Jwma, 14 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 101848. Jazılğandar — 78633. Qaytıs bolğandar — 1269
Äleumet 1067 2 pikir 22 Mausım, 2020 sağat 12:16

Otandıq telehikayalardan ne ülgi alamız?

Soñğı jıldarı memleket tarapınan mädeniet salasına, onıñ işinde kino öndirisine, erekşe köñil bölinip otırğanın joqqa şığaruğa bolmaydı. 2017-2019 jıldar arasında birneşe milliard qarajat bölinip,105 teleserial tüsirilipti. Bwrınğı Aqparat ministri Däuren Abaevtıñ mälimetine qarağanda 2019 jılı ärtürli janrda tüsirilgen 40-tan asa serial körermenge wsınılıptı.

«Negizgi maqsat - wltımızdıñ salt-dästürine, tarihına nazar audaru, otbasılıq qwndılıqtar men bereke-birlikti nasihattau, halqımızdıñ bay tarihı men dästürin körsetu. Biz körermenderimizben ziyalı qauım ökilderiniñ pikirin bilip otıramız, maqsatımız sapalı otandıq teleserialdardıñ sanın arttıru» - deydi..

Kündelikti körsetilip jatqan otandıq  tuındılar osı talapqa say ma? Ökinişke oray köptegen teleserialdarda izgilik, jaysañdıq, jasampazdıq, jomarttıqtıñ ornına, zamannıñ şınayı körinisteri dep wltımızdıñ ädet ğwrpına üylespeytin, qatıgezdikke, zwlımdıqqa, satqındıqqa, ekijüzdilikke  jäne t.b. tälim-tärbielik mäni joq qılıqtarğa, köbirek köñil bölinude. Twjırımım däleldi bolu üşin birneşe mısaldar keltirgendi jön kördim.

 «Ayman- Şolpan» telehikayasında adaldıq pen satqındıq, ekijüzdilik pen zwlımdıq, körseqızarlıq pen dünieqorlıq, bir sözben aytqanda, qazirgi ömirdiñ köleñkeli twstarına köbirek köñil bölingen. Ärtisterdiñ birazı rölderin dwrıs somdağan, biraq Aymannıñ röli sätti şıqpağan, qızmetine salğırt qaraytın, jalqau, ötirik aytatın jındı sürey siyaqtı. 

 Qazirgi narıqtıq ekonomika jağdayındağı ömirdi beyneleytin «Wljan» telehikayasınıñ bir seriyasın kördim. Bastı keyipker jası 30-dan asqan,  körkine minezi say, jalğız bastı käsipker äyel, armanı näresteli bolu. Küyeuge şıqpay jükti bolğan jaqın apayımen birge twratın boyjetkenmen bosanğannan keyin balasın beruge kelisim jasaydı. Bolaşaq näreste dwrıs össin dep kündelikti azıq tüligin, kökönisi men jemis jidegine deyin tasidı, demalıp qaytsın dep onı Türkiyağa jiberedi. Wljan twrmısqa şıqpağan qwrbısımen äyeli qaytıs bolğan, orta jasqa jaqındağan körikti er adamdı tanıstıradı. Ol tuğan künin atap ötu üşin äyeldi üyine şaqırıp, gwl şoqtarın wsınıp twrğanda 14-15 jastağı qızı jerjebirine jete wrsıp, äkesine üylendirmeytinin  aytadı. Ärine, bwl wltımızdıñ qazirgi ruhani qwldırağan zamanındağı ömir şındığı ekenin tüsinemin; biraqta ülkendi, äsirese äke men şeşeni silap, qwrmettemeu wltımızdıñ  salt dästürine jat qwbılıs.    

 Üstimizdegi jılı Qazaqstan telearnasınan «Ösiet» dep atalatın teleserial körsetildi. Bastı keyipkerler jas şaması alpıstan asqan bankir Sabırjan, onıñ  üş qızı men küyeubalaları. Ayaq astınan qarttıñ densaulığı sır berip, jağdayı kürt naşarlağanın estigen qızdarı äkesiniñ üyine jinaladı. Ol ayıqpas dertke şaldıqqanın aytıp, dünie mülkime ie bolğılarıñ  kelse, jekejayğa köşip kelesiñder, birge twramız - dep talap qoyadı. Ortanşı qızı Ajar altın saqianası men sırğaların  kepildikke berip, şöpten em jasaytın tanısınan qwtığa qwyılğan däri äkeledi. Nauqastıñ jağdayı onı eki -üş ret qabıldağannan keyin naşarlay tüsedi, qan qısımı tömendep, bir eki ret esinen tanıp qaladı. Sabırjan  emşisine  därini teksertse, ol u bolıp şığadı. Äkesiniñ jekejayına köşip kelgen apalı siñli üş qız  baylıq qalay bölinedi, kimge ne tiedi degen oymen birin biri köre almay, künde wrıs pen keris bastaladı, artı keyde töbeleske  deyin baradı.

Ülken küyeubalası Dastan atasınıñ bankisinde direktor qızmetin atqaradı, ortanşısı bölim bastığı. Şaldıñ qarjısın  iemdenudiñ jolın izdep, Dastan bajası Talğatpen  aqıldasadı, biraq ol satqındıqqa barmaytının mälimdep, kişi  küyeubala Arturğa  aytadı. Dastan birge qızmet isteytin köñildesiniñ üyine jii barıp twradı,  ol äyeliñnen qaşan ajırasatın boldıñ?- dep mazalap, ekiqabat ekenin aytadı. Küyeuiniñ qılıqtarınan seziktengen Zäureş, ajırasu üşin bankte zañ qızmetkeri  bolıp isteytin sınıptasınıñ üyine izdep keledi. Aldında ğana osı üyden Dastan şıqqan edi, juınatın bölmege sağatın qaldırıp ketipti. Sonı bayqağan Zäureş  aşulanıp, küyeuimen ajırasatının aytıp, doldanıp üyinen quadı. Artur şetelge jii barudı şığaradı, bir äyelge eki mıñ evro qarjı jibergeni belgili boladı. Onıñ äyeli Ajar sınıptasına küyeuin  añdıtadı. Keyin ekeui  kezdesip,  biraz sır şertip, mektepte oqığan kezderin eske alıp, onı üyine ertip keledi. Ajardıñ otbasımen tanıs jigittiñ şeşesi qızdıñ üyine telefon soğıp, qonıp qalatının eskertedi.  Erteñinde sınıptası Ajarğa: «Mınau küyeuiñniñ köñildesi üşin salğan üyi» dep jaña jekejaydı körsetedi. Artur onı otbası üşin saldırğanın,  äyeline tosın sıy jasamaq bolğanın aytıp aqtaladı. 

Dastan bank qarjısın asıltwqımdı jılqı aluğa jwmsap otırğanı belgili boladı. Sabırjan küyeubalasınıñ is äreketine qattı aşulanadı, onı Talğat pen Artur qoltığınan  süyrep  qayınatasınıñ aldına äkeledi. Atası Dastannıñ qızmetten jäne otbasınan quılğanın, endi bankini ortanşı küyeubalası  basqaratının  mälimdeydi. Dastan köñildesine kelip   esepşottarda  qarjısı jetkilikti ekenin, oğan üylenetinin aytadı. Biraq  äyel wsınısın qabıldamaydı, tüsik tastağanın aytıp, endi mağan jolama, aulaq jür deydi. Köñili  jabırqağan Dastan kafege barıp araqqa sılqiya toyadı, dayaşı jigitke  buda buda aqşa  wsınadı. 

 Osı kezde üş qız äkesiniñ üyinde bas qosıp, tatulasayıq, ömirde qiınşılıqtar kezdesse bir birimizden kömegimizdi ayamalıq dep qwşaqtasıp,  mäz mäyrem bolıp otırğan edi. Kenetten Dastannıñ kölik apatına tüsip, mert bolğanı jaylı  suıq habar jetedi. Zäureş äkesine jügirip kelip: «Bärine sen kinalı, seniñ kesiriñnen küyeuimmen ajırastım, ol jol apatınan qaytıs boldı» - dep kinalaydı. Jüregi qısılıp Sabırjan auruhanağa tüsedi. Äkesiniñ jağdayın biluge kelgen qızdarı därigerlerden   onıñ obır auruına şaldıqpağanın, jürek talması wstağanın  biledi. Üş qız jekejaydı tastap, öz üylerine köşip ketedi. Sabırjannıñ jağdayın biluge  kelgen köñildesi Jamila häl üstinde jatqanın bayqap, balasına: «ol seniñ äkeñ edi» - dep jasırıp kelgen sırın aytadı.  

Teleserial syujeti osılay örbidi. Mümkin narıqtıq zamanğa baylanıstı baylıq bärin bilep, otbası qwndılıqtarın elemey, köleñkeli tabısqa kenelu, satqındıq jasau, azğındıq jolğa tüsu qoğamımızdıñ ruhani qwldırauın sipattaytın şığar. Degenmen  serial  syujetiniñ şınayılığı,  ärtisterdiñ rölderdi somdau şeberligi jağınan sın kötermeydi. Mäselen Dastannıñ köñildesiniñ töseginde şoljiıp jatuı, äkesine qızınıñ däri ornına u satıp aluı, apalı siñlilerdiñ bir birimen şañqıldasıp wrsısuı, tipten töbeleske deyin baruı, Ajardıñ boydaq jigittiñ üyinde qonıp qaluı, dünie mülkinen üles alu üşin şeşesi balasına Sabırjan seniñ äkeñ edi dep aldauı jäne t.s.s. epizodtar.

«Äulet arı» dep atalatın teleserialdıñ mazmwnı da osı şamalas. Negizgi oqiğa bir birimen bäsekege tüsken eki  käsipkerdiñ teketiresi jaylı örbidi. Salamattıñ balası Ermek  köñildesi Nazben jii kezdesedi, äyeli  Dana onıñ üyine kelip, otasqandarına onbes jılday  bolğanın, mektepke baratın wlı men qızı bar ekenin aytıp,küyeuin  jayına qaldırudı swraydı. Naz: ol meni süyedi, ekiqabatpın, üylenetin boldıq - deydi.  Köp wzamay qastandıq jasalıp Ermek qaytıs boladı. Äkesin  sağınğan wlı ziratqa barıp, beyit basında wyıqtap qaladı. Balanı Tasqın degen jigit tauıp alıp, üyine äkeledi. Balalar üyde otıra bermesin, köñil köterip, seruendep qaytalıq - dep ol  Danağa keluin jiiletedi. Küyeuiniñ ziratınıñ topırağı kebe qoymağan äyeldiñ köñile oğan aua bastaydı. 

Käsipker Jäñgir Ermektiñ äkesi Salamattıñ käsibin toqıratu üşin biraz  äreket jasaydı. Dananıñ inisi Dämirdi paydalanıp, 20 mln sıyaqı berem dep, kompaniyanıñ osal twstarın bilmek  boladı. Köp wzamay onıñ satqındığı äşkerelenedi. Dana inisiniñ üyine  barıp atasına opasızdıq jasamauın swraydı. Dämirdiñ äyeli: «Bizde ne şaruañ bar, aulaq jür, aldımen öziñdi tüzep al»- dep üyinen quadı.Tasqın da Jäñgirdiñ adamı,  onıñ maqsatı Danağa üylenu arqılı Ermektiñ käsibin qolına alu. Äyeli Säule küyeuiniñ Danamen jii habarlasıp, söylesetinin jäne kezdesip jürgenin bilip janjal şığaradı. Ermektiñ käsibin saqtap qalu wşin Salamat  şetelde oqıp, käsipkerliktiñ qır sırın meñgergen ekinşi balası Ashatqa ämeñgerlik jolmen jeñgesine üylenudi wsınadı.           

Naz minezi dörekileu kelgen Joramen kezdese bastaydı. Ol bir qolımen äyeldi qwşaqtap twrıp, ekinşisimen qaltasındağı pistoletti suırıp alıp, stol üstine qoyadı. Köñildesi mağan qaru atudı üyret degen soñ, ekeui köşege   şığıp nısana atadı. Jäñgir Joranı şaqırıp alıp, adam öltiruge tapsırıs beredi, eger orındamasañ qaytadan türmege tığam - dep qoqan loqı jasaydı. Ol: «qanşa adamdı odüniege attandırdım, endi kimge kezek kelip twr eken»- dep oyğa qaladı. Dana ashana bölmesinde tamaq dayındap jatıp, Joradan: «Äkeñ men şeşeñ bar ma»? - dep swraydı. «Äkem maskünem edi, jii araq işetin, birde şeşem ekeui wrsısıp, onı bauızdap öltirdi»- deydi. Osı arada Jäñgir Joramen habarlasıp, tapsırma bar, tez  jet deydi. Ol: «Nazdıñ meken jayın bilesiñ be?, endi sonıñ közin qwrtu kerek, köp närseni biledi» - deydi. Tapsırmanı orındağanın naqtı bilu üşin artınan añdıtadı. Jora asüyde tamaq dayındap jatqan Nazdıñ qasına kelip, qaruın swraydı. Ol: «Nemene tağı da tapsırma aldıñ ba, endi kimdi öltirmeksiñ»?- deydi. Jora köñildesin mañdaydan közdep, qarudıñ  şürippesin basadı. Omırauı qanğa boyalıp, edende jatqan mäyitti wyalı telefonına tüsirip, Jäñgirge jiberedi. Jora mäyitti qappen orap, äreñ degende köterip, esik aldında twrğan avtoköliktiñ jük salatın quısına tığıp, auıl sırtındağı qorımğa kelip, kör qazıp jatadı. Naz kölikten tüsip: «Qazıp bolsañ jeter, kettik» - deydi.

Jora  qala şetinde twratın, kezinde türmede birge otırğan dosınıñ üyinde köñildesin qaldırıp,   tapsırıs tölemin alu üşin Jäñgirge keledi. Joranı onıñ eki üş jendeti  wrıp soğıp, qoldarın artına qayırıp baylap, zirat basına alıp keledi. Jäñgir Miras degen qaraqşısına: «Mınanıñ denesin böşkege salıp, üstine äk qwyıp közin qwrt» - dep, özi eki jendetimen Nazdı izdeuge ketedi. Miras üstine benzin qwyıp, örtemek bolıp, siriñke şağa bergende, baylaulı, jerde jwlqınıp jatqan Jora qolın bosatıp alıp,   bas jağında jatqan tapanşamen onı atıp öltirip, Naz panalağan dosınıñ üyine keledi. Eki jendetimen Jäñgir osında edi. Üydiñ tömengi qabatında  tığılğan Naz özin izdep kelgen qaraqşını atadı, Jora Jäñgir men qasındağı jendetin jayratadı, sonımen aynalası eki üş sağatta tört adam öltiriledi. Jora men Naz eşteme bolmağanday, üyde jaybaraqat, endi ne isteytinderin josparlap otıradı.  

Telehikaya syujetiniñ şınayılığı men körkemdigi tömen ekeni birden bayqaladı, eñ bastısı şekten şıqqan qatıgezdik pen tağılıqtı, zorlıq  zombılıqtı, ekijüzdilik pen satqındıqtı nasihattaudıñ qanday qajettiligi bar?

Jaqında «Qazaqstan» telearnasınan «Iirim. Ana qadiri» dep atalatın teleserial körsetildi. Negizgi keyipker student Azamattıñ rölin tolıqtau, jası otız- otızbeske kelip qalğan jigit ağası oynaydı. Kurstasımen bir  päterde twradı, ekeuin köşede policiya toqtatıp qwjattarın swraydı. Azamattıñ kuäligi bolmağandıqtan qızmetker ekeuin twratın päterine ertip kelip, birden tintuge kirisedi. Şkaftıñ joğarğı tartpasınan paketke salınğan wntaq tauıp alıp, «mınau esirtke, qaydan aldıñ» - dep qoqan loqı jasaydı. Üş jüz mıñ teñge berse mäseleni tirkemey, jabatın bolıp kelisedi. Azamat auılda twratın şeşesine kelip: «oquıma qarjı qajet  bolıp twr» - dep aqşa swraydı. Ol tanısınan: «keşke qaray jwmıstan bos uaqıtta dükeniñde satuşı bolıp öteymin» - dep qarız aladı. Päter jaldap twratın şeşesi sırqattanıp qalıp: «süyegim jat üydiñ bosağasınan şığa ma?» - dep uayımdaydı. Üydiñ iesi: «Ar namıs emes, aqşa söyleytin zaman boldı ğoy» dep - päteraqısın swraydı. Kitaphanağağa sabaqqa dayındalu üşin barıp, stol üstinde wyqtap qalğan Azamattı kezekşi oyatadı. Auıldası  Gauharmen habarlasıp, joldası ekeui qızdıñ päterine keledi. «Bir eki täulik tamaq işpegen edik» - dep auızdarı bosamay, apıl-ğwpıl asap jatadı.

Erteñinde üşeui teatrğa baratın bolıp kelisedi, biraq sol küni Azamat köşede qımbat avtoköliktiñ qasında jön josıqsız külip twrğan sımbattı  bikeşke jolığadı. Qasına kelip: «Sen massıñ, kölikti qalay aydamaqsıñ?»- dep kiltin alıp, rölge otırıp, qızdı üyine jetkizip tastaydı. Köp wzamay ekeui universitet aldında jolığıp qaladı, qızdıñ atı Lyazat eken, üyine şaqıradı. Jol jönekey şeşesi qaytıs bolğanın, äkesi ekeui twratının aytadı. Üy iesi jigitti jılı jüzben qarsı alıp: «oquıñdı bitirseñ boldı, jwmıs tabıladı»- deydi.    

Telehikaya syujetiniñ şınayılığı ülken kümän tudıradı. Birinşiden, student Azamattıñ rölin oynauğa jas jigit tabılmadı ma, ne sebepti jası qırıqqa taqağan ärtis oynaydı? Tapaydıñ taltüsinde avtokölik aydağan jas qızdıñ mas boluı, jaña ğana tanısqan jigitti üyine ertip kelip, äkesimen tanıstıruı. Azamattı bolaşaq küyeu bala retinde qabıldap, jwmısqa ornalastıram dep uäde berui wltımızdıñ salt dästürine say kelmeytin oydan qwrastırılğan syujetter. 

«Habar» arnasınan «Kökjaldar» dep atalatın, şındığın aytsaq   «Maugli» fil'miniñ sätsiz köşirmesi  (kal'ka) körsetildi. Bwtında lıpasınan basqa kiimi joq, şaşı ösken jas jigit ormanda biik töbede twrıp qasqırşa wlidı, qasındağı qasqırmen (it ekeni bilinip twr) alısadı. «Qasqırlardıñ arasındağı maqwlıqtı wstauımız kerek» - dep birneşe qarulanğan adam avtokölikpen jigitti quadı. Olar: «Öltirsek añ bolmay, adam bolsa ne isteymiz, zañ aldında jauap beruge tura keledi» - dep kümändanıp, «Bwd böltirikteriñdi öltirgen adam» - dep kökjaldardan keşirim swrayıq deydi. Osı kezde telearnadan «Aqsu-Jabağlı» qorığın mekendeytin jabayı adam jaylı habardı eki kişirek balasımen körip otırğan äyel: «Mınau senderdiñ joğalıp ketken ağalarıñ» - dep talıp qaladı. «Qaşqındı wstau kerek» - dep mwzday qarulanğan birneşe adam atpen, tikwşaqpen quadı. Jigitti atıp almaq bolğandardıñ artınan jügirip kelgen şeşesi: «Atpañdar, ol meniñ balam, atı Mwrat» - dep jalınadı.   Balasın qwşaqtap twrıp: «äkeñdi keşir balapanım» - dep jılaydı. Fil'mniñ syujetine nazar audarsañızdar ne körkem, ne mul'tfil'm emes, şınayılığı eşqanday sın kötermeytin qoyırtpaq. 

İliyas Esenberlinniñ trilogiyasınıñ negizinde 34 mln dollar jwmsap AQŞ Reseymen birlese tüsirgen, biraz bastı rölderdi şetel ärtisteri oynağan  «Köşpendiler» köpşiliktiñ oñ bağasın ala almadı. Onı Talğat Temenovtıñ jetekşiligimen rejisser Ivan Passer, operator YUli Steyger   bastap, Sergey Bodrov pen Den Laustsen ayaqtap, tüsiruge 160 şetel mamandarı qatısqan körinedi. Esesine atalğan avtordıñ «Almas qılış» romanınıñ negizinde tüsirilgen «Qazaq eli» serialı sätti şıqqan, tarihi şındıqtan auıtqımaydı, halqımızdıñ salt dästüri jaqsı körsetilgen. Biraq ta, wsaq tüyek kemşilikter kezdesedi. Mäselen, jaña qonısta üyler tigilip jatqanda  Qasım men Bwrındıqtıñ bikeşterimen at üstinde oyqastauı, bwlaq basında aytqan äñgimeleri oğaş körinedi. Amanatqa qaldırılğan Bwrındıqtıñ Moğolstan hanı Dosmwhambetpen qatar otırıp, bişi qızdarmen köñil köterui, Jünishannıñ şağın sarbazben ağasın taqtan taydırıp, ornına otıruı. Şaybanşaqtıñ oylı qırlı dalada tarantasqa otırıp soğısqa attanuı jäne t.b. körinister. 

Ärine otandıq kinoöndirisinde iraz ilgerileu bar ekenin joqqa şığaruğa bolmaydı.«Sırğalım», «Qaraşañıraq», «Bajalar», «Qız jolı»    «Tasötkel» jäne t.b. teleserialdar tartımdı, ärtister de rölderin jaman oynamaydı. «Zemlya predkov» serialında oqiğa Qazaqstanmen qatar  Qıtayda örbitindikten, negizgi keyipkerlerdiñ eki-üş tilde söyleui oğaş körinbeydi. «Tasötkel» oqiğa jelisiniñ tartımdılığı men şıtırmandığı, ärtisterdiñ rölderdi oynau şeberligi jağınan dwrıs äser qaldıradı. Biraq ta Türkiyada twrıp jatqan jigit aşarşılıq jıldarı bes altı jasar  kezinde Aral öñirinen jer auğan äkesimen teñizden qayıqpen ötkeni esine tüsip, ol qay teñiz ekenin bilmeui, nemese äkesi qızına üyleneyin dep jürgen jigitiñdi ertip kel dep, bolaşaq küyeubalanı üyine şaqıruı t.s.s. köñilge qonımsız epizodtar kezdesedi.  

Otandıq teleserialdardıñ syujetine qısqaşa toqtalğandağı bastı maqsatım: birinşiden, olardıñ taqırıbınıñ özektiligi men şınayılığı kümän tudıratının; ekinşiden ärtisterdiñ rölderdi oynau şeberligi köñil könşitpeytinin körsetu; üşinşiden - qatıgezdik pen tağılıqtı, zorlıq  zombılıqtı, ekijüzdilik pen satqındıqtı nasihattaudıñ qanday qajettiligi bar, olardan qanday ülgi önege aluğa boladı?

Kündelikti twrmıs auırtpalığınan, baspana bolmauınan, jarqın bolaşaqqa ümitsizdikten, wlttıq sana-sezimniñ qwldırauınan qanşama jastar otbasın qwra almay jür, nekeleskenderiniñ üşten birine juığı ajırasıp tınuda. Kezinde Beysen Qwralbek jürgizgen «Qareket» bağdarlamasında er azamattardı bılay qoyğanda, eki üş balasın tastap, jeñil jüriske salınğan äyelder jaylı da aytılğan edi. Ötken jılğı derekterge qarağanda üş mıñğa juıq kämeletke tolmağan qızdar ekiqabat bolğan, onıñ köpşiligi qandastarımız şoğırlanğan bwrınğı Oñtüstik Qazaqstan, qazirgi Türkistan oblısınan. Mıñnan asa oquşı qız tüsik tastatqan. 

Qazaq ädebieti men kinosınıñ qazirgi jağdayı jaylı Alpamıs Fayzolla:    «Keremet keremet ädebi şığarmalar jazıldı, biraq köpşilik qazir kitap oqımaydı. Bügingi tañda iedeologiya qwralı, tärbie tetigi kino. Älem elderi tarihın kino arqılı tanıtıp paş etip jatır. Al bizdiñ tarihi kinolarımız äzirşe älsizdeu, özge halıqtarmen salıstıruğa kelmeydi» -dep türiktiñ «Ertwğırıl» teleserialınan ülken äser alğanına toqtalıptı.  

Otandıq teleserialdardıñ köpşiliginiñ syujetiniñ tartımdılığı men  şınayılığı, ärtisterdiñ rölderdi oynau şeberligi  qanağattandırmaytın dıqtan köbinese qazaq tiline audarılıp, dublyaj jasalğan Türkiya, Koreya, Malayziya, Japoniya elderiniñ serialdarın köruge tura keledi. Olardı  qızığa qaraysıñ, ärtister rölderin şınayı oynaydı, jasandılıq joq. Körister men japon elderinde ülkendi silau, qwrmettep, tağzım etu siyaqtı wlttıq dästürler qatañ saqtalatını, qız ben jigit arasındağı mahabbat pen süyispenşilik körinisteri  şekten şıqpaytını bayqaladı. Salt dästüri men mädenieti  özimizge jaqın Türik fil'mderine köbirek nazar audaram. Habar arnasınan olardıñ orıs tiline, Qazaqstannan ana tilimizge audarılğandarı körsetiledi.

Soñğı jartı jılda «Abdulhamit han», «Şıtınağan tağdır», «Jat meken», «Keşikken hat», «Qayran künder», «Kösem», Şeksiz sezim serialadarın kördim. Tälim tärbielik mäni şamalı bolsa da olardı qızığa qaraysıñ, ärtister öz rölderin tamaşa oynaydı, jasandıdıw, twrpayılıq joq, ne bolar eken dep kelesi seriyaların tağatsız kütesiñ. Türik pen Resey kinoları men teleserialdarı bolmasa bizdiñ telearnalar ne körseter edi, uaqıttı qalay ötkizer edik degen oy mazalaydı.   

Otandıq teleserialdardıñ körkemdigin, köterilgen mäselelerdiñ özektiligi men tärbielik män-mağınasın, ärtisterdiñ rölderdi oynau şeberligin tekserip anıqtaytın keñes joq şığar degen pikir qalıptasadı.  Teleserialdarda bay ana tilimizdiñ şwbarlanuı, keybirinde Bayan Alagözova  siyaqtı ärtisterdiñ orıs tilinde sayrauı köñilge qonbaydı. Bir sözben aytqanda «qoy deytin qoja, ay deytin aja» joq, tärbielik mäni, şınayılığı men ärtisterdiñ oynau şeberligi köñil könşitpeytin serialdar kögildir  ekranda  köpşilikke körsetilip jatadı. Osı orayda osıdan bir ğasırday bwrın Älihan Bekeyhanovtıñ: «Öz tizginiñdi öziñ alıp jüre almay, şataq daudan şıqpay aq qoydıñ, bir eki auruıñ bar ğoy qazağım. Qılığıñdı körip işim küyedi»  -dep jazğanın eske alu orındı siyaqtı. 

Jaqında «Aşıq alañ» bağdarlamasında ärtisterimizdiñ än orındağanda fonogramma paydalanu mäselesi  talqılandı. Belgili änşi Mayra İlyasova osıdan jiırma jılday bwrın fonogramma ene bastadı, jasımızda kärimizde soğan eliktedik, ol virus siyaqtı keñ taralıp ketti, qazir änşilerdiñ 99 payızı sonı qoldanatının  ayttı. Qıdıräli Bolman älemde fonogrammamen qoyılatın koncert bağası jandı dauıspen aytılatındarğa qarağanda bes- on ese qımbat bolatınına toqtalıp, onı qarpayım halıqtıñ qaltası kötere ala ma? degen oy bildirdi. Pikirtalasta änniñ mätinin jazıp, äuenin şığaratın aqındar men sazgerlerdiñ birazınıñ käsibi leñgeyi tömen, köbinese körşilerimizden köşirme jasaytını, qazirgi jastar  hayp quatını, konkurstan ötu üşin bolaşaq wrpaqqa tärbielik mäni joq jeñil saz ben äuenderge äuestenetini, tipten boqauız sözder qoldanatının ayttı. Viceministr Nwrğisa Däulenov mädeniet turalı zañğa özgerister, öner adamdarı änderdi jandı dauıspen orındauın talap etetin ereje engiziletinin, fonogramma paydalanğan jağdayda ol mindetti türde eskertiletinine, änşiler men sazgerlerdiñ  repertuarı körkemdik keñeste qaralıp, bekitiletinine toqtaldı. 

Mwrat Qoyşıbaev

Abai.kz

2 pikir