2025 jylghy Joldauynda Preziydent Qazaqstandy ýsh jyl ishinde sifrlyq elge ainaldyru maqsatyn qoydy. Al jana jyldyq joldauynda ol 2026 jyldy «Sifrlandyru jәne jasandy intellektti damytu jyly» dep jariyalady.

«Qazaqstan sifrlyq derjavagha ainaluy kerek. Búl bizding jana tehnologiyalyq dәuirde órkeniyetti el retinde ortaq ómir sýruimizding mәselesi. Men halqymyzdyng múnday innovasiyagha psihikalyq túrghydan dayyn ekenine senimdimin».

Sonymen qatar, tanymal finteh kompaniyalary Qazaqstanda tabysty júmys istep, halqymyzdyng ómir saltyn aitarlyqtay ózgertip jatyr. Álemde eki aiqyn әlemdik tehnologiyalyq alyp – Amerika Qúrama Shtattary men Qytay arasynda qarqyndy bәsekelestik ornady.

Amerika preziydenti AQSh-tyng ýstemdigin nyghaytugha arnalghan arnayy baghdarlamanyng bastalghanyn jariyalady, biraq Qytay búl últtyq qadir-qasiyet mәselesi dep sanap, sheginbeydi. Jasandy intellekt salasynda júmys isteytin shamamen 5 myng kompaniya qazirding ózinde sol jerde júmys isteydi. Basqa damyghan elder de ilgerileushilikke qol jetkizip jatyr.

Qazaqstan ekonomika men qoghamdyq ómirge jasandy intellektti engizuge de basymdyq berdi. Qoghamdyq qyzmetterdi sifrlandyru, finteh jәne birqatar ekonomikalyq salalarda tabystargha qol jetkizgen Qazaqstan jaqsy bastapqy nýktege iye. IT startaptaryn qoldau ýshin tolyq júmys isteytin ekojýie qúryldy, al eki myng kompaniyany biriktiretin Astana Hub innovasiyalyq klasteri júmys isteydi.

2025 jyly IT qyzmetterining jalpy eksporty shamamen bir milliard dollardy qúrady dep baghalandy. Sifrlyq aktivterge arnalghan CryptoCity pilottyq aimaghy qúryluda. Jedel damu qalasy Alatau City qúrylysy bastaldy. Ýkimettik derekterdi jinau jәne taldau júmystary qarqyn alyp keledi; sarapshylardyng pikirinshe, búl aldaghy dәuirding jana altyny.

2025 jyldyng mamyr aiynda jetekshi halyqaralyq jәne otandyq sarapshylardyng qatysuymen Jasandy intellektti damytu kenesi óz júmysyn bastady. Qarasha aiynda «Jasandy intellekt turaly» Zangha qol qoyyldy jәne ol jaqyn arada kýshine enedi. Jasandy intellekt jәne sifrlyq damu ministrligi qúryldy.

Qazaqstanda eki superkompiuter, Alem.Cloud jәne Al-Farabium iske qosyldy, al Astana әkimdigi belgili Ámirlik kompaniyasymen birlesip jeke platforma jasady. Mamandandyrylghan kadrlardy dayarlau ýshin mektep jәne uniyversiytet dengeyinde bilim beru baghdarlamalary jýzege asyryluda. Mysaly, AI-Sana baghdarlamasy boyynsha 650 000-nan astam student oqudan ótti.

Jaqynda Qazaqstanda mamandandyrylghan jasandy intellekt zertteu uniyversiyteti ashylady. Jasandy intellektting payda boluy bolashaqqa jol ashatyn elder men artta qalatyn elder arasynda bólinu shekarasyn jasady. Sondyqtan Memleket basshysy sifrlyq tehnologiyalar men jasandy intellektti Qazaqstan ýshin basym damu salasy dep jariyalady.
Bizding JOO-gha studentter ýshin «oqu jәne júmys» paradigmasynyng ózgeruine shúghyl týrde dayyndaluy kerek ekeni anyq. «4-6 jyl oqu → júmys tabu → tabys tabudy bastau» dәstýrli modelinen basqa, endi JOO «oqu + júmys + bir mezgilde tabys tabu + daghdylardy ýnemi janartyp otyru» jana modelin úsynuy kerek. Búl jasandy intellekt dәuirinde óte manyzdy, óitkeni daghdylar tez eskiredi jәne adamdar júmysy men tabysyn ýzbey ýnemi bilim aluy kerek.

Davosta ótken Dýniyejýzilik ekonomikalyq forumnyng negizgi taqyryptarynyng biri jasandy intellekt jәne júmys kýshin transformasiyalau boldy. Sarapshylardyng pikirinshe, jasandy intellektting әleuetin tolyq jýzege asyru ýshin úiymdar óz júmys kýshin transformasiyalauy kerek. Enbek naryghy kýrt ózgeredi, milliondaghan júmys oryndary joghalyp, olardyng ornyna jasandy intellekt daghdylaryn qosa alghanda, jana bilim men daghdylardy qajet etetin jana júmys oryndary keledi. Al oqytu búl mәselede sheshushi ról atqarady.
Davos sarapshylarynyng pikirinshe, qyzmetkerler ýzdiksiz oqudyng óz júmystarynyng bir bóligi ekenin barghan sayyn moyyndaydy. Sonymen birge, olar manyzdy daghdylardyng naqty anyqtamalaryn, tiyisti oqytugha qol jetkizudi jәne osy daghdylardy qoldanudyng naqty mýmkindikterin kýtedi.
Davostaghy Dýniyejýzilik ekonomikalyq forum uniyversiytetterdi, júmys berushilerdi jәne ýkimetterdi bilim berudi aqyly júmyspen biriktiretin modeliderdi birlesip әzirleuge – júmysqa biriktirilgen dәrejeler, taghylymdamalar jәne modulidik oqytu arqyly – biriktiruge baghyttalghan «Oqudan tabys tabu qúmsalghyshy» baghdarlamasyn iske qosty. Búl modelider daghdylardy damytudy júmyspen tikeley baylanystyrady jәne salalar men aimaqtarda qaytalanuy mýmkin eng jaqsy tәjiriybelerdi jasaydy.

Júmysqa biriktirilgen oqytu – búl qos baghdarlamalar (dәreje júmyspen biriktirilgen), taghylymdamalar jәne qysqa modulidik kurstar arqyly bilim beru men júmys arasyndaghy dәstýrli shekarany búzatyn bilim beru modeli. Búl ortada studentter biliktilikterin arttyru nemese jana daghdylardy iygeru ýshin bir uaqytta oqidy jәne júmys isteydi nemese júmysshylar bir uaqytta júmys isteydi jәne oqidy.

Júmysshylargha arnalghan jana qysqa modulidik kurstar endi naqty daghdylar men qúzyrettilikterge baghyttalghan jyldyq emes, aptalyq nemese ailyq oqudy talap etedi. Búl baghdarlamalar sizge daghdylarynyzdy naryqtyq súranystargha tez beyimdeuge jәne biliminizdi bólshektep qúrugha mýmkindik beredi.

Kerimsal Júbatqanov,

S. Seyfullin atyndaghy Qazaq agrotehnikalyq ghylymiy-zertteu uniyversiytetining dosenti, tarih ghylymdarynyng kandidaty

Abai.kz