Júma, 6 Nauryz 2026
Janalyqtar 125 0 pikir 5 Nauryz, 2026 saghat 23:21

Tayau Shyghys jәne Qazaqstan

Suret: Aqorda saytynan alyndy

Ejelden san týrli mәdeniyetter toghysqan Tayau Shyghys bizge de jat emes. Búl aimaqtaghy negizgi oiynshylarmen bizdi dini, tarihi, ekonomikalyq, geosayasy mýddeler baylanystyrady.

Izraili 1948-jyly 14-mamyrda tәuelsizdigin jariyaghaly beri atalghan aimaqtan tynyshtyq ketip, kýni býginge deyin әlemning ystyq nýktesi bolyp keledi. Izraili biyligi kóptegen Arab elderimen beybitshilik kelisimin jasasqanymen kórshiles Livanmen, Siriyamen qatynasy әli de jaulyq pighylda.

Izraili 1981 jyly AQShpen strategiyalyq yntymaqtastyq turaly kelisim jasasty. Búl kelisim Nzrailidyng ghana emes, aimaqtaghy elderding bolashaghyna da әser etken tarihy oqigha boldy. Ol kezde әlemdegi basty geosayasy oiynshy AQSh pen qúramynda bizde bolghan Kenester odaghy edi. Qazaqstan tәuelsizdik alghannan keyin AQSh pen Izraili, aimaqtaghy ózge de eldermen teng qarym-qatynas ornatty. Songhy onjyldyqtarda Tayau Shyghys AQSh, Resey, Qytaydyng yqpal etu aimaghyna ainaldy.

2020-jyly15-qyrkýiekte sol kezdegi Aq ýy basshysy Tramptyng bastamasymen tarihtan kele jatqan Nzraili men Arab elderining ara qatynasyn retteuge baghyttalghan «Abraam kelisimi» kýshine endi. Izrailige sýnny baghyttaghy birqatar arab elderi týsinistik tanytyp, eki jaqty әriptestikke qol qoyyldy.

Tramp preziydent saylauynda jenilgennen keyin, búl kelisim kýshin joymaghanymen ayaqsyz qaldy. 2023-jyly 7-qazandaghy HAMAS qaruly tobynyng Izrailige qandy shabuylynan keyin Tayau Shyghystaghy bir mezettik tynyshtyq qayta búzyldy. Súrapyl soghysqa úlasty.

Tramp 2025-jyly Aq ýige qayta oralghannan keyin, Izraili men ózge elderdi tatulastyru missiyasyn birden qolgha alyp, bastamasyn qayta janghyrtty.

2025 jylghy 6 qarashada AQSh pen Izraili Qazaqstannyng Ortalyq Aziyanyng kóshbasshysy retinde «Abraam kelisimine» kiretinin jariyalady. Shyndyghynda Qazaqstan Izrailimen 1992-jyly diplomatiyalyq baylanys ornatqan bolatyn. Syrt kózder búl tarihy kelisimdi Qazaqstan men Izrailidyng bir-birinen qashyq jatqan el ekenin algha tartyp "simvoldyq qana mәni bar" dep sipattaghanymen búl tarihy mәmilening eki el arasyndaghy  sauda jәne basqa saladaghy yntymaqtastyqty ilgerletetini dausyz edi.

AQSh preziydenti Tramptyng Gaza qaqtyghysyn retteu, soghysty toqtatu bastamasy «Beybitshilik kenesi» degen ýlken odaqqa úlasty. Qazaqstan da Kenesti qoldaghan sanauly elderding biri boldy. Preziydent Qasym-Jomart Toqaev aqpannyng 19-da ótken Beybitshilik kenesining Vashigtondaghy alghashqy otyrysyna qatysyp qaytty. Tyng bastamalar kóterdi.

Qazaqstannyng syrtqy sayasatynda eleuli oqigha bolghan «Abraam kelisimi» men «Beybitshilik kenesine mýshe bolu» diplomatiyalyq ýlken jýris. Kóp vektorly sayasattyng aiqyn jenisi. Osylaysha Qazaqstan әlemning eng ystyq nýktesi bolyp tabylatyn Tayau Shyghysta ghana emes, ózgede týitkilderdi birge sheshuge qauqarly ekenin kórsetti. Ózgeler sanaspasa da sanasatyn Orta derjava ornyn nyqtay týskenin anyq bayqaymyz.

Abai.kz

0 pikir