Óner – adam janynyng ainasy. Sonyng ishinde teatrdyng orny bir bólek. Jas bolsa da, ónerge degen talaby men izdenisi anyq bayqalatyn Qaliybek Quanyshbaev atyndaghy Qazaq últtyq muzykalyq drama teatrynyng akteri Ánuar Bektaspen súhbat qúrdyq. Teatr sahnasynda M.Áuezovtyng «Abay» tragediyasynda – Ábdirahmandy, «Ayman-Sholpanda» – Jarasty, «Qaragózde» – Syrymdy, Gh.Mýsirepovtyng «Bayan Súlu – Qozy Kórpesh» – Jantyq, «Figaronyn  ýilenuinde» – Figaro siyaqty jarqyn obrazdy surettep keledi.

Kino salasynda da óz jolyn qalyptastyryp jýr. «Qanysh Qazyna» telehikasynda Aqtay esimdi jigitti oinady. Onyng sahnadaghy jәne ekrandaghy beynesining artynda qanday oi, qanday enbek, qanday sezim jatyr? Osy súhbatta biz akterlik joly, shygharmashylyq izdenisi jәne ónerge degen kózqarasy jayly әngimelestik.

– Ángimemizding әlqisasyn sizding óner jolynyzdaghy ústazdarynyz, akterlik baghyt-baghdarynyzdyng qalyptasuyna әser etken D. Túranqúlova men O. Kenebaevtan bastasaq. Búl túlghalardyng sizding shygharmashylyq bolmysynyzgha qosqan ýlesi qanday?

– Ústazdaryma keletin bolsaq, kursymnyng jetekshisi – Qazaqstan Respublikasynyng enbek sinirgen qayratkeri, professor, sahna tilining mamany Darigha Túranqúlova jәne akterlik baghyt boyynsha ústazymyz – Qazaqstannyng enbek sinirgen qayratkeri, «Qúrmet» ordenining iyegeri, marqúm Orazhan Kenebaev. Osynday myqty túlghalardan alghan teoriyalyq bilim býginde bizding sahnada nyq túryp, anyq sóilep, senimdi oiyn kórsetip jýrgenimizding aighaghy. Odan bólek, Gh. Mýsirepov atyndaghy Qazaq memlekettik akademiyalyq balalar men jasóspirimder teatrynyng akteri — bizding taghy bir baghyttaushymyz Áset Imanghaliyev boldy. Kino әri teatrda birdey qyzmet istep jýrgendikten, ol kisi bizdi tәjiriybelik (praktikalyq) túrghydan shyndady. Akterlik baghyt-baghdar bere jýrip, óz kezeginde qamshylap otyryp, jýieni de qalyptastyrdy. Ústazdarymyzdan alghan tәlim-tәrbie mening ónerime әri ómirime tiygizgen ýlesi úshan-teniz.

– 2019 jyly T. Jýrgenov atyndaghy Óner akademiyasyn ayaqtaghan son, qazirgi uaqytta júmys jasap jatqan Q.Quanyshbaev atyndaghy Qazaq últtyq muzykalyq drama teatryna qalay keldiniz?

– 2017 jyly 3-kurs oqityn kezimizde Astanagha kurs bolyp tәjiriybe shyndaugha keldik. Astanalyq teatrlardyng qoyylymdaryn kóre bastadym. Solay búrynnan Qaliybek Quanyshbaev atyndaghy Qazaq últtyq muzykalyq drama teatrynyng baryn estip jýrsek te, baryp kórmegen edik. Jol týsip, sol uaqyttaghy teatrdyng eski ghimaratyna qoyylym kóruge bardyq. Shynyn aitqanda Almatyda ýlgen sahnalardy, keng zaldy kórip kelip osynda kelgende shaghyn ghana jerde oinaugha bolatynyn kórip ózime janalyq ashqanday boldym. Sahna kórermenge óte jaqyn, neghúrlym tyghyz bolghan sayyn akterlerde janyn salyp, bar emosiyany berip oinaydy. Osy sәtte kónilimde «qayta kelsem» degen oy qaldy. 2019 j oqudy ayaqtap basqada jastar siyaqty Almatyda boludy qaladym. Alayda ol kezde teatrlarda shtat bolmady. Sýitip dosym, әriptesim, әri rejisser Bәzil Súltanghazymen baghytymyzdy Astana qalasyna búrdyq. Búnda keluimizding basty sebebi Qaliybek Quanyshbaev teatrynda rejisser teatrdyng kórkemdik jetekshisi Talghat Temenovtyng basshylyghymen  kasting ótip jatty. Baghymyzdy synap kastingten óttik, biraq búl jaqta da shtat bolmady. Sonda da ýmitti ýzbey kýtip, 1 ay degende bizdi júmysqa aldy. Biyl mening teatrdaghy 7 mausymym eken.

– Siz klassikalyq keyipkerlerdi jii somdaysyz. Osy orayda M. Áuezov, U. Shekspir siyaqty avtorlardyng klassikalyq mәtinderimen júmys isteu barysynda qanday qiyndyqtar tuyndaydy jәne olardy qalay enseresiz?

– Áriyne klassikalyq shygharmalarmen júmys istegende qiyndyqtar tuyndap jatady. Jalpy eshtene onay berilmeydi, biraq basqa avtorlargha qaraghanda jýgi auyryraq. Qazaq әdebiyetinde Áuezovtyng tili, Mýsirepovtyng tili, Kekilbaevting tili dep jatady, әdebiyetimizding alpauyttary jazghan sózderdi, tamasha mәtinderdi búzbay kórkem týrde sahnagha shygharghannyng ózi ýlken jenis. Avtordyng aitpaq oiy halyqqa sózsiz jetedi al soghan qazaqtyng ózine tәn әuezi men akterlik sheberlikti qossa keremet dýnie tuady. Bastapqyda aita ketkendey ústazdarymyz Darigha Túranqúlova apayymyz ben Orazhan Kenebaev aghalarymyz akademiya qabyrghasynda mәtinmen júmys jasaudy barynsha ýiretti. Odan bólek jyldar boyy jinaghan tәjiriybe men teatrdaghy agha buyn núsqaulyghy mol yqpal etti.

– Rejisserding qoyghan mindetinen bólek, róldi ashu barysynda ózinizding jeke kózqarasynyzdy, ishki týisiginizdi qosasyzba?

– IYә, mindetti týrde, onsyz bolmaydy. Rejissermen keyde kelispey qalatyn kezderimiz bolady, roldi shygharu barysynda sózge kelemiz, biraq búl tek shygharmashylyq júmys ayasynda ghana tuyndaydy. Olay boluy zandy, sebebi teatr –  tiri organizm. Óz rolindi jasaghan kezde keyipkerding psihologiyasy men әr әreketine júmys istey otyryp, akterding kórinisi rejisserge basqasha kórinui әbden mýmkin. Nege? ýitkeni, eger bastan-ayaq ýlken pazl jinap jatyr dep elestetsek, akter óz roli arqyly onyng taghy bir kishkentay bólshegin qosyp jatyr. Myqty rejisser bolsa, ol óz iydeyasyn, kórkemdik sheshimderin akterge engizedi, sol arqyly tamasha tuyndy shyghady.

– Jalpy teatr synshylarynyng kәsiby pikiri jii aitylyp jatady. Jýieli aitylghan syn qoyylymnyng sapasyn arttyrmasa kemitpesi anyq. Sizding oiynyzsha teatr synshylarymen qanshalyqty birlese júmys jasau qajet?

– Óz basym jýieli, naqty faktilerge negizdelgen syndy óte jaqsy qabyldaymyn. Sol sebepti teatr synshylary jeke túlgha retinde de, qogham men ónerding baqylaushysy retinde de bolghany dúrys dep esepteymin. Qazirgi uaqytta qoyylymda bolghan oqighany jay ghana qaytalap beretin synshylar kóbeyip ketti. Akterlik teoriya men onyng elementterin bilmey aitylghan syngha qarnyng ashady. Mening oiymsha, myqty synshydan myqty akter de shyghuy tiyis. Sondyqtan synshy naqty qay baghytta, qay elementpen júmys isteu kerektigin kәsiby dengeyde aityp bergenin qalaymyn. Bir auyz sózben-aq negizgi oidy jetkize biletin adamdar bolghan, maqtay otyryp týiindi pikir aita alatyn Áshirbek aghamyz sonday jan edi.

– Anuar myrza siz tek teatrda ghana emes, kino әleminde de ózinizdi qalyptastyryp kelesiz. Sizge qaysysy jaqyn teatr әlde kino?

– Janyma jaqyny teatr. Sebebi kino salasyna endi ghana qadam basyp kele jatyrmyn. Áriyne maghan kino alanynda júmys jasau, sol prosesti sezinu óte qatty únaydy. Bylaysha aitqanda kinomen teatr ekibólek óner.

– Qazirgi teatrda akter ýshin eng basty jauapkershilik ne dep oilaysyz: kórermen aldynda ma, rejisser aldynda ma, әlde ónerding óz aldynda ma?

– Ár adam ýshin búl әrqalay boluy mýmkin. Jeke óz basym barlyghynyng aldynda birdey jauapkershilik sezinemin. Óitkeni jauapkershilik kóp: ónerindi baghalaytyn, óz auditoriyang bar, saghan senim artyp, ailar boyy birge júmys jasaghan rejisser bar, әri ózinning shygharmashylyghyn, qalyptastyryp kele jatqan sýrleu jolyng bar. Osynyng bәrin jinaqtay kelgende, barlyghynyng aldynda jauapkershilik arqalaysyn.

– B.Súltanghazynyng «Keshki 7» spektakli-konsert sipaty jas akterlerding shygharmashylyq ýnin qalay asha aldy? Osy spektakli arqyly sizder kórermenge ne aitqylarynyz keldi?

– «Keshki 7» spektakli-konserti eng әueli ózimizge yaghny jas akterlerge serpilis berdi. Dayyndyq barysynda mol tәjiriybe aldyq, janasha dýnie oilap tabugha niyettendik. Qazir bayqasanyz! 2023 j spektakliding premierasy bolghannan keyin әleumettik jelide taralyp, tanymal bola bastady. Elimizding basqa da akterleri osyghan úqsas spektaklider qoya bastady. Tek drama emes akterler әn aityp, aspapta oinap, monolog oqy bastady. Yaghny jaqsy taralyp ketti, oghan biz qatty quandyq. Shynymen qazirgi kórermenge jetpegeni de sol bolar. Osy әdis arqyly kórermen men akter arasyn jaqyndatyp shynayy bolugha úmtyluymyz kerek shyghar. Al jalpy spektaklige oralatyn bolsaq onda shyrqalatyn barlyq әnder men  oqylatyn monologtar akterlerding avtorlyq tuyndylary. Óz basym búl spektakldi sәtti dep sanaymyn.

– Qorytyndylay kele, qazirgi qoyylymdar kórermenderding ózgerip jatqan talghamy men súranysyna qanshalyqty jauap berip jýr dep oilaysyz?

– Quanyshbaev teatry boyynsha alyp qaraytyn bolsaq, múnda jas kórermenge de, orta jastaghy jәne ýlken buyn ókilderining kónilinen shyghatyn, talghamyna say qoyylymdar bar. Onymen qosa, jana baghyt pen tyng kózqaras ta enip keledi. Repertuar mol, әr qoyylymnyng aitar oiy men berer ósiyeti bar. Degenmen, barlyghy birdey minsiz deuge kelmeydi. Jyl sayyn qoyylym sapasy artyp, shygharmashylyq túrghydan shyndalyp kelemiz. Ózing aitqanday, kórermen talghamy jyl sanap ózgerip jatyr, sondyqtan barynsha soghan say boluymyz kerek. Sifrlyq damu qaryshtap túrghan zamanda teatrdy úmytpay, ony zaman talabyna say damyta týsuimiz qajet.

– Shynayy oilarynyz ben tereng pikirleriniz ýshin alghys aitamyz. Óner jolyndaghy izdenisteriniz jemisti bolghay!

Súhbattasqan – Araylym Zamaniyanova,

Qazaq últtyq óner uniyversiytetinde teatrtanu mamandyghynyng studenti

Abai.kz