ەجەلدەن سان ءتۇرلى مادەنيەتتەر توعىسقان تاياۋ شىعىس بىزگە دە جات ەمەس. بۇل ايماقتاعى نەگىزگى ويىنشىلارمەن ءبىزدى ءدىني، تاريحي، ەكونوميكالىق، گەوساياسي مۇددەلەر بايلانىستىرادى.

يزرايل 1948-جىلى 14-مامىردا تاۋەلسىزدىگىن جارياعالى بەرى اتالعان ايماقتان تىنىشتىق كەتىپ، كۇنى بۇگىنگە دەيىن الەمنىڭ ىستىق نۇكتەسى بولىپ كەلەدى. يزرايل بيلىگى كوپتەگەن اراب ەلدەرىمەن بەيبىتشىلىك كەلىسىمىن جاساسقانىمەن كورشىلەس ليۆانمەن، سيريامەن قاتىناسى ءالى دە جاۋلىق پيعىلدا.

يزرايل 1981 جىلى اقشپەن ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم جاساستى. بۇل كەلىسىم نزرايلدىڭ عانا ەمەس، ايماقتاعى ەلدەردىڭ بولاشاعىنا دا اسەر ەتكەن تاريحي وقيعا بولدى. ول كەزدە الەمدەگى باستى گەوساياسي ويىنشى اقش پەن قۇرامىندا بىزدە بولعان كەڭەستەر وداعى ەدى. قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن اقش پەن يزرايل، ايماقتاعى وزگە دە ەلدەرمەن تەڭ قارىم-قاتىناس ورناتتى. سوڭعى ونجىلدىقتاردا تاياۋ شىعىس اقش، رەسەي، قىتايدىڭ ىقپال ەتۋ ايماعىنا اينالدى.

2020-جىلى15-قىركۇيەكتە سول كەزدەگى اق ءۇي باسشىسى ترامپتىڭ باستاماسىمەن تاريحتان كەلە جاتقان نزرايل مەن اراب ەلدەرىنىڭ ارا قاتىناسىن رەتتەۋگە باعىتتالعان «ابراام كەلىسىمى» كۇشىنە ەندى. يزرايلگە ءسۇنني باعىتتاعى بىرقاتار اراب ەلدەرى تۇسىنىستىك تانىتىپ، ەكى جاقتى ارىپتەستىككە قول قويىلدى.

ترامپ پرەزيدەنت سايلاۋىندا جەڭىلگەننەن كەيىن، بۇل كەلىسىم كۇشىن جويماعانىمەن اياقسىز قالدى. 2023-جىلى 7-قازانداعى حاماس قارۋلى توبىنىڭ يزرايلگە قاندى شابۋىلىنان كەيىن تاياۋ شىعىستاعى ءبىر مەزەتتىك تىنىشتىق قايتا بۇزىلدى. سۇراپىل سوعىسقا ۇلاستى.

ترامپ 2025-جىلى اق ۇيگە قايتا ورالعاننان كەيىن، يزرايل مەن وزگە ەلدەردى تاتۋلاستىرۋ ميسسياسىن بىردەن قولعا الىپ، باستاماسىن قايتا جاڭعىرتتى.

2025 جىلعى 6 قاراشادا اقش پەن يزرايل قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيانىڭ كوشباسشىسى رەتىندە «Aبراام كەلىسىمىنە» كىرەتىنىن جاريالادى. شىندىعىندا قازاقستان يزرايلمەن 1992-جىلى ديپلوماتيالىق بايلانىس ورناتقان بولاتىن. سىرت كوزدەر بۇل تاريحي كەلىسىمدى قازاقستان مەن يزرايلدىڭ ءبىر-بىرىنەن قاشىق جاتقان ەل ەكەنىن العا تارتىپ "سيمۆولدىق قانا ءمانى بار" دەپ سيپاتتاعانىمەن بۇل تاريحي مامىلەنىڭ ەكى ەل اراسىنداعى  ساۋدا جانە باسقا سالاداعى ىنتىماقتاستىقتى ىلگەرلەتەتىنى داۋسىز ەدى.

اقش پرەزيدەنتى ترامپتىڭ گازا قاقتىعىسىن رەتتەۋ، سوعىستى توقتاتۋ باستاماسى «بەيبىتشىلىك كەڭەسى» دەگەن ۇلكەن وداققا ۇلاستى. قازاقستان دا كەڭەستى قولداعان ساناۋلى ەلدەردىڭ ءبىرى بولدى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ اقپاننىڭ 19-دا وتكەن بەيبىتشىلىك كەڭەسىنىڭ ۆاشيگتونداعى العاشقى وتىرىسىنا قاتىسىپ قايتتى. تىڭ باستامالار كوتەردى.

قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىندا ەلەۋلى وقيعا بولعان «ابراام كەلىسىمى» مەن «بەيبىتشىلىك كەڭەسىنە مۇشە بولۋ» ديپلوماتيالىق ۇلكەن ءجۇرىس. كوپ ۆەكتورلى ساياساتتىڭ ايقىن جەڭىسى. وسىلايشا قازاقستان الەمنىڭ ەڭ ىستىق نۇكتەسى بولىپ تابىلاتىن تاياۋ شىعىستا عانا ەمەس، وزگەدە تۇيتكىلدەردى بىرگە شەشۋگە قاۋقارلى ەكەنىن كورسەتتى. وزگەلەر ساناسپاسا دا ساناساتىن ورتا دەرجاۆا ورنىن نىقتاي تۇسكەنىن انىق بايقايمىز.

Abai.kz