Düysenbi, 25 Mamır 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 8531. Jazılğandar — 4506. Qaytıs bolğandar — 35
Jañalıqtar 2025 0 pikir 5 Qırküyek, 2013 sağat 05:06

Kämşat Tasbolat. Qayrat Nwrtastıñ fenomeni men jastar sayasatınıñ olqılığı

Almatıdağı «Praym Plaza» sauda ortalığında bolğan jappay tärtipsizdik 20 jıldan astam uaqıt jürgizilgen jastar sayasatınıñ birqatar olqılıqtarın aşıp körsetti. Änşi Qayrat Nwrtastı tıñdaytın, arzan fast-fudtan tamaqtanatın, amerikalıq fil'mderdiñ ruhında tärbielengen äri özara tek qazaqşa söyleytin bwl jastar wrpağın qanşalıqtı sayasi küşter men ziyalı qauım tanıp bildi eken?! Jastar sayasatında wran köp, qıruar qarjı da bölinip jatır. Biraq orındalmağan bir än üşin töbeles şığarıp, bireudiñ mülkine qol swğıp, büldiruge deyin barğan jastar tärbiesine kezinde ne jetpey qaldı: qarjı ma, köñil me, qamqorlıq pa?Obalına ne kerek, elimizde twratın 4,5 millionnan astam qız-jigitterdiñ müddesin qorğauı tiis qwrılımdar prezidenttik deñgeyde de, äkimdik deñgeyinde de jwmıs istep keledi. Parlamenttik üş partiyanıñ ekeuinde arnayı jastar qanattarı da bar. Biraq «Praym Plazadağı» tärtipsizdik jastar sayasatın qayta qarauğa türtki me?

Almatıdağı «Praym Plaza» sauda ortalığında bolğan jappay tärtipsizdik 20 jıldan astam uaqıt jürgizilgen jastar sayasatınıñ birqatar olqılıqtarın aşıp körsetti. Änşi Qayrat Nwrtastı tıñdaytın, arzan fast-fudtan tamaqtanatın, amerikalıq fil'mderdiñ ruhında tärbielengen äri özara tek qazaqşa söyleytin bwl jastar wrpağın qanşalıqtı sayasi küşter men ziyalı qauım tanıp bildi eken?! Jastar sayasatında wran köp, qıruar qarjı da bölinip jatır. Biraq orındalmağan bir än üşin töbeles şığarıp, bireudiñ mülkine qol swğıp, büldiruge deyin barğan jastar tärbiesine kezinde ne jetpey qaldı: qarjı ma, köñil me, qamqorlıq pa?Obalına ne kerek, elimizde twratın 4,5 millionnan astam qız-jigitterdiñ müddesin qorğauı tiis qwrılımdar prezidenttik deñgeyde de, äkimdik deñgeyinde de jwmıs istep keledi. Parlamenttik üş partiyanıñ ekeuinde arnayı jastar qanattarı da bar. Biraq «Praym Plazadağı» tärtipsizdik jastar sayasatın qayta qarauğa türtki me?

Büginde köptegen sarapşılar 2004 jılı qabıldanğan «Jastar sayasatı turalı» zañınıñ qazirgi zaman talabına say emestigin köterip jür. Tipti, ötken jılı jastar wyımdarı men belsendileriniñ qatısuımen bwl zañğa tiisti özgerister men tolıqtırular engizu bastamaları köterilip, wsınıstar aytıldı. Biraq mwnıñ da artı qayırlı bolmadı. Sodan bolar, jas belsendiler «Bizge arnayı «Jastar turalı» jeke zañ qajet degendey mäselelerdi oqta-tekte aytıp qaladı. Biraq elimizde qwqıqtıq nigilizmniñ barın tağı jasıra almaymız, zañ qabıldansa da, qanşalıqtı bwl jastar jaña qwqıqtarı men mümkindikterin qoğam men öz müddesi üşin paydalana aladı?!  

«Praym Plazadağı» jağday men Qayrat Nwrtastıñ baspasöz mälimdemesinen keyin ne tüydik?! Birinşiden, jastardıñ şeşilmegen äleumettik mäseleleri arta berse, onıñ artı jaqsılıqqa aparmaydı. Ekinşiden, 90-şı jıldardıñ ar-jaq ber jağında, Täuelsizdik tañında tuılğan jastardıñ basım böligi memlekettik tilde ğana söyleydi. «Praym Plaza» basşılarınıñ eñ bastı qatelikteri – qazaq auditoriyasınıñ swranıs deñgeyinen habarsız boluı, Qayrattıñ koncertine qazaq tilinde söylep, jağdaydı tüsindiretin jürgizuşilerdiñ şaqırılmauı. Jağdaydı orısşa tüsindirip, halıqqa «stop» dep zekigen eki jürgizuşi aqır soñında jastardıñ ızasınan qorqıp, «Praym Plazanıñ» şatırına qaşıp minip şıqqanın äleumettik jelilerden kördik. Bälkim, Resey änşilerin pir twtıp, Qayrat Nwrtastı «auıl änşisi» dep sanaytın wyımdastıruşılar bwl koncertke de köp bolsa mıñğa jetpeytin adam keler dep oylağan şığar. Tüsinetin jäyt, Qayrat Nwrtastıñ fenomeni eldegi nonsens jağdaydan tuındaydı: Qazaqstan – qazaq memleketi, biraq bilik te, oppoziciya da, qala halqınıñ biraz böligi de orısşa söyleydi. Bwl nonsens. Sol halıqtıñ işinen ömirinde orısşa söylemeytin, orıs jurnalisi «otvet'te po-russki» dese, «men tek qazaqşa söyleymin!» dep jauap beretin Qayrat Nwrtas şığadı. Al bwl fenomen siyaqtı... Sol qazaq auditoriyasınıñ köñil-küyin bilmey, tamırın baspay otırğan orıstildi ortağa aytılatın bir närse – Qazaqstanda memlekettik tilde ğana söylep, künin körmek tügili, zäulim saray üy salıp, 30 mıñ dollarlıq sağat tağatın Qayrat Nwrtastardıñ wrpağı kele jatır. Olar auıldan şıqqan, orıs tilin biluge wmtılmaydı. Bwnıñ qajeti de joq. Jäne, eñ bastısı, olardıñ sanı basım. Köpşilik. Al olardıñ armanı men mwñı turalı kezinde ärqilı jastar wyımdarınıñ belsendileri bolıp, büginde jurnalistik, sayasi kar'era jasap jatqan jastar aytpaq.           

http://old.abai.kz/sites/default/files/1407.jpgRuslan JELDİBAY, telejürgizuşi, jurnalist:

Koncertke barğan jastar qanday qwndılıq üşin küresti?

         - Ärine, jastar sayasatında olqılıqtar bar. Keşe Almatı qalalıq jastar sayasatı basqarmasınıñ törağası Sanjar Boqaevtıñ mälimdemesin kördim, onda ol wstalğan jastardıñ 90 payızınıñ Almatı twrğındarı emestigin jetkizdi. Bwl twrğıdan qarasaq, jastardıñ twrğın üy mäselesi, jwmıspen qamtıluı men jalpı memlekettiñ audarıp jatqan nazarına köñilimiz tolmaydı. Birinşiden, «Jastar sayasatı turalı» jaña zañnıñ äli de qabıldanbauı – ökinişti jağday. Ökinişke qaray, zañ jobası Parlamentke birqatar mañızdı wsınıstar engizilmey bardı. Deputat Dariğa Nazarbaeva bwl zañ jobasına ülken sın arttı. Biz onımen kelisemiz.  

         Onıñ üstine, jaña formaciyadağı, jaña oydağı jastardıñ naqtı qwqın qorğaytın wyımdar joq. Büginde sayasi partiyalar işinde tek «Jas Otan» jastar qanatı ğana jwmıs istep keledi. Qalğan partiyalardıñ jastar qanatı müldem körinbeydi. Sol Qayrat Nwrtastıñ koncertterine baratın wrpaqtıñ mwñın, nazın, renişin bilikke jetkizetin qoğamdıq wyımdar qayda?! Qazir «Ärkim öz qwndılığı üşin küresedi» deydi. Biraq keşegi koncertte jastar qanday qwndılıq üşin küresti? Olar memlekettik til nemese jastar qwqıqtarı üşin küresken joq. Sondıqtan wlttıq qwndılıqtı tärbieleu – ülken maqsat. «Jastar tärbiesiz, bwzılğan» dep bağa bermes bwrın, «olarğa kim tärbie berdi?» degen swraqtı qoyu kerek.

         Egerde ärbir azamat baspasöz mäslihatın ötkizgen Qayrat Nwrtastay qazaqşa swraq qoyudı, yağni, söyleudi talap etetin bolsa, onda bizdegi til mäselesi de oñtaylı şeşiler edi. Jalpı, memlekettik tildi bilmeytin azamattıñ Qazaqstanda bolaşağı joq dep bilem. Sebebi jañadan kele jatqan wrpaq – qazaq jastarı. Olardıñ tili – qazaq tili. Ökinişke qaray, bwl jastardıñ oyın alğa qaray jeteleytin birde-bir wyım joq. Statistikağa kelsek, jas otbasılardıñ 80 payızında twrğın üy joq. Olardıñ ömiri jaldanğan bir päterden ekinşi päterge köşumen ötip jatır. On jıl işinde nekege twrğan jas otbasılardıñ üşten biri ajırasıp ketken. Qanşa bala äkesiz qaldı?! Bwl problema eşkimdi oylandırmay ma?!

- Jas liderlerdiñ joqtığınan Qayrat Nwrtas sayasi köşbasşığa aynalıp bara jatqan joq pa?

- Endi aynalıp otır ğoy. Biraq Qayrat Nwrtas – änşi. YAğni, ärkim öz ornın bilgeni dwrıs. Qısqası, bwl jerde jüyeli qatelikter ketip jatır. Onıñ üstine, jastar sayasatına bölinip jatqan qarjı dwrıs igerilip jatır ma, nege jwmsaldı, qanday jetistikter bar degendey saualdar özekti. Qoğamdıq tıñdaular az. Parlament deputattarınıñ jastardı tıñdauı az. Eki-üş-aq deputat jastarmen jwmıs jasaydı. Biraq äleumettik jelilerdegi köñil-küydi bilip, tamırın basıp otıratın deputattar kemde-kem. Mäselen, «Jas Otannıñ» ökilderi nege deputat bolıp saylanbay otır?! «Jas Otannıñ» qatarında 200 mıñ azamat bar. Solardıñ ünin jetkizetin ökil kerek-aq.         

http://old.abai.kz/sites/default/files/1148105_3375743649949_1239933757_n.jpgMaqsat JAQAU, «Aq jol» partiyası Almatı qalalıq filialı törağasınıñ orınbasarı:

Bizde azamattıq sauattılıq tömen

         - Birinşiden, bwl oqiğa Sayın men Rayımbek dañğılınıñ qiılısında boldı. Bwl qalanıñ tömengi jağı. Ar jağında – «Şañıraq», ber jağında – «Altın orda» bazarı bar. Olardıñ köbisi Özbekstan, Qaraqalpaqstannan jäne Qazaqstannıñ tükpir-tükpirinen kelip, päter jaldap twrıp jatqan jastar. Arasında wrı-qarılar da köp. YAğni, jinalğan kontingenttiñ sayasi mädenieti men jalpı adami mädenieti tömen.

         Bastı problema – işki migraciyanıñ şeşilmeui. YAğni, auıldan qalağa kelip, biraq sol qalanıñ işine kire almağandıqtan, olardıñ äleumettik qarsılığı payda boladı. Sodan aşu-ıza şığadı. Bwl jerde äleumettik jeliler «Qayrat qazaqşa ğana söyleydi, onı Mwhtar Şahanovtıñ deñgeyinde köteru kerek» dep jalğan wlttıq namıstı qozğap jatır. Biraq Qayrat Tüntekov degen änşi de tek qazaqşa söylep, keyde francuzşa än aytadı. Onı nege solay kötermelemeymiz?!  Tehnikalıq twrğıdan, bizdiñ ağılşınımız qanday naşar bolsa, Qayrat Nwrtastıñ da orısşası sonday naşar. Sol sebepten de ol tek qazaqşa söylep, bılayşa aytsaq, barımen otıruğa mäjbür.

- Biraq artımızdan tek qazaqşa söyleytin wrpaqtıñ kele jatqanın moyındaysız ba?

- Iä. Biraq bizde dini jäne qarjı sauatsızdığı, sayasi sauatsızdıq öte joğarı. Mine, osı bağıttardıñ eşqaysısında tolıq ideologiya jürgizilmegen. Küni keşe Elbası Nwrswltan Nazarbaev Parlamenttiñ besinşi şaqırılımında: «Kimde-kim meniñ tapsırmalarım men mindetterimdi orınday almağan bolsa, jwmıstan ketsin!» dedi. Ideologiyağa birden-bir jauap beretin Bilimi ministri B.Jwmağwlov osılayşa ornınan ketti. Ideologiyanıñ bir bağıtın wstap otır bwl ministrlik. Sondıqtan ärkim öz jwmısın dwrıs orındauı kerek. Aytpaqşı, sayasi tehnologiyalarğa kelsek, saylau uaqıtında keybir partiyalar, bälkim, Qayrat Nwrtastı paydalanuı da mümkin. Biraq ärkim öz isimen aynalısuı kerek.  

 	 http://old.abai.kz/sites/default/files/903555_436769286413313_132346952_o.jpgElnwr BEYSENBAEV, QKHP Almatı qalalıq filialınıñ hatşısı:  

Qayrat qazaqılıqtı nasihattaudan jastar liderine aynaldı

         - Jastar sayasatınıñ olqılığı nede? Birinşiden, olardı jas sayasatker retinde tärbieleu Qazaqstanda ülken beles alğan joq. Mäselen, partiyalardı alayıq, 2012 jılı ötken saylauda deputattıq orıntaqqa jayğasqandardıñ arasında şın mäninde jastardıñ sözin söyleytin 29 jasqa deyingi tolqınnıñ arasınan birde-bir deputat şıqpadı. Ekinşiden, jas köşbasşılardı qalay tärbieleu kerek? Ol üşin eñ aldımen memleket sayasatı jastarğa qaray bağıttaluı tiis. YAğni, jastardıñ işinen şıqqan lider bolaşaqta biliktiñ opponenti retinde emes, jastarğa dwrıs aqparat berip, oñ bağıtta alıp jüredi-au degen oymen jas jetekşilerdi tärbieleu qajet. Jastar köşbasşılarınıñ tärbielenbeuiniñ bir sebebi – universitetterdegi bilim jüyesi, qoğamdıq isterdiñ barlığı tek sol oqu ornınıñ mañayında ğana şektelip qaluında. Eger student bir partiyamen jwmıs istey bastasa, sol universitettiñ jauına aynala jazdaydı. Sağan opponent, oppoziciya retinde qaraydı. Bwl jastardı tığırıqqa tireydi.

         Meniñ tañdanısım, Qayrat Nwrtastıñ koncertteri qaşanda anşlagpen ötedi. YAğni, wyımdastıruşılar mwnı eskerui kerek edi. Qazir äleumettik jelilerde «bwl jastar mädenietsiz», tipti, «mambetter» degendey terminder ketip jatır. Bwğan men qınjıldım. Bwl jerdegi mädenietsizdik jastar tarapınan emes, wyımdastıruşılar tarapınan şıqtı.

 Onıñ üstine, bwl jerde jağdaydı tüsindiretin birde-bir qazaq tilinde söyleytin wyımdastıruşı bolğan joq. Ekinşiden, sahna kişkentay balalar öner körsetetindey tım şağın jer edi. Wyımdastıruşılar Respublika sarayında eki ret anşlagpen koncert bergen änşige kem degende 20 mıñday adam keledi-au dep oylauı kerek-tin. Al ol jerdegi wyımdastıruşılardıñ bastı qateligi mınada: egerde bwl şaranı qazaqtildi asaba ma, ne provayder ma wyımdastırğanda, ol mindetti türde: «Qayrat Nwrtas – halıqtıñ süyikti änşisi. Onıñ koncertin «Praym-Plazanıñ» alañqayı kötere almaydı» - der edi. Sözsiz, büginde Qayrat qazaqşa söyleu men qazaqılıqtı nasihattau jağınan jastar arasında köşbasşığa aynaldı. Tipti, onıñ öreni özin «sayasi lidermin» dep jürgen keybir jastardan äldeqayda biik. Biraq Qayrattıñ sözinen bayqauğa boladı, ol sayasatpen aynalısqısı kelmeydi. Biraq «Sayasatpen sen aynalıspasañ, sayasat senimen aynalısadı» degenniñ keypin änşi kiip twr. Biraq men Qayrat sayasi twlğa bola almaydı dep esepteymin.      

0 pikir