jatqanına qızıqqan Şämil: 

-Ağa-au, men de oqu oqığım keledi – dedi, Hamilatqa. 

-Täyt, sen oquğa ketseñ malğa kim qaraydı, üy şarualarına kim qolğabıs jasaydı? Jalğız Arirat qay jağına jetedi? – dep, ağasınan bwrın auız aşıp ülgergen jeñgesi tiıp tastadı... 

Bir küni auılğa aymaq ortalığınan at arıltıp jetken uäkil qasına jergilikti bastıqtardı ertip kelip, jwrttı aulağa jinadı. Jinalğan qazaq, wranqaylar arasındağı şiraqtau bireuleriniñ  aytularına qarağanda, düniejüzilik ekinşi qandı soğıs bastalıptı. Üstindegi jıp-jıltır qara bılğarı plaşı men ayağındağı hrom etigi, basındağı qalpağı da sol tüstes jalt-jwlt etken uäkildiñ qimılı şalt, tüsi temirdey suıq. 

-Joldastar! – dep, sözin bastağan uäkil qabağın qars tüyip, jüzin swrlandıra tistenip, onsız da suıq tüsin odan beter «mwzdatıp», jinalğandardı bir şolıp ötti de: 

-Bizdiñ mäñgilik dosımız Säbet odağına qauip töndi. Kütpegen jerden Gitlerdiñ Germanı Säbet eliniñ şekarasın bwzıp, düniejüzilik ekinşi qandı soğıstı bastadı. Erjürek kösem Stalin bastağan säbet halqı jaudıñ betin qaytaru üşin jan ayamay soğısıp jatır. Marşal Çoybalsannıñ jarlığımen biz qızıl armiyanıñ jeñisi üşin ayanbay eñbek etip, säbet halqınıñ jeñisi üşin qoldan kelgen kömekti ayamaymız. Şığıstan Japoniya basqınşıları öñeşin sozıp, Batıstan Gitlerdiñ Germanı şabuıldap, Säbet elimen birge bizge de eleuli qauip tönip twr – dep wzaq söyledi. 

Anasınıñ qasında twrğan Şämil uäkildiñ söziniñ arı qarayğısın tıñdağan da joq. Tüski sauın uaqıtı bolıp ketkendikten Arirat öristen qoydı aydap kele jatır eken. Qazir qoy qosaqtauğa kömektesui kerek. 

Bala-şağalar saulıq qoylardı wstap, qosaqqa tasi bastağanda kök mıljıñ uäkil de aytarın tauısqan bolsa kerek. Jwrt tarqap, auıl äyelderi qoy saumaqqa qosaq basına jinala bastadı. 

Qosaq basında qoy sauıp otırğan qatın-qalaş, üy aulasında er azamattar toptasıp alıp, uäkildiñ jetkizgen suıt habarın talqılap jatır. 

Erlerdiñ sözin tıñdasañ, älgi japon men germandar eki jaqtan qatar basıp kirip, bala-şağa, käri-jas demey adam ataulınıñ bärin nayzanıñ wşına şanşıp alıp, otqa qaqtap jep qoyatın sekildi. Bıtırlatıp atqan oğınan şaşılğan ört aynalanı jalmap, tügel külge aynalatınday. Äueden wşıp keletin «temir qwstarınan» tastalğan ottı «jwmırtqaları» tau-tastı qaq ayırıp, barlıq auıl jeti qat jer astına tüsip ketetinge wqsaydı. Tıñdasañ üreyiñ wşıp, zäreñ zär tübine jetedi. 

Al, qoy sauıp otırğan äyelderdiñ äñgimesi sonşalıq ürey tudıra qoymaydı. Kerisinşe, jaqsılıq bolatınday. «E, ol german men japonnıñ bizde ne öşi bar ğoy deysiñ. Qısqada ketken kegi bolsa, älgi dinsiz käpir Stalin men marşal Çoybalsannan alar. Bizge tiser deysiñ be. Bälkim, sol Gitler jeñse, esergüüge wstalıp, «halıq jauı» delinip, habarsız ketken erlerimiz aman-esen bolsa, oralıp keler» - desip, kädimgidey ümittenip otır. 

Mwnı estigen Şämil anasına barıp: 

-Apa, German jeñse, äkem men Qwdıs, Nükey ağalarım qaytıp kele me? – dep, swradı. 

-Qaydan bileyin, balam! Olardı wstap äketken sol orıstıñ Stalini men moñğoldıñ marşalı ekeui edi ğoy. Mümkin, sol ekeuimen jaulasqan German soğıs aşqan bolsa, äkeñ men ağalarıña jaqtasatın da şığar. Onda, germannıñ qas jauları wstap äketip, abaqtığa qamağan jazıqsız jandardı bosatuı da kädik. Biraq, sen bwnı tek işiñnen ğana oylap jüre ber. Tiri janğa tis jarma! Ana uäkildiñ belindegi tapanşanı kördiñ be? Onıñ qwlağına tise, auzınan ot şaşatın tapanşasın suırıp aladı da, ayamay atıp saladı – dep, apası Şämilge mwqiyat eskertti. 

Biıl jası onğa tolğan Şämil eşkimge tis jarmay tek iştey ğana Germaniyanıñ jeñiske jetuine tileules bolıp, jaqtasıp jürdi. Onıñ qiyalında german dese boldı, bir wzın boylı, sändi kiingen körkem jigit elesteydi. Auıl aqsaqaldarı «Alman» dep te ataularına qarağanda, ol özi qazaq bolsa kerek. Bir küni sol körkem jigit qasına äkesin, Qwdıs, Nükey ağasın jäne Mahmet hatşını ertip kelip «Al, Şämil bala! Tuıstarıñdı marşaldıñ abaqtısınan bosattım. Endi, ünemi birge bolıñdar!» - dep külimsirep qarap twrsa... 

Osılay armandaumen künder ötip jattı. Tayauda tüsinde de kördi. Äkesiniñ qasında öziniñ eki inisi, hatşısı bar jäne älgi german deytin ädemi jigit beseui aqboz atpen auılğa qaray şauıp keledi eken. Şämil aldınan jügirip şıqqalı jatqanda: «Äy, Şämil! Twr ne ğıp jatsıñ? Otın äkel!» dep şaqırğan jeñgesiniñ dauısınan oyanıp ketkeni. Qattı ökindi. 

Jeñgesi oyatpay twra twrğanda ğoy. Aldınan jügirip şığar edi. Äkesi bayağıday qwşağına qısıp, mañdayınan iiskegende ğoy... Şirkin, sol künder qayta oralsa... German jeñse... 

Tüsin oñaşada anasına ayttı. «Jaqsı tüs eken. Eşkimge aytpa!» dep anası tağı da eskertken. Şämil onı da iştey oylaumen jür. Sol tüsi esine tüsse, boyında erekşe bir küş-jiger payda bolğanday, kökiregin quanış kernep ketedi. 

Aspan şayday aşıq, tamız ayınıñ tamıljıp twrğan bir küni edi. El Cambagarav tauınıñ baurayındağı jaylaulardan tömenge tüsip, Olon nuur boyına qonıstanğan kez. Bwl jer aldağı birer ayda küzeuge bararda ayaldaytın, kezekti jaz jaylauınıñ soñğı merzimin ayaqtaytın uaqıtşa qonıs deuge boladı. YAğni, özen boyındağı toğay arasına jaqındar aldındağı mezet deuge boladı. Aymaq ortalığınan Baynorğa baratın jolauşılardıñ at jolı da osı Olon nuurdı basıp ötedi.

Şämil sonau soqpaq jolmen jeldirip bara jatqan salt attı eki jolauşınıñ auılğa qaray bwrılğanın kördi. Dürbi salıp qarap edi, biri qazaq şapandı kädimgi qazaq. Al, ekinşi jolauşınıñ kiim kiisi eşkimge wqsamaytınday böten körindi. Oğan tañdanğan Şämil üy sırtında jürgen şeşesine jügirip barıp: 

-Apa, älgi men tüsimde körgen german kisi kele jatır! – dedi, aqırın sıbırlap. 

-Ne deydi? – dep, sasıp qalğan anası oñ qolınıñ sausaqtarın jazıp, biriktirdi de mañdayına aparıp wzaq qarap twrdı da: 

-Şınımen de böten adamdar eken. Ana qazaqtıñ qasındağı adamnıñ kiim kiisi tipten bölek – dep tañdanıs bildirdi. 

Sälden soñ bie baudıñ basında twrğan Hamilatqa qaray bwrılğan eki jolauşınıñ biri älgi «german»: 

-Assalaumağalaykum! – dep qazaqşa sälem bergenin estigen Şämil dereu qastarına jügirip jetti. 

Ayağındağı jıp-jıltır hrom etigi uäkildikine wqsağanımen, eşbir qaru-jaraq asınbağan, üstindegi kiimi men qalpağı da mülde bölek. Şämil bwrın däl osınday kiimdi äkesiniñ dosı Surahbayar men Gendenniñ kiip jüretinin esine aldı. Osı ölkege kelgeli däl osılay kiingen adamdı alğaş ret körip twr. Hamilat ağasımen jön swrasa kelip, onı-mwnı söz etken soñ älgi tosın jolauşı: 

-Haleke, üyleriñizge bügin qonıp ketsek rwqsat pa? – dedi. 

-Oybay-au, jigitim! Rwqsat swrağanıñ qay sasqanıñ? Neşe kün qonıp jatamın deseñ de, üy äne! Tör seniki, jür käne! – dep tañdana jauap qatqan Hamilat jolauşılardı üyge qaray erte jöneldi. Şämil eki jolauşınıñ attarın baylauğa jetelep äketti. 

Qonaqqa qoy soyılıp, qımız qwyıldı. Jinalğan jwrtpen ol kisi wzaq äñgimelesti. Şämildiñ wqqanı, «german» dep atağan adamı Qazaqstannan bala oqıtuğa kelgen mwğalim eken. Biıl küzden bastap, Baynorda jası segizge tolğan balalardı jinap alıp, mektep aşpaqşı. Mwnı estip eleñ ete qalğan Şämil: 

-Meniñ jasım onda. Meni oquğa alasız ba? – dep swradı. 

-Atıñ kim? – dep älgi mwğalim oğan süysine qaradı. 

-Atım Şämil. 

-Bärekeldi, Şämil aynalayın! Ärine oquğa alamız. Kelesi ayda Baynorğa kelseñ, öziñmen qwrdas balalarmen birge oqisıñ – dep, jılı jüzben meyirlene jauap berdi.

Qonaq mwğalim äñgimeniñ mayın tamıza söyleytin şeşen eken. Jinalğan jwrttı auzına qaratumen birge dombıra şertip, än saıp önerimen de tamsandırdı.  

Şämildiñ bilim aluına anası da tilekşi edi. Alayda, küzeuge köşerden üş kün bwrın ol kisi kenetten dünie saldı. Şämil anasınıñ sırqat ekenin de bilmegen. Bälkim, bildirmegen de bolar. Küzgi aq jauınmen qrsıla toqtausız aqqan köz jasımen betin jua jürip, anasın arulap kömgen beyitke köppen birge Şämil de topıraq saldı. İşi bauırı ezilip, üş kün boyı öksigin basa almay jürdi.  

Biikteu töbeniñ üstindegi sol bir üyindi qwmnıñ astına Şämil ayaulı anasınıñ aq kebinge oralğan tänimen birge «oqısam, bilim alsam» degen asıl armanın da qosa kömgen edi. 

Barşa qazaqtıñ tarihi otanı, kün şuaqtı Qazaqstannan arnayı kelgen, sol twstağı jas wstaz, keyin ataqtı ğalımğa aynalğan, ağartuşı Tileuberdi Sauranbaevtıñ Baynor jerinde alğaş ret aşqan mektepke jinalğan alpıs balanıñ işinde, Ramazan, Onabas, Ağıpeş, Bayılhan sekildi bala kezinen qwlın-tayday tebisip, birge ösken qwrdastarınıñ arasında, alğaşqı şäkirtterdiñ işindegi eñ kişisi Käptiñ qasında oqu-bilimge qwştar Şämil ğana bolmadı.

Şämildiñ balalıq şağınıñ qızıq ta dumandı sätterin, baqıttı da şuaqtı künderin äkesiniñ «halıq jauı» bolıp wstaluı bir wrlasa, anasınıñ mezgilsiz qazası birjolata közden bwlbwl wşırdı. Twldır jetimdiktiñ qamıtın tım erte kigizgen auır tağdır Şämildi ayausız sınap, äbden iledi. Aş-jalañaştıñ, joqşılıq-tapşılıqtıñ, twrmıstıq tauqımettiñ sanqilı auırtpalığın köre-köre köndikti. Oyın balasınan oylı jetkinşekke aynaldı, jıldan jılğa eseyip er jetip kele jattı...

Quandıq Şamahaywlı

 Abai.kz

0 pikir