Jwma, 14 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 101848. Jazılğandar — 78633. Qaytıs bolğandar — 1269
Äleumet 1519 24 pikir 3 Şilde, 2020 sağat 11:48

Qazaq tili – Abay, Mağjan, Mwqağali biigine baulitın til!

Til – wlttıñ eñ bastı baylığı, täuelsizdigimizdiñ twmarı, azattığımızdıñ ayğağı. Bwl rette, Prezident Qasım-Jomart Toqaevtıñ «Ana tili» gazetine arnayı bergen swhbatında memlekettik tildiñ damuı men keleşegi jöninde aytqan pikirleri ülken mañızğa ie. Memleket basşısı bwl kezeñdi az söylep, is tındıratın şaq ekenin eskerte otırıp, tildiñ merey-märtebesin arttıratın tört qadamdı belgiledi. 

Aldımen, Qasım-Jomart Kemelwlı qoğamnıñ qazaq tilin qajettilik dep tanuı üşin birqatar şaralardı qolğa alu turalı bılayşa aytadı: «Qazaq tilinde söyleu maqtanış boluı üşin qoğamda oğan degen qajettilikti arttırğan jön. Memlekettik qızmetke, onıñ işinde, halıqpen tığız jwmıs isteytin lauazımğa tağayındau kezinde käsibi biliktiligine qosa, qazaq tilin jaqsı biletin azamattarğa basımdıq beru kerek». Prezidenttiñ bwl wsınısına twtas halıq bolıp atsalısuımız qajet dep oylaymın. Bwl orayda, ärbir qazaqstandıq qazaq tilinde sapalı qızmet körsetiluin talap etui tiis. Mäselen, bank, Halıqqa qızmet körsetu ortalığı, dükenge, tağı basqalarına barsaq ta swrağımızdı qazaqşa qoyğan abzal. Bwnıñ özi köpşiliktiñ aldında tilimizdiñ abıroyın ösirgenimizdiñ körinisi bolar edi. 

Elordamızdağı «Ruhaniyat» ortalağı wyımdastırğan eresekterge arnalğan qazaq tili kursında sabaq beru barısında jas maman retinde azdap täjiribe jinaqtadım. Oqu procesi kezinde til üyrenuşilerge qazaq tilin tez meñgeruge motivaciya jetispey jatqanı bayqaladı. Joğarıda Prezident aytqan tilge degen qajettilikti arttırudıñ bir amalı, sabaq kezinde qwr grammatikamen şektelmey, til üyrenuşilerge bay ruhani älemimizdi tanıstırudı wmıtpauımız kerek. Mäselen, tıñdauşılar arasında Abaydıñ qara sözderin oquğa qızıqqan, ädebi tuındılarmen tanısuğa, salt-dästürimizdi biluge ıqılas bildirgender de boldı. Mine, qajettilik degen osınday qarapayım dünielerden bastaladı. Eger biz wlttıq qwndılıqtardıñ ozıq ülgilerin iriktep, onı Abay aytpaqşı «jwp-jwmır, tep-tegis» küyinde köpke wsınıp, qızığuşılaqtarın oyatsaq, tilmizdiñ därejesi ösetini anıq. Mısalı, qazir adamdar psihologiyağa, özin-özi damıtu boyınşa kurstarğa köp köñil böledi. Al sol ilimniñ bäri töl ruhaniyatımızda twnıp twr. Jantanu ğılımına zäru bolsaq, Şäkärimdi, Mäşhür-Jüsiptiñ eñbekterin, batırlar jırın, qissa-dastandardı, añız-ertegilerdi, maqal-mätelderdi oqiıq.  Bwnıñ bäri, ärine, kodtalğan qazınalar. Onıñ kiltin tek qazaq tili arqılı aşa alamız. Halqımızdıñ  mädenieti men tanımı dür men gauharğa tolı ekenin bilse, ärbir otandasımız, kerek bolsa külli adamzat qazaq tilin üyrenuge asıq bolatınına senimdimin. 

Swhbatta köterilgen kelesi ülken taqırıptıñ biri – qazaqşa dwrıs söyley almaytın nemese til üyrenuge nieti bar toptı kemsitu, olarğa küle qarau: «Qazaq tilin qoldanu barısında fonetikalıq jäne orfografiyalıq qateler jiberip alatın otandastarımızğa tüsinistikpen qarap, toleranttılıq tanıtuımız kerek. Mwnday azamattar jastarımızdıñ arasında da az emes. Olardıñ talpınısın mazaq etpey, qayta qolday tüskenimiz jön». Kez kelgen tildi jetik meñgerip ketu üşin orta qajet. Qazaq tilin üyrenem dep talap qıluşılarda orta joq bolğandıqtan köp qinaladı. Mäselen,  sözderdi bilip twrsa da ayta almaydı. Sebebi wyalu sezimi basım. Onı joyu üşin qazaqi orta qazaqşa taza söyley almaytın azamattarğa qoldau körsetui tiis. Eger qate söylep jatsa tiisti jerde tüzep, öz oyın mänerli jetkizuge bir-birimizge ıqpal etsek, birligi jarasqan eldiñ ozıq ülgisi bolarımız sözsiz.

Prezidenttiñ tilge qatıstı aytqan özekti mäseleniñ biri – televiziyalıq jäne radio habarlardıñ sapasın arttıru.  Jas buınğa da, ereksekterge de layıqtı intellektualdıq, tanımdıq mazmwndağı  bağdarlamalardıñ sanın köbeytu tilimiz üşin jasalğan igi is bolmaq. 

Ana tilimizdiñ bolaşağı üşin küresip jürgen til mamandarı Qasım-Jomart Kemelwlınıñ bastamalarına män berip, ädistemelerine tıñ ideyalardı engizip jwmıstar atqaruı lazım. 

Qazaq tili – töl ruhaniyat pen tarihqa, Abaydıñ danalığına, Mağjannıñ örligine, Mwqağalidiñ biiktigine baulitın wlı til ekenin wmıtpayıq, ağayın!

Gülsezim Temirtas, 

Qazaq tili men ädebieti mamandığınıñ magistri

Abai.kz

24 pikir