Beysenbi, 22 Tamız 2019
Jañalıqtar 1499 0 pikir 23 Säuir, 2013 sağat 10:37

NAMAZDI QAZAQŞA OQISAQ QAYTEDİ?

Qaybir jıldarı din turalı zañ qızu talqığa tüsip jatqanda Senat deputatı Qwsayın Valiev Din isteri agenttiginiñ törağası Qayrat Lama Şäripten «Elimizde arab tilin biletinder az. Nege  namazdı qazaqşağa audarıp, öz tilimizde oqımasqa?» dep swrağanı bar-tın. Senator bwl sözin «namaz qazaqşa oqılsa, barşağa tüsinikti bolar edi» degen oymen aytqan boluı kerek. Biraq ol bes parızdıñ biri namazdı qazaqşa oqu «ideyasın» qazaqşalaudı agenttik törağası  bekitpeytinin bilmegen sıñaylı. Jaqında «Feysbuk» äleumettik jelisinde belgili filosof Äbdiräşit Bäkirwlı Senator pikirimen ündesetin oyın bildirip, «namazdı qazaqşa oqısaq» dep qozdağı şoqtı qayta mazdatqan jayı bar. «Qazaqtıñ din turalı tüsiniginiñ şım-şıtırıq boluınıñ eñ bastı sebebiniñ biri - onıñ Allağa qalay jalbarınıp jatqanın özi wqpauı sekildi. Özge tildi tüsinbese de, sol tilde Jaratuşığa jalbarınıp, meşitten şıqqan soñ onısı şart wmıtılıp, «äyteuir bir mindetti ötedik qoy» dep ärkim qaytadan öz bilgenimen jüre bermek. Qazaq oqılğan namazdıñ sözine, Jaratuşıdan tilegen tileginiñ mazmwnına psihologiyalıq twrğıdan boylamaydı, kökiregine bekitpeydi. ...Din basqarması namaz oqudı sanalı türde qazaqtıñ öz tiline köşirudi qolğa aluı qajet. Namaz oqığanda onıñ bayıbına barıp oqısın degen nietpen. Biraq Dini basqarma din arab tilinde tüsken dep bwl wsınıstı qabıldamay keledi. Alladan rwqsat bolsa nege audarmasqa?

Qaybir jıldarı din turalı zañ qızu talqığa tüsip jatqanda Senat deputatı Qwsayın Valiev Din isteri agenttiginiñ törağası Qayrat Lama Şäripten «Elimizde arab tilin biletinder az. Nege  namazdı qazaqşağa audarıp, öz tilimizde oqımasqa?» dep swrağanı bar-tın. Senator bwl sözin «namaz qazaqşa oqılsa, barşağa tüsinikti bolar edi» degen oymen aytqan boluı kerek. Biraq ol bes parızdıñ biri namazdı qazaqşa oqu «ideyasın» qazaqşalaudı agenttik törağası  bekitpeytinin bilmegen sıñaylı. Jaqında «Feysbuk» äleumettik jelisinde belgili filosof Äbdiräşit Bäkirwlı Senator pikirimen ündesetin oyın bildirip, «namazdı qazaqşa oqısaq» dep qozdağı şoqtı qayta mazdatqan jayı bar. «Qazaqtıñ din turalı tüsiniginiñ şım-şıtırıq boluınıñ eñ bastı sebebiniñ biri - onıñ Allağa qalay jalbarınıp jatqanın özi wqpauı sekildi. Özge tildi tüsinbese de, sol tilde Jaratuşığa jalbarınıp, meşitten şıqqan soñ onısı şart wmıtılıp, «äyteuir bir mindetti ötedik qoy» dep ärkim qaytadan öz bilgenimen jüre bermek. Qazaq oqılğan namazdıñ sözine, Jaratuşıdan tilegen tileginiñ mazmwnına psihologiyalıq twrğıdan boylamaydı, kökiregine bekitpeydi. ...Din basqarması namaz oqudı sanalı türde qazaqtıñ öz tiline köşirudi qolğa aluı qajet. Namaz oqığanda onıñ bayıbına barıp oqısın degen nietpen. Biraq Dini basqarma din arab tilinde tüsken dep bwl wsınıstı qabıldamay keledi. Alladan rwqsat bolsa nege audarmasqa? Qwranda bwl turalı ayat nemese süre taba almadım. Eger namazdı qazaqşa oqu qalıptassa qazirgi «täñirşildikke», ne sözi tüsinikti basqa tilge ketu tolastar edi. Büginde köp qazaqtar krişnağa ketip jatır. Özderine tüsiniksiz bolğandıqtan olarğa krişna men islamnıñ ayırması joq köringen. Bwl oyım qazaqtıñ dinge qatısın neğwrlım tereñdete tüssek degen oydan tuıp otır» dep tüyindeydi ol. Jalpı, bwl äuelden qoldau tappağan bastama. Eger meşitterde namaz qazaqşa oqılıp jatsa onıñ sauabı, tiimdiligi qalay bolmaq? Bwl turalı şariğat ne deydi?  Belgili dintanuşılardıñ osığan qatıstı jauabı bir arnada örbidi.
Beybit SAPARALI, dintanuşı:
- Namaz, ayat, räkäğattar tek arab tilinde oqıladı. Ol basqa tilderde oqılmaydı, audarılmaydı. Qwran-Kärim qay tilde tüsti, sol tilmen ğana oqıladı. Bwl mäsele Atatüriktiñ kezinde «azandı türikşe şaqırıp, türikşe namaz oqiıq» dep  köterilgen. Toqsanınşı jıldardıñ basında marqwm Qaltay Mwhamedjanov Rätbek Qajığa birneşe ret aytıp, mäsele retinde qozğalğan edi. Biraq Rätbek Qajı, Halifa Altay Memleket basşısınıñ qabıldauında bolıp, Qwran ayattarın keltirip «eşqaşan eşuaqıtta namaz audarılğan tilmen oqılmaydı» degendi däleldep aytqan bolatın. Müfti bola ma, otız jıl dini bilim alğan taqua adam bolsın, eşqaysısı şariğat zañın özgerte almaydı. Amal tek arab tilinde ğana oqıladı. Soñınan tek dwğalardı, sonday-aq uağız, nasihattı qazaqşa qayırsa boladı. Bizdiñ elde  türli közqarastar köp. Al täñirşildikke oralayıq deu ol adasqannıñ belgisi.
Qayrat JOLDIBAYWLI,  «Äziret Swltan» meşitiniñ bas imamı:
- Eñ alğaşında kez-kelgen adam üşin ana tilinde qwlşılığın orındau - äri jeñil, äri orındı körineri ras. Alayda, mäseleni egjey-tegjeyli qarastırar bolsaq, keñ kölemdi tüsinikke qol jetkizerimiz anıq. Eñ aldımen tilek-dwğa men namazdıñ ara jigin ajıratıp alğan jön. Namazdan tıs jasalatın tilekter men dwğalarda mwsılman kisige işki tilegi men mwñ-mwqtajın qay tilde aytıp jetkizem dese de, bwğan tıyım salınbağan. Öytkeni, bwl Jaratuşı men qwl arasındağı jeke mäselege qatıstı. Al namaz bolsa, ol jalpığa, jamağatqa tän qwlşılıq bolğandıqtan, namazğa qosılatın basqa da mwsılmandardıñ qajet tilekterimen sanasu kerek. Negizinen namaz jamağatpen oqıluğa tiis. Biraq jalğız oquğa da rwqsat etilgen. Eger Islam dini qanday da bir belgili aymaqtıñ yaki belgili bir wlttıñ dini bolsa, onda eşqanday kümänsiz sol aymaqtağı sol wlttıñ ğana tili qoldanılar edi. Alayda, törtkül düniege tarağan, bir-birin tüsinbeytin qanşama wlt ökilderine ortaq dinniñ özindik erekşelikteri men qasietteri bolatını sözsiz. Mäseleniñ tağı bir jağı, Qwrannıñ qanday da bir audarmasınıñ eşqaşanda tüpnwsqanı tolıq qamti almaytındığında.  Qwran ayattarınıñ ärbir söziniñ birneşe mağınası bar. Audarmada tek bireui ğana beriledi. Tipti keyde ayatta qoldanılğan ärbir äriptiñ de özindik birneşe mağınası boladı. Audarmada osı äripterdiñ özindik mağınası müldem eskerilmey qaluı mümkin. YAki bireui ğana eskeriledi. Qwranda belgili bir mağınanı bildiretin birneşe sinonim sözderdiñ işinen sözdiñ dıbıstalu jağınan da, mağınanı qamtu jağınan da eñ qolaylısı tañdalğan. Sondıqtan, keybir sözdiñ «sözdik mağınasınan» tıs dıbıstaluınıñ özi bayandalayın dep twrğan jağdaydı bildirip jatadı. Al mwnı audarmada beru müldem mümkin emes.

"Halıq sözi" gazeti

0 pikir