Ey, jol ýstindegi jolaushy! Bayqaysyz ba?! Tirshilikti jaratuda Jaratushy súlulyq zanyn múqiyat saqtaghan. Yaghni, simmetriyany saqtaghan. Mysaly, ainadaghy óz beynenizge qaranyz! Eki kóz bir-birinen aumaydy ma? Aumaydy.Eki qúlaq bir-birinen aumaydy ma? Aumaydy. Eki bet bir-birinen aumaydy ma? Aumaydy. Sol tәrizdi eki qol, eki ayaq ta bir-birinen aumaydy! Eger, olar, osynau mýshelerimiz eki týrli bolsa she? Onda ne bolar edi?! Onda súlulyq zany kýrt búzylyp, biz bir qúbyjyqqa ainalar edik.Ózimizden – ózimiz shoshyr edik. Sondyqtan da, tirshilik súlulyq simmetriyasymen jaratylghan. Jaratushynyng januarlar ishindegi bir kórkem jaratqan tirligi – at. Attyng әdemiligine tang qalmaytyn kóz joq. Týlik tóresi at dizaynyn syzuda Jaratushy taghy bir tang qalarlyq tәsil qoldanghan. At ajaryn asha týsu ýshin at mandayyna appaq tóbel salypty. Osy tóbeldi ortasynan qaq bólceniz, ol eki qúlaq, eki kózding arasynda túrghandyqtan simmetriya saqtalady. Eger, dizayner sanaly Suretker emes, sanasyz tabighat bolsa ne bolar edi?!

Attyng qasqasy qaq mandayyna emes, qarynyna da, sauyryna da baryp týse berer edi. Óli tabighat sizding estetikanyzdy neghylsyn. Sóitip, biz tirshilikke tәn kóz quantar әdemilikten airylar edik. Endeshe, súlulyq ataulynyng atasy Sana degen sóz. Materiya ataulynyng qojasy Sana degen sóz. Jaratushynyng ózi túnghan mahabbat pen súlulyq deydi. Sondyqtan da, Ol, óz ruhynan jaratylghan Adamdy da, Adamdy qorshaghan ortany da kórikti etip jaratqan. Sondyqtan da, Ál-Faraby babamyz aitpaqshy: «Sana denening symbatty boluynyng jәne onyng súlulyghynyng kepili». Óitkeni, «Birinshi Túlgha - absolutti súlu».

hhh

Jas shaghymyzda bizding bir qateligimiz boldy. Qateligimiz sol – ómirde qasiyet qonghan adamdar bar dep bildik. Ásirese, sonday qasiyetti ataghy shyqqan adamdardan izdedik. Qasiyet qonbasa olardy júrt nege tóbesine kóteredi dedik. Osy anghaldyqpen alyp túlghalardy saghaladyq. Alyp túlghalarmen agha-ini boldyq. Birge jýrip talay túrmys-tirshilik iyleuin keshtik. Pende retinde odan ziyan kórmedik. Payda kórdik. Biraq, obasta biz izdegen joghymyz ol emes edi. Biz izdegen joghymyz qasiyet edi. Býginde oilap otyrsaq osynymyz qate bolghan eken. Ózimizde joqty ózgeden izdeppiz. Sonyng saldarynan jýrek týkpirinde bir syz qalypty. Alyptarmen alystan syilasu kerek eken degen. Ózinde joq suday tazalyqty ózgeden izdeu qatelik eken. Ásirese, kәzirgi zamanda. Biraq, soghan qaramastan bizdegi balang jýrek sol qasiyetti ózgelerden nege izdegen?! Osy týsininiksiz. Álde, әuliyeler turaly kóp aitylyp, kóp jalylghandyqtan ba eken?! Sonyng әserinen әulie jandar ómirde bolugha tiyis dep týsingendikten be eken?! Qalay desek te ol qasiyetti júrt boyynan izdeuimiz qate bolypty.Toqtanyz! Sonda qasiyet qonghan jandar ómirde bolmaghany ma!? Onda , nege, onday qarasudy teris aghyzghan әuliyeler bayyrghy naqliyat, tәmsil, anyzdarda byqyp jýr!? Demek, olar býgingi ómirde bolmasa da, búrynghy ómirde bolghany ghoy. Allanyng sonday sýiikti qúldaryn kórgen jandar qanday baqytty! Biz, sol baqyttan maqrúm qalsaq kerek!! Jýrek sodan qúlazysa kerek. Apyr-ay, Alla elshisi Payghambardy kórgen sahabalar netken baqytty! Rasynda, netken baqytty! Bizding peshenemizge jazylmapty sol baqyt! Biz Payghambar túrmaq, kýni keshe óz jerimizde ótken әuliyelerding ózin kóre almaghan úrpaq boldyq. Beybaqyt. Ei, jol ýstindegi jolaushy! Kónil bayghús sodan qúlazysa kerek.

hhh

Únjyrghasy týsken últ ózining últtyq qúndylyqtarynan beze bastaydy. Ózining últtyq qúndylyqtaryn ógeysip ózgenikin óziniki seze bastaydy. Óz til, óz dininen jerinip, ózge til, ózge dinge óte bastaydy. Tipten, ózge elge kóshe bastaydy.

hhh

Ey, Jol ýstindegi jolaushy!

Danalyqtyng belgisi. Ózin júrttan kem kórer. Óz boyynan min kórer. Bireu emes, myng kórer. Sondyqtan ol, jaqsy kórse adamdy minimen de mengerer. Alayda ol, Alladan bezgennen bezer. Ózindegi Ázәzilmen alysyp, ómir boyy úlyq IYege úmtylar. Biraq, qansha úmtylsa da Úlyqqa, aryla almas dene degen bylyqtan. Jany bozdap úmtylady biyikke. Tәni biraq, topyraq toly qapshyqtay, tarta berer úiyqqa. Bir-birine kereghar, osy eki bolmys arasynda jarylyp, ótedi ómir, ótedi ómir beybaqyt. Tuylghannan peshenege basylypty osy mór. Sonda, sonda bәri adamnyng baqytsyz ba, bú qalay? Dey almaymyn, joq olay!! Shyndyghynda adamdardyng deni deymin baqytty. Bala minez, ishkenge – mәz, jegenge – toq jandar baqytty. Baladay mәz bola bilgen baqytty! Tәtti úiqyda jýrgender ghoy, oyatpa!! Tәtti úiqydan oyatpa!. Oyansa ol tek jylana bastaydy. Basymenen bolyp keter bas qayghy. Oyanghan jan tynyshtalmas, toqtamas. Búrynghyday mal tәrizdi mamyrajay ottamas. Bir basynda oy dauyly búrqyrar. Aqiqatqa úmtylar. Shyndyq izdep sharq úrar. Osy jolda sýrinse de jýz meyli. Ol ýmitin ýzbeydi. Osy jolda olar kele jatady, Tirshilikting uyn-zәrin tatady. Alayda. Osy soqpaq Haq jolyna qosylady, qalayda. Haq jolyna týskenderding sonyna er! Haq jolyna týskenderding tobyna er! Adastyrmas әuliyeler sonyna er! Tirshilikte tatqan udan tartyn ba! Tirshilikte tatqan uyng bal bolyp, Qiyamette kýtip túrar aldynda!

hhh

Ey, jol ýstindegi jolaushy!

Áuliyeler degende selt etpes sana, eleng etpes qúlaq joq. Nege? Áuliyelik adam balasyna qoljetpes arman bolghandyqtan shyghar, mýmkin. Myna qym-quyt dýniyede әuliyedey aq bolu, perishtedey pәk bolu qoldan kelmegendikten shyghar, mýmkin. Bala perishte shaghymyz kózden búlbúl úshqandyqtan shyghar, mýmkin. Sol joghaltqan joghymyzdyng orny oisyrap kónil tóri qonyltaqsyp túrghandyqtan shyghar, mýmkin. Sonda biz qolda bardy joghaltqan boldyq qoy. Solay. Adam pende balausa kezde bolmysyndaghy ghajayyp ilahy tazalyqty sezbeydi. Qolda bardyng qadiri joq. Sol tazalyqtyng basyna qonghan baq ekenin bilmeydi. Beykýnә baldәuren shaq ótip ketkende bir-aq biledi. Pende, sóitip, ómirin perishte bolyp bastap, peri bolyp ayaqtaydy. Ei, órim jas! Basyna qonghan baqty baghala! Perishte tazalyghyndy saqta! Eki dýniyede odan artyq baylyq joq! Kisige qylday qiyanat jasaudan saqtan! Ózinning de, ózgening de perishte tazalaghyn saqta! Jaqsylyq ta, jamandyq ta aldynnan shyghady. Bú dýniyede bolmasa, O dýniyede.

hhh

Ey, jol ýstindegi jolaushy!

Tórt ailyq merzimde ana qúrsaghyndaghy shaqalaqqa ruh bitedi. Qaydan bitti? Nege bitti? Kim bitirdi? Bilmeymiz. Bizding biletinimiz, tek, songhylyqta ruh degenning tynyshtalmay әldeneni izdeytini. Mazasyz bolatyny. Sol mazasyz ruhty júbatamyz dep biz eseye kele әrtýrli әreketterge baramyz. Jan ruhynyng tynshymauy onyng IYesin izdep alasúruy ekenin bilmeymiz. Solay. Jýrekke úyalaghan ruh ómir boyy óz IYesin izdeydi. Sol IYesimen qauyshqysy keledi. Sharq úrady. Janyndy «jeydi». Adam jaman jolgha týsse aldymen jany qinalady. Typyrlaydy. Tynyshy ketedi. Enbekpen emes, qylmyspen kelgen baylyq ta jannyng jauy. Ol ruhty júbata almaydy. Sonda jan qashan tynyshtalady? Qashan sen kýnderding kýninde tәubene kelip iygi is, izgi amaldar jasay bastaghanda tynyshtalady. Óitkeni sen jaqsylyqtar jasau arqyly Jaratushyna bet búrdyn, Jaratushyng da saghan bet búrdy. Haqtyng núry jýrekke týsti. Shyryldaghan jýrek IYesin tapty. Anasyn tapqan sәbiydey tynyshtaldy. Óitkeni, ruh, jan Allanyng bólshegi. Kókirekte jan barda sen de Allanyng bólshegisin! Osy aqiqatty úmytpasaq jýzimiz eki dýniyede jaryq bolmaq.

hhh

Ey, jol ýstindegi jolaushy! Beykýnә bala sәbiydi kórseng jan-jýreging eljireydi. Óitkeni ol - perishte. Sol tәrizdi on ekide bir gýli ashylmaghan qyz balany kórseng de jan-jýreging eljireydi. Óitkeni, ol da - perishte. Aynalyp-tolghanasyn. Búl - ómirding jazylmaghan zany. Allanyng adam jýregine qúighan nizamy. Perishte tazalyqqa degen qúrmet. Qyz bala perishteligimen qymbat. Sýikimdi. Súlu. Búl balalar erteng baqytty otbasyn qúrugha layyqty analar. Osyny qyz bala qúlaghyna qúimaq paryz. Qym-qighash ómir jolynda osy zandy búzbau, әsirese, qyz bala ýshin bolashaq baqytty otbasyn qúru ýshin manyzdy. Búl - perishte joly. Perishteni sol joldan taydyrmaq bolghan kez -kelgen әreket - әzәzildik. Úl balalar! Ázәzilge ermender! Qaryndasty qorghandar!

hhh

Ey, jol ýstindegi jolaushy! Býginde baylyq pen biylik iyelerine halyq nege shýiligedi? Óitkeni, halqymyzdyng basym kópshiligi shaylyqqa jetpeytin ailyqpen ómir sýrip jatyr. Onda da júmysy bolsa. Ártýrli joldarmen, /onyng ishinde biylik te bar/ baylyqqa qoly jetkender ýshin endi olardyng aldynda eki jol ghana qaldy.

Birinshi jol: Kedey halyq arasynda qauipsiz ómir sýru ýshin Atymtay Jomart boludyng joly. Yaghni, qayyrymdylyqpen ainalysu kerek. Oghan kisiliging jetpese aldynda ekinshi jol túr.

Búl shetelge aparatyn jol. Búl ekinshi jolgha týsseng ómir boyy jighan baylyghyndy qútqaru ýshin ony ól-tiril shetelge asyruyng kerek. Jәne, shetelden ýy satyp alyp qoyyng kerek. Shetelden ýy satyp alyp qoy ne ýshin kerek? Kýnderding kýninde ash halqyn, jalanash halqyng shulap kelip sening baylyghyna bas salghanda basyndy aman alyp qashu ýshin kerek. Sóitip qashyp baylyghyndy da, ózindi de aman alyp qaluyng mýmkin. Búl iydeyany, yaghny shetelden ýy alyp qoy iydeyasyn 3 mynday Qazaqstan azamaty kәzirding ózinde iske asyryp qoydy degen derek bar. Biraq... bú jerde bir «biraq» bar. Onda sen ómir boyy Otan ýshin emes, ómir boyy ózing ýshin, baylyq ýshin ómir sýrgen bolyp shyghasyn. Demek, búl tarih alynda abyroyly is emes. Búnyng ary jaghynda Otangha degen opasyzdyq degenning qúlaghy qyltiyady. Búl jol abyroysyz jol. Sondyqtan, asa bay azamattardy bú jolgha týspeuge shaqyramyz! Bú jolgha ayaq baspaugha shaqyramyz! Halyqtyng býginde kýn qúrghatpay әleumettik jelide shirigen baylargha shýiligip jatuy beker emes. Osynday súmdyqty sezgendikten, әsire biylik, әsire baylyq astarynan. Búdan shyghatyn tobyqtay týiin; beybaqyt halyq arasynda baqytty bay bolu qiyn. Tipten qaterli. Sondyqtan, onday baylargha aitar aqyl, úsynar jolymyz jalghyz.Ol jol - bay ata-babalarymyz ústanghan qasiyetti jol, Atymtay Jomart joly! Atymtayday saqy bol! Ne kórseng de halqynmen birge bol, birge kór! Jylap jýrgen júrt kózinshe jyrghap jýr me deymiz! Baylyghynmen mastan ba deymiz! Baylyghynmen mastanu búnday zamanda, býgingidey әleumettik tensizdik degenning shekten shyqqan zamanynda, tek sizderge degen óshpendilikti órshitedi deymiz. Baylyq pen biylik iyeleri! Halqynnan alysta ma! Halyq - ana! Ananyng qarghysyna úshyraudan saq bol! Jetim kórseng jebey jýr! Kóz jasyn sýrt! Halqynnan qarghys alma, alghys al! Sonda ghana, Abay arman etken úiytqysy berik últ; kedeyi men bayy ten, qarasy men hany teng últ qalyptasady.

Ey, baylyq, biylik iyeleri! Demek, sizdermen bizderge halyq anamyzgha adal qyzmet etuden basqa jol joq!

Smaghúl Elubay,

Qazaqstannyng halyq jazushysy

Abai.kz