ونەر – ادام جانىنىڭ ايناسى. سونىڭ ىشىندە تەاتردىڭ ورنى ءبىر بولەك. جاس بولسا دا، ونەرگە دەگەن تالابى مەن ىزدەنىسى انىق بايقالاتىن قاليبەك قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ اكتەرى ءانۋار بەكتاسپەن سۇحبات قۇردىق. تەاتر ساحناسىندا م.اۋەزوۆتىڭ «اباي» تراگەدياسىندا – ءابدىراحماندى، «ايمان-شولپاندا» – جاراستى، «قاراگوزدە» – سىرىمدى، ع.مۇسىرەپوۆتىڭ «بايان سۇلۋ – قوزى كورپەش» – جانتىق، «فيگارونىڭ  ۇيلەنۋىندە» – فيگارو سياقتى جارقىن وبرازدى سۋرەتتەپ كەلەدى.

كينو سالاسىندا دا ءوز جولىن قالىپتاستىرىپ ءجۇر. «قانىش قازىنا» تەلەحيكاسىندا اقتاي ەسىمدى جىگىتتى وينادى. ونىڭ ساحناداعى جانە ەكرانداعى بەينەسىنىڭ ارتىندا قانداي وي، قانداي ەڭبەك، قانداي سەزىم جاتىر؟ وسى سۇحباتتا ءبىز اكتەرلىك جولى، شىعارماشىلىق ىزدەنىسى جانە ونەرگە دەگەن كوزقاراسى جايلى اڭگىمەلەستىك.

– اڭگىمەمىزدىڭ القيساسىن ءسىزدىڭ ونەر جولىڭىزداعى ۇستازدارىڭىز، اكتەرلىك باعىت-باعدارىڭىزدىڭ قالىپتاسۋىنا اسەر ەتكەن د. تۇرانقۇلوۆا مەن و. كەنەباەۆتان باستاساق. بۇل تۇلعالاردىڭ ءسىزدىڭ شىعارماشىلىق بولمىسىڭىزعا قوسقان ۇلەسى قانداي؟

– ۇستازدارىما كەلەتىن بولساق، كۋرسىمنىڭ جەتەكشىسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، پروفەسسور، ساحنا ءتىلىنىڭ مامانى داريعا تۇرانقۇلوۆا جانە اكتەرلىك باعىت بويىنشا ۇستازىمىز – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى، مارقۇم ورازحان كەنەباەۆ. وسىنداي مىقتى تۇلعالاردان العان تەوريالىق ءبىلىم بۇگىندە ءبىزدىڭ ساحنادا نىق تۇرىپ، انىق سويلەپ، سەنىمدى ويىن كورسەتىپ جۇرگەنىمىزدىڭ ايعاعى. ودان بولەك، ع. مۇسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ اكتەرى — ءبىزدىڭ تاعى ءبىر باعىتتاۋشىمىز اسەت يمانعاليەۆ بولدى. كينو ءارى تەاتردا بىردەي قىزمەت ىستەپ جۇرگەندىكتەن، ول كىسى ءبىزدى تاجىريبەلىك (پراكتيكالىق) تۇرعىدان شىڭدادى. اكتەرلىك باعىت-باعدار بەرە ءجۇرىپ، ءوز كەزەگىندە قامشىلاپ وتىرىپ، جۇيەنى دە قالىپتاستىردى. ۇستازدارىمىزدان العان ءتالىم-تاربيە مەنىڭ ونەرىمە ءارى ومىرىمە تيگىزگەن ۇلەسى ۇشان-تەڭىز.

– 2019 جىلى ت. جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىن اياقتاعان سوڭ، قازىرگى ۋاقىتتا جۇمىس جاساپ جاتقان ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مۋزىكالىق دراما تەاترىنا قالاي كەلدىڭىز؟

– 2017 جىلى 3-كۋرس وقيتىن كەزىمىزدە استاناعا كۋرس بولىپ تاجىريبە شىڭداۋعا كەلدىك. استانالىق تەاترلاردىڭ قويىلىمدارىن كورە باستادىم. سولاي بۇرىننان قاليبەك قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ بارىن ەستىپ جۇرسەك تە، بارىپ كورمەگەن ەدىك. جول ءتۇسىپ، سول ۋاقىتتاعى تەاتردىڭ ەسكى عيماراتىنا قويىلىم كورۋگە باردىق. شىنىن ايتقاندا الماتىدا ۇلگەن ساحنالاردى، كەڭ زالدى كورىپ كەلىپ وسىندا كەلگەندە شاعىن عانا جەردە ويناۋعا بولاتىنىن كورىپ وزىمە جاڭالىق اشقانداي بولدىم. ساحنا كورەرمەنگە وتە جاقىن، نەعۇرلىم تىعىز بولعان سايىن اكتەرلەردە جانىن سالىپ، بار ەموتسيانى بەرىپ وينايدى. وسى ساتتە كوڭىلىمدە «قايتا كەلسەم» دەگەن وي قالدى. 2019 ج وقۋدى اياقتاپ باسقادا جاستار سياقتى الماتىدا بولۋدى قالادىم. الايدا ول كەزدە تەاترلاردا شتات بولمادى. ءسۇيتىپ دوسىم، ارىپتەسىم، ءارى رەجيسسەر ءبازىل سۇلتانعازىمەن باعىتىمىزدى استانا قالاسىنا بۇردىق. بۇندا كەلۋىمىزدىڭ باستى سەبەبى قاليبەك قۋانىشباەۆ تەاترىندا رەجيسسەر تەاتردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى تالعات تەمەنوۆتىڭ باسشىلىعىمەن  كاستينگ ءوتىپ جاتتى. باعىمىزدى سىناپ كاستينگتەن وتتىك، بىراق بۇل جاقتا دا شتات بولمادى. سوندا دا ءۇمىتتى ۇزبەي كۇتىپ، 1 اي دەگەندە ءبىزدى جۇمىسقا الدى. بيىل مەنىڭ تەاترداعى 7 ماۋسىمىم ەكەن.

– ءسىز كلاسسيكالىق كەيىپكەرلەردى ءجيى سومدايسىز. وسى ورايدا م. اۋەزوۆ، ۋ. شەكسپير سياقتى اۆتورلاردىڭ كلاسسيكالىق ماتىندەرىمەن جۇمىس ىستەۋ بارىسىندا قانداي قيىندىقتار تۋىندايدى جانە ولاردى قالاي ەڭسەرەسىز؟

– ارينە كلاسسيكالىق شىعارمالارمەن جۇمىس ىستەگەندە قيىندىقتار تۋىنداپ جاتادى. جالپى ەشتەڭە وڭاي بەرىلمەيدى، بىراق باسقا اۆتورلارعا قاراعاندا جۇگى اۋىرىراق. قازاق ادەبيەتىندە اۋەزوۆتىڭ ءتىلى، مۇسىرەپوۆتىڭ ءتىلى، كەكىلباەۆتىڭ ءتىلى دەپ جاتادى، ادەبيەتىمىزدىڭ الپاۋىتتارى جازعان سوزدەردى، تاماشا ماتىندەردى بۇزباي كوركەم تۇردە ساحناعا شىعارعاننىڭ ءوزى ۇلكەن جەڭىس. اۆتوردىڭ ايتپاق ويى حالىققا ءسوزسىز جەتەدى ال سوعان قازاقتىڭ وزىنە ءتان اۋەزى مەن اكتەرلىك شەبەرلىكتى قوسسا كەرەمەت دۇنيە تۋادى. باستاپقىدا ايتا كەتكەندەي ۇستازدارىمىز داريعا تۇرانقۇلوۆا اپايىمىز بەن ورازحان كەنەباەۆ اعالارىمىز اكادەميا قابىرعاسىندا ماتىنمەن جۇمىس جاساۋدى بارىنشا ۇيرەتتى. ودان بولەك جىلدار بويى جيناعان تاجىريبە مەن تەاترداعى اعا بۋىن نۇسقاۋلىعى مول ىقپال ەتتى.

– رەجيسسەردىڭ قويعان مىندەتىنەن بولەك، ءرولدى اشۋ بارىسىندا ءوزىڭىزدىڭ جەكە كوزقاراسىڭىزدى، ىشكى تۇيسىگىڭىزدى قوساسىزبا؟

– ءيا، مىندەتتى تۇردە، ونسىز بولمايدى. رەجيسسەرمەن كەيدە كەلىسپەي قالاتىن كەزدەرىمىز بولادى، ءرولدى شىعارۋ بارىسىندا سوزگە كەلەمىز، بىراق بۇل تەك شىعارماشىلىق جۇمىس اياسىندا عانا تۋىندايدى. ولاي بولۋى زاڭدى، سەبەبى تەاتر –  تىرى ورگانيزم. ءوز ءرولىڭدى جاساعان كەزدە كەيىپكەردىڭ پسيحولوگياسى مەن ءار ارەكەتىنە جۇمىس ىستەي وتىرىپ، اكتەردىڭ كورىنىسى رەجيسسەرگە باسقاشا كورىنۋى ابدەن مۇمكىن. نەگە؟ ۇيتكەنى، ەگەر باستان-اياق ۇلكەن پازل جيناپ جاتىر دەپ ەلەستەتسەك، اكتەر ءوز ءرولى ارقىلى ونىڭ تاعى ءبىر كىشكەنتاي بولشەگىن قوسىپ جاتىر. مىقتى رەجيسسەر بولسا، ول ءوز يدەياسىن، كوركەمدىك شەشىمدەرىن اكتەرگە ەنگىزەدى، سول ارقىلى تاماشا تۋىندى شىعادى.

– جالپى تەاتر سىنشىلارىنىڭ كاسىبي پىكىرى ءجيى ايتىلىپ جاتادى. جۇيەلى ايتىلعان سىن قويىلىمنىڭ ساپاسىن ارتتىرماسا كەمىتپەسى انىق. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا تەاتر سىنشىلارىمەن قانشالىقتى بىرلەسە جۇمىس جاساۋ قاجەت؟

– ءوز باسىم جۇيەلى، ناقتى فاكتىلەرگە نەگىزدەلگەن سىندى وتە جاقسى قابىلدايمىن. سول سەبەپتى تەاتر سىنشىلارى جەكە تۇلعا رەتىندە دە، قوعام مەن ونەردىڭ باقىلاۋشىسى رەتىندە دە بولعانى دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن. قازىرگى ۋاقىتتا قويىلىمدا بولعان وقيعانى جاي عانا قايتالاپ بەرەتىن سىنشىلار كوبەيىپ كەتتى. اكتەرلىك تەوريا مەن ونىڭ ەلەمەنتتەرىن بىلمەي ايتىلعان سىنعا قارنىڭ اشادى. مەنىڭ ويىمشا، مىقتى سىنشىدان مىقتى اكتەر دە شىعۋى ءتيىس. سوندىقتان سىنشى ناقتى قاي باعىتتا، قاي ەلەمەنتپەن جۇمىس ىستەۋ كەرەكتىگىن كاسىبي دەڭگەيدە ايتىپ بەرگەنىن قالايمىن. ءبىر اۋىز سوزبەن-اق نەگىزگى ويدى جەتكىزە بىلەتىن ادامدار بولعان، ماقتاي وتىرىپ ءتۇيىندى پىكىر ايتا الاتىن اشىربەك اعامىز سونداي جان ەدى.

– انۋار مىرزا ءسىز تەك تەاتردا عانا ەمەس، كينو الەمىندە دە ءوزىڭىزدى قالىپتاستىرىپ كەلەسىز. سىزگە قايسىسى جاقىن تەاتر الدە كينو؟

– جانىما جاقىنى تەاتر. سەبەبى كينو سالاسىنا ەندى عانا قادام باسىپ كەلە جاتىرمىن. ارينە ماعان كينو الاڭىندا جۇمىس جاساۋ، سول پروتسەستى سەزىنۋ وتە قاتتى ۇنايدى. بىلايشا ايتقاندا كينومەن تەاتر ەكىبولەك ونەر.

– قازىرگى تەاتردا اكتەر ءۇشىن ەڭ باستى جاۋاپكەرشىلىك نە دەپ ويلايسىز: كورەرمەن الدىندا ما، رەجيسسەر الدىندا ما، الدە ونەردىڭ ءوز الدىندا ما؟

– ءار ادام ءۇشىن بۇل ارقالاي بولۋى مۇمكىن. جەكە ءوز باسىم بارلىعىنىڭ الدىندا بىردەي جاۋاپكەرشىلىك سەزىنەمىن. ويتكەنى جاۋاپكەرشىلىك كوپ: ونەرىڭدى باعالايتىن، ءوز اۋديتورياڭ بار، ساعان سەنىم ارتىپ، ايلار بويى بىرگە جۇمىس جاساعان رەجيسسەر بار، ءارى ءوزىڭنىڭ شىعارماشىلىعىڭ، قالىپتاستىرىپ كەلە جاتقان سۇرلەۋ جولىڭ بار. وسىنىڭ ءبارىن جيناقتاي كەلگەندە، بارلىعىنىڭ الدىندا جاۋاپكەرشىلىك ارقالايسىڭ.

– ب.سۇلتانعازىنىڭ «كەشكى 7» سپەكتاكل-كونتسەرت سيپاتى جاس اكتەرلەردىڭ شىعارماشىلىق ءۇنىن قالاي اشا الدى؟ وسى سپەكتاكل ارقىلى سىزدەر كورەرمەنگە نە ايتقىلارىڭىز كەلدى؟

– «كەشكى 7» سپەكتاكل-كونتسەرتى ەڭ اۋەلى وزىمىزگە ياعني جاس اكتەرلەرگە سەرپىلىس بەردى. دايىندىق بارىسىندا مول تاجىريبە الدىق، جاڭاشا دۇنيە ويلاپ تابۋعا نيەتتەندىك. قازىر بايقاساڭىز! 2023 ج سپەكتاكلدىڭ پرەمەراسى بولعاننان كەيىن الەۋمەتتىك جەلىدە تارالىپ، تانىمال بولا باستادى. ەلىمىزدىڭ باسقا دا اكتەرلەرى وسىعان ۇقساس سپەكتاكلدەر قويا باستادى. تەك دراما ەمەس اكتەرلەر ءان ايتىپ، اسپاپتا ويناپ، مونولوگ وقي باستادى. ياعني جاقسى تارالىپ كەتتى، وعان ءبىز قاتتى قۋاندىق. شىنىمەن قازىرگى كورەرمەنگە جەتپەگەنى دە سول بولار. وسى ءادىس ارقىلى كورەرمەن مەن اكتەر اراسىن جاقىنداتىپ شىنايى بولۋعا ۇمتىلۋىمىز كەرەك شىعار. ال جالپى سپەكتاكلگە ورالاتىن بولساق وندا شىرقالاتىن بارلىق اندەر مەن  وقىلاتىن مونولوگتار اكتەرلەردىڭ اۆتورلىق تۋىندىلارى. ءوز باسىم بۇل سپەكتاكلدى ءساتتى دەپ سانايمىن.

– قورىتىندىلاي كەلە، قازىرگى قويىلىمدار كورەرمەندەردىڭ وزگەرىپ جاتقان تالعامى مەن سۇرانىسىنا قانشالىقتى جاۋاپ بەرىپ ءجۇر دەپ ويلايسىز؟

– قۋانىشباەۆ تەاترى بويىنشا الىپ قارايتىن بولساق، مۇندا جاس كورەرمەنگە دە، ورتا جاستاعى جانە ۇلكەن بۋىن وكىلدەرىنىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن، تالعامىنا ساي قويىلىمدار بار. ونىمەن قوسا، جاڭا باعىت پەن تىڭ كوزقاراس تا ەنىپ كەلەدى. رەپەرتۋار مول، ءار قويىلىمنىڭ ايتار ويى مەن بەرەر وسيەتى بار. دەگەنمەن، بارلىعى بىردەي ءمىنسىز دەۋگە كەلمەيدى. جىل سايىن قويىلىم ساپاسى ارتىپ، شىعارماشىلىق تۇرعىدان شىڭدالىپ كەلەمىز. ءوزىڭ ايتقانداي، كورەرمەن تالعامى جىل ساناپ وزگەرىپ جاتىر، سوندىقتان بارىنشا سوعان ساي بولۋىمىز كەرەك. تسيفرلىق دامۋ قارىشتاپ تۇرعان زاماندا تەاتردى ۇمىتپاي، ونى زامان تالابىنا ساي دامىتا ءتۇسۋىمىز قاجەت.

– شىنايى ويلارىڭىز بەن تەرەڭ پىكىرلەرىڭىز ءۇشىن العىس ايتامىز. ونەر جولىنداعى ىزدەنىستەرىڭىز جەمىستى بولعاي!

سۇحباتتاسقان – ارايلىم زامانيانوۆا،

قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە تەاترتانۋ ماماندىعىنىڭ ستۋدەنتى

Abai.kz