Mәjilis deputaty Elnúr Beysenbaev Konstitusiyalyq komissiyanyng V otyrysynda jana Parlamentti qúrudyng ýsh manyzdy aspektisi turaly aityp berdi jәne Qúryltay men Halyq Kenesi qyzmetterining ara-jigin aiqyndap berdi.

Deputat Konstitusiyany abstraktili úghymdarmen kómkerip, tym kýrdelindirip jibermeu manyzdy ekenin atap ótti. Konstitusiya – teoriya emes. Ol – naqty erejeler jiyntyghy. Memleket kýndelikti soghan sýienip júmys isteydi, sheshimder qabyldaydy, halyqtyng әl-auqaty qamtamasyz etiledi. 

«Al Qúryltay yqsham әri útymdy bolady. Konstitusiyalyq komissiya qosymsha budjettik shyghyndargha jol bermeudi barynsha eskergen. Búl – óte manyzdy qadam, qoghamgha berilgen naqty ishara. Yaghny biz «tek biylik ýshin kóbirek biylik qalyptastyrudan» boydy aulaq saldyq. Eger parlamentariyler sanyn standartty europalyq formulagha sýienip, halyqtyng sany nemese aumaqtyq qaghidat boyynsha eseptesek, Qúryltayda 500-600 deputat bolar edi. Álemde onday tәjiriybe bar. Biraq Komissiya sanaly týrde basqa joldy tandady − deputat sanyn kóbeytpey, kerisinshe, ontaylandyrdy», - dedi Elnúr Beysenbaev. 

Ekinshi aspekt – proseduralyq tyghyryqtan jәne biylikting shamadan tys qat-qabat boluynan bas tartu. Álemdik tәjiriybe ýlken parlament − әrdayym quatty parlament bola bermeytinin kórsetken. Kóbine ol zang shygharu isin tejeydi. 

Mәselen úzaq uaqyt boyy Italiya parlamenti Europadaghy eng auqymdy parlamentterding biri boldy (tómengi palatada 630 deputat). Búl apatty burokratiyagha әkelip, zandardyng qabyldanuyn birneshe jylgha sozghan. Nәtiyjesinde 2020 jyly búl el batyl qadam jasap, deputattardyng ýshten bir bóligin (400-ge deyin) qysqartty.  

«Úlybritaniyada Qauymdar palatasynda 650 adam, al Lordtar palatasynda 800-den astam mýshe bar. Sonyng saldarynan әleumettik manyzy bar zandar palatalar arasynda 20 retten astam keri qaytarylghan. Búl alyp mehanizmdi qalayda júmys istetu ýshin ýkimet pikirtalasqa shekteu qoygha mәjbýr. Dәl osy sebepti Memleket basshysy deputattar sanynyng shamadan tys kóbengin orynsyz dep atady. Naqty reglamenti bar jәne zandar ýsh oqylymda qaralatyn birpalataly Qúryltay – sheksiz maqúldaulardan, kuluardaghy kompromisterden jәne jauapkershilikting búlynghyrlanuynan sanaly týrde bas tartu», - dedi Mәjilis deputaty.

Ýshinshi aspekt – Halyq kenesining qaytalaushy emes, tengerimdi saqtaytyn institut retindegi róli. Halyq Kenesi Qúryltaydyng balamasy emes jәne onymen bәsekege týspeydi. Ol – túraqty qyzmet etetin konsulitativtik organ, memleket pen halyq arasyndaghy altyn kópir.

«Halyq Kenesining ókilettigi konstitusiyalyq zanda naqty belgilenedi. Kenes ózi qalaghan kezde jinalmaydy, әri taghy bir Parlamentke ainalmaydy. Onyng mindeti – qoghamnyng talap-tilegin jinaqtau, ishki sayasat, qoghamdyq kelisim, últtyq birlik pen qúndylyqtar mәselelerinde úsynystar tújyrymdau. Halyq kenesining Qúryltaygha zang jobalaryn úsynu, respublikalyq referendumgha bastamashy bolu qúqyghyna ie boldy. Osylaysha, biz әr qúrylymnyng óz rólin naqty aiqyndaugha qol jetkizemiz. Yaghni, Qúryltay – sheshim qabyldaydy jәne sayasy jauapkershilik arqalaydy. Halyq kenesi – qoghamdyq súranys pen kýn tәrtibin qalyptastyrady», - dedi Elnúr Beysenbaev.

Abai.kz