Júma, 17 Sәuir 2026
Qogham 203 0 pikir 17 Sәuir, 2026 saghat 13:31

Nege azamattardyng qauipsizdigi qaterge tigilip otyr?

Suret: matritca.kz saytynan alyndy.

Kýni keshe ghana Abai.kz aqparattyq portalynda Parlament Mәjilisining ótken aptadaghy plenarlyq otyrysynda qabyldanghan Qazaqstan Respublikasynyng «Januarlargha jauapkershilikpen qarau turaly» zanyna ózgerister men tolyqtyrular engizu turaly» zang jobasy turaly depitat Edil Janbyrshinning bayandamasy jariyalanghan edi.

Suret: Abai.kz skriyni.

Osyghan baylanysty býgin belgili sarapshy Ghaziz Tortbaevtyng pikirin úsynbaqpyz...

Ghaziz Tortbaev:

Qazaqstanda búdan bylay elemeuge bolmaytyn kýrdeli mәsele pisip-jetildi: qanghybas itterding toptary eldi mekenderde erkin jýrip, adamdargha, eng aldymen balalargha shabuyl jasauda.

Búl endi jekelegen oqighalar emes, jýieli qauipke ainaldy. Adamdar jaraqat alady, keyde búl qayghyly ólimmen ayaqtalady. Tikeley súraq tuyndaydy: memleketting reaksiyasy qayda jәne nege azamattardyng qauipsizdigi qaterge tigilip otyr?

IYә, januarlargha adamgershilikpen qarau manyzdy, biraq ol eshqashan adam ómiri men densaulyghynan joghary qoyylmauy tiyis.

Qoldanystaghy sharalar aiqyn nәtiyje bermey otyr. Aulau men sterilizasiya qajetti әserdi qamtamasyz etpeydi — qanghybas januarlardyng sany azaymaydy. Al retsiz atu da mәseleni sheshpeydi. Búl — saldar ghana, sebep emes.

Negizgi sebep — adamdardyng jauapsyzdyghy. Búl itter ózdiginen payda bolghan joq — olardy kóshege tastap ketken. Olardyng iyeleri bolghan, biraq olar januarlardan qútylyp ketken. Dәl osy jerden bastau kerek: múnday adamdardy anyqtap, qatang jauapkershilikke tartu qajet.

Qanghybas januarlar — tek shabuyl qaupi ghana emes, sonymen qatar júqpaly aurulardyng kózi. Ángime tek qútyru turaly emes, basqa da qauipti dertter jayly. Naqty, qatang sharalar qajet.

Barlyq ýy januarlaryn mindetti týrde chipteu eshqanday ereksheliksiz qalypty talapqa ainaluy tiyis. Kósheden tabylghan kez kelgen januar avtomatty týrde onyng iyesin anyqtaugha jәne qatang sanksiyalargha — iri aiyppúldar men basqa da jauapkershilik sharalaryna alyp kelui kerek.

Budjetten qanghybas itter men mysyqtardy kýtip-ústaugha qarajat bólinbeui tiyis. Búl shyghyndardy januarlardy kóshege tastaghan búrynghy iyeleri kóterui kerek.

Qanghybas itterdi qorghaushylar olardyng shabuylynan zardap shekken balalardyng ata-analarynyng qayghysyn týsinui tiyis, әitpese búl — ekijýzdilik.

Olardy ýide jaqsy kórinizder, qúshaqtap úiyqtanyzdar, biraq kóshege tastamanyzdar, ózgeler keyin zardap shekpeui ýshin...

Kóshege tastalghan ýy january ýshin naqty jaza qoldanylmayynsha, mәsele sheshilmeydi. IYelerding jeke jauapkershiligi bolmayynsha, eshqanday baghdarlama nәtiyje bermeydi.

Itterin túmyldyryqsyz seruendetetin, kósheni lastaytyn jәne artynan jinamaytyn iyelerdi de jauapkershilikke tartu qajet — onyng ishinde qalalarda ornatylghan beynekameralar arqyly da.

Mәsele tik qoyylyp otyr: ne biz tәrtip ornatamyz, ne óz balalarymyz ýshin qauip jaghdayynda ómir sýrudi jalghastyramyz.

Abai.kz

0 pikir