Qazaqstanda qabyldanghan jana Konstitusiya jobasy ghylymnyng el damuyndaghy rólin týbegeyli ózgertpek. Búl turaly «Últtyq ghylym akademiyasy» basqarma tóraghasy, auyl sharuashylyghy ghylymdarynyng doktory, professor Aqylbek Kýrishbaev aitty.

Onyng sózinshe, jana qújatta ghylym alghash ret memlekettik sayasattyng strategiyalyq baghyty retinde bekitiledi.

«Jana Konstitusiya ayasynda ghylym alghash ret memlekettik sayasattyng strategiyalyq baghyty retinde aiqyndaldy. Adamy kapitaldy, ghylymdy jәne innovasiyany damytu – memleket qyzmetining basym baghyttary retinde belgilendi», – dedi ol.

Sonymen qatar ghylym memleketting bazalyq qúndylyqtarynyng birine ainalmaq. Búl ony egemendik, qúqyq ýstemdigi jәne adam qúqyqtary siyaqty irgeli qaghidattarmen qatar qoyady.

«Múnday tәsil ghylymiy-tehnologiyalyq damugha deklarativti emes, mindetti sipat beredi jәne memlekettik sayasattyng úzaqmerzimdi baghdarlaryn aiqyndaydy», – dep atap ótti Kýrishbaev.

Ghylymnyng róli týbegeyli ózgeredi

Akademikting aituynsha, qazirgi kezende ghylym tek akademiyalyq salamen shektelmey, memlekettik basqaru men últtyq damudyng negizgi drayverine ainalyp keledi.

Búryn ghylym kóbine bilim beru jýiesining qúramdas bóligi retinde qarastyrylyp, onyng nәtiyjeleri praktikalyq sayasatqa jýieli týrde engizile bermeytin. Alayda qazir ghylymnyng funksiyasy keneyip, dәlelderge negizdelgen basqarudyng basty qúralyna ainalyp otyr.

«Ghylym endi tek qoldau alatyn sala emes, memlekettik sayasatty qalyptastyrudyng irgeli negizi retinde qarastyrylady», – dedi ol.

Búl óz kezeginde memlekettik sheshimder qabyldauda ghylymy zertteulerdin, derekterding jәne taldamalyq modeliderding rólin kýsheytedi.

Jana tәsilge sәikes, ghylym últtyq bәsekege qabilettilikting strategiyalyq resursy retinde bekitiledi. Ghylymy әleuet endi tek teoriyalyq zertteulermen shektelmey, ekonomikanyng naqty sektorlaryna, sifrlyq transformasiyagha jәne basqaru jýiesine tikeley yqpal etetin faktorgha ainalmaq.

Búl baghytta ghylymy zertteuler innovasiyalyq tehnologiyalarmen, jasandy intellekt qúraldarymen jәne boljau jýielerimen tyghyz baylanysta damuy tiyis.

Sonymen birge, ghylym qogham men memleket arasyndaghy baylanysty nyghaytatyn integrasiyalyq mehanizm rólin atqarady. Ghylymy úiymdar men memlekettik organdar arasyndaghy ózara is-qimyl kýsheyip, ghylym últtyq jobalar men baghdarlamalardyng mazmúndyq negizin qalyptastyrugha qatysady.

Birtútas jýie: Ghylym, bilim jәne innovasiya

Jana Konstitusiya ghylym, bilim jәne innovasiyany ózara baylanysty birtútas ekojýie retinde qarastyrady. Búl basqaru logikasynyng ózgergenin bildiredi.

«Bilim beru jýiesi tek kadr dayarlaumen shektelmey, ghylymdy óndiretin ortagha ainaluy tiyis. Al ghylym naqty ekonomikalyq jәne tehnologiyalyq nәtiyjelerge baghyttaluy qajet», – dedi Aqylbek Kýrishbaev.

Onyng aituynsha, memleket ghylymdy qoldaushy ghana emes, onyng nәtiyjelerin iske asyratyn negizgi tapsyrys berushige ainalady. Al ghylymy qyzmetting tiyimdiligi endi jariyalanymdarmen emes, onyng qogham men ekonomikagha qosqan naqty ýlesimen ólshenedi.

Reformalar ayasynda ghylymy zertteulerding nәtiyjelerin ekonomikagha engizu tetikteri kýsheyedi. Zertteu nәtiyjeleri naqty jobalargha, startaptargha jәne sifrlyq sheshimderge ainaluy tiyis.

Búl rette memlekettik jәne kvaziymemlekettik sektor innovasiyany engizuding negizgi alany bolmaq. Sonymen qatar jasandy intellekt pen derekterge negizdelgen basqaru jýiesi keninen qoldanylyp, strategiyalyq josparlau men boljau prosesterine engiziledi.

«Búl – dәstýrli basqarudan intellektualdy basqarugha kóshu», – dep týsindirdi akademiyk.

Jana konstitusiyalyq tәsil ghylym men qogham arasyndaghy ózara yqpaldy da kýsheytedi. Búghan deyin ghylymy nәtiyjelerding praktikagha jetpeui reformalardyng tiyimdiligin tómendetip kelgen.

Endi ghylym qoghamdyq súranysqa baghdarlanyp, al qogham ghylymy sheshimderdi qabyldaytyn belsendi qatysushygha ainaluy tiyis.

Ghylymy úiymdar memlekettik organdarmen, biznes jәne azamattyq qoghammen tyghyz baylanysta júmys isteydi. Nәtiyjesinde zertteuler naqty әleumettik mәselelerdi sheshuge baghyttalady.

Sifrlyq tehnologiyalar búl ýderisti odan әri jedeldetedi. Jasandy intellekt, ýlken derekter jәne taldamalyq platformalar memlekettik qyzmet sapasyn arttyryp, basqaru sheshimderining dәldigin kýsheytedi.

Úzaq merzimdi transformasiya

Sarapshynyng pikirinshe, búl ózgerister tek institusionaldyq sipatta emes, tútas qoghamdyq transformasiyagha alyp keledi.

«Ghylym qoghamnyng súranysyna jauap beretin jýiege ainalyp, al qogham ghylymy progresting belsendi qatysushysy bolady. Nәtiyjesinde, Qazaqstanda bilimge, tehnologiyagha jәne innovasiyagha negizdelgen jana әleumettik modeli qalyptasady», – dep aytty Aqylbek Kýrishbaev.

Abai.kz