Jaqynda Orhan Pamuktyng «Sezim muzeyi» romanyn oqyp bitirdim. Búl - songhy uaqytta oqyghan eng әserli shygharmalardyng biri. Kitap ayaqtalghan sәtte erekshe múng sezildi, óitkeni әr kýn sayyn qolyma alyp, ýzbey oqugha asyghyp otyratynmyn. Roman meni siyrek bolatyn dengeyde baurap, ishine tartyp әketti.

Orhan Pamuk óz qalasy - Ystanbúl turaly lirikalyq әri poetikalyq tilmen jazady. Ol dәstýri men maqtanyshy qatar órilgen, óz ishinde qayshylyqqa toly qala jayly syr shertedi. Bir jaghynan týriktik bolmysyn berik ústanghan, ekinshi jaghynan batysqa úmtylyp, zamanauy ómirge beyimdelgisi keletin shahardyng ishki dramasy romannyng ózegine ainalady. Jazushy mahabbat, saghynysh, qúmarlyq, әleumettik shekteuler, adam janynyng osaldyghy men shynayylyq turaly tolghaydy.

Ystanbúl - Europa men Aziyany bólip jatqan Bosfor búghazynyng jaghasynda ornalasqan erekshe qala. Búl - eki qúrlyqtyng týiisken, shyghys pen batys mәdeniyetteri toghysqan meken. Myndaghan jyldyq tarihy bar qala әr dәuirde Vizantiya, Konstantinopoli, aqyry Ystanbúl atalghan. Bir kezderi Agata Kristiyding ataqty Simplon Orient Express poyyzynyng songhy ayaldamasy bolghan búl shahar - hosh iyis pen dәmdeuishke, kólenke men jaryqqa, dәstýr men janashyldyqqa toly kosmopolit әlem.

«Sezim muzeyi» - eng aldymen mahabbat turaly roman. Kemal men Fusun arasyndaghy úzaq jyldargha sozylghan sezim tarihy. Oqigha Kemaldyng sәndi dýkende júmys isteytin Fusunmen tanysuynan bastalady. Ol kezde Kemal basqa qyz - Siybelige ýilenuge dayyndalyp jýrgen bolatyn. Kemal  - Ystanbúl elitasyna jatatyn dәuletti otbasynyng úly, al Fusun qarapayym ortadan shyqqan, anasy tiginshi. Tipti ekeui alys tuys bolyp keledi.

Roman basynda Kemal - ómirding qyzyghyna berilgen jas jigit. Ákesining amerikalyq Chevrolet kóligimen qala kóshelerin erkin kezip, dostarymen kónil kóterip jýredi. Siybelimen bolashaq taghdyry anyq siyaqty kóringenimen, ol asyghar emes. Fusunmen aradaghy baylanys alghashynda jenil sezim retinde bastalghanymen, keyin ómirining ózegine ainalady.

Olardyng kezdesetin orny - Kemal otbasynyng bos túrghan pәteri. Búl pәter romannyng erekshe keyipkerine ainalady. Eski kóilekter, ayaq kiyimder, balalar oiynshyqtary, úmyt qalghan túrmystyq zattar - bәri de otbasy tarihynyng ýnsiz kuәsi. Uaqyt óte kele búl meken Kemal men Fusun mahabbatynyng qasiyetti kenistigine ainalady.

Pamuk romanynda Ystanbúl qalasynyng ózin de basty keyipkerlerding biri retinde kórsetedi. Qala - tarih pen modernnin, dәstýr men ózgeristin, tәrtip pen erkindikting qaqtyghys alany. Múnda otbasy men әleumettik mәrtebe bәrinen biyik. Er adamdardyng erkindigi keshirilse, әielderge qoyylatyn talap әldeqayda qatan. Qoghamdaghy tensizdik mahabbat taghdyryna da yqpal etedi.

Kemaldyng ainalasy - Ystanbúldyng bay jastary. Biznesmenderding balalary, fabrika iyeleri men kәsipkerlerding úrpaqtary. Bosfor kópiri arqyly Europalyq jәne Aziyalyq bólikterdi jalghap jýrgen búl jastardyng ómiri syrttay jarqyn kórinedi. Biraq olardyng ómir salty Fisdjeralidtyng «Úly Getsbiyindegi» Tom men Deyziydi eske salady - baylyqqa mas, ózgelerding taghdyryna nemqúrayly.

Roman tosyn búrylystargha toly. Kemal men Fusun arasyndaghy baylanys qysqa bolsa da, Kemaldyng sezimi uaqyt ótken sayyn terendey týsedi. Ol Fusungha degen saghynyshyn zattar arqyly saqtay bastaydy: syrgha, shay keseleri, tipti temeki túqyldaryna deyin. Búl jәdigerler onyng ómirining mәnine ainalady. Pamuktyng ózi de kolleksiya jinaugha әues bolghany belgili; roman jazu barysynda Milandaghy erekshe muzeylerdi aralaghan.

Jazushy búl shygharmany tek roman retinde emes, naqty muzey iydeyasy retinde de oilastyrghan. Kitap alghash ret 2008 jyly týrik tilinde Masumiyet Müzesi degen atpen jaryq kórdi, al aghylshyn tilindegi audarmasy 2009 jyly shyqty.

2012 jyly Orhan Pamuk Ystanbúldyng Chukurdjuma audanynda shynayy Kinәsizdik muzeyin ashty. Búl - roman keyipkerlerine, Ystanbúldyng ruhyna jәne estelik zattargha arnalghan naqty ghimarat. Kitaptyng alghashqy basylymdaryn satyp alghan oqyrmandar muzeyge tegin kiru biyletin kitaptyng ishinde tapqan. Mening qolyma tiygen dananyng 521-betinde de sol biylet saqtalypty.

«Sezim muzeyi» - tek mahabbat hikayasy emes. Búl - estelikterding kýshi, uaqyttyng ótpeliligi jәne zattardyng adamnyng jan әlemindegi orny turaly shygharma. Pamuk oqyrmangha bir súraq tastaydy: biz ómirimizdi estelikter arqyly saqtaymyz ba, әlde estelikter bizdi saqtap qala ma?

Dýisenәli Álimaqyn

Abai.kz