ەلوردا تورىندە ءوتىپ جاتقان حالىقارالىق كورمەدە الماتى وبلىسى ءوزىنىڭ يننوۆاتسيالىق ءارى ەكولوگيالىق ماڭىزى جوعارى جوبالارىمەن كوپشىلىكتىڭ نازارىن ەرەكشە اۋداردى.

بۇگىنگى تاڭدا قورشاعان ورتانى قورعاۋ مەن قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ ماسەلەسى جاھاندىق كۇن تارتىبىندە تۇرعاندا، ءوڭىر ۇسىنعان باستامالار تەك بيزنەس جوبا ەمەس، تابيعاتتى ساقتاۋدىڭ ناقتى ءارى ءتيىمدى تەتىگى ەكەنىن دالەلدەدى. كورمە اياسىندا تانىستىرىلعان ەكى ءىرى كاسىپورىن – اۆتوكولىك شينالارى مەن تاماق قالدىقتارىن تەرەڭ وڭدەيتىن زاۋىتتار – ەلىمىزدەگى بالاماسى جوق بىرەگەي نىساندار بولىپ تابىلادى. بۇل جوبالاردىڭ ارقايسىسى وندىرىستىك قۋاتىمەن عانا ەمەس، سونىمەن قاتار قورشاعان ورتاعا تيگىزەر وڭ اسەرىمەن، جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋىمەن جانە ەكسپورتتىق الەۋەتىمەن ەرەكشەلەنەدى. الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى حابارلاعانداي، مۇنداي تىڭ جوبالار وڭىردەگى ەكولوگيالىق قاتەرلەردىڭ الدىن الىپ، تابيعات تازالىعىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە باعىتتالعان.

وسى باستامالاردىڭ ءبىرى رەتىندە تالعار اۋدانىندا ورنالاسقان «QazRez» كاسىپورنىن اتاپ وتۋگە بولادى. وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا عانا ىسكە قوسىلعانىنا قاراماستان، زاۋىت قازىردىڭ وزىندە اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىپ جاتىر. كاسىپورىننىڭ باستى باعىتى – پايدالانىلعان جەڭىل جانە جۇك كولىكتەرىنىڭ، ءتىپتى الىپ گاباريتتى تەحنيكالاردىڭ شينالارىن تەرەڭ وڭدەۋ. بۇل ماسەلە ەلىمىز ءۇشىن وتە وزەكتى، سەبەبى ەسكى شينالاردىڭ تابيعاتتا وزدىگىنەن جويىلۋى جۇزدەگەن جىلدارعا سوزىلادى جانە ولاردىڭ اشىق جەردە جاتۋى نەمەسە ورتەنۋى قورشاعان ورتاعا وراسان زور نۇقسان كەلتىرەدى. زاۋىتتا قولدانىلاتىن تەحنولوگيا شينالاردى جاي عانا جويىپ جىبەرمەيدى، ولاردى قۇندى شيكىزاتقا اينالدىرادى. ءوندىرىس پروتسەسى بىرنەشە كەزەڭنەن تۇرادى: الدىمەن شينالار ارنايى قوندىرعىلاردا ۇساقتالىپ، ودان ساپالى رەزەڭكە ۇگىندىسى الىنادى. بۇل ماتەريال كەيىننەن قالا كوشەلەرىندەگى سپورت الاڭدارى مەن بالالار ويىن الاڭقايلارىنىڭ قاۋىپسىز، جۇمساق توسەنىشتەرىن جاساۋعا جۇمسالادى. سونىمەن قاتار زاۋىت قۇرىلىس سالاسىنا قاجەتتى گيدرووقشاۋلاعىش ماتەريالدار مەن جول جوندەۋگە ارنالعان قوسپالار، بولات شارلار مەن تۇيىرشىكتەر شىعارادى.

كاسىپورىننىڭ ەڭ باستى ەرەكشەلىگى – ءوندىرىس بارىسىندا ەشقانداي قالدىقتىڭ قالماۋىندا. ياعني، شينانىڭ ءاربىر بولشەگى، ءتىپتى ىشىندەگى مەتالل سىمدارىنا دەيىن ءبولىنىپ الىنىپ، ونەركاسىپ پەن ينفراقۇرىلىم جوبالارىندا قايتا پايدالانىلادى. بۇگىندە زاۋىت ونىمدەرى تەك ىشكى نارىقتى قامتىپ قويماي، وزبەكستان، قىرعىزستان، رەسەي جانە قىتاي سياقتى كورشىلەس مەملەكەتتەرگە ەكسپورتتالۋدا. بۇل وتاندىق ءونىمنىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي ەكەنىن جانە باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كورسەتەدى. كومپانيا وكىلى ۆلاديمير ماليك اتاپ وتكەندەي، زاۋىتتىڭ بولاشاق جوسپارلارى بۇدان دا اۋقىمدى. ولار الداعى ۋاقىتتا قازاقستاننىڭ ءار وڭىرىندە شيكىزات دايىندايتىن قوسالقى ءوندىرىس ورىندارىن اشۋدى جانە وڭدەلگەن رەزەڭكەدەن كونۆەيەرلىك تاسپالار مەن جوعارى كەرنەۋلى كابەلدەر شىعارۋدى كوزدەپ وتىر. بۇل وتە ماڭىزدى قادام، سەبەبى مۇنداي ونىمدەر قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە وندىرىلمەيدى جانە نەگىزىنەن سىرتتان يمپورتتالادى. وتاندىق ءوندىرىستىڭ جولعا قويىلۋى يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى ازايتىپ، ەكونوميكانىڭ نىعايۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. قازىردىڭ وزىندە كاسىپورىندا جۇزدەن استام ادام ەڭبەك ەتىپ جاتىر، ال ءوندىرىس كەڭەيگەن سايىن جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ سانى دا ارتا تۇسپەك.

كورمەدە حالىقتىڭ دا، مامانداردىڭ دا نازارىن يىرتكەن تاعى ءبىر بىرەگەي جوبا – «Food Waste» كاسىپورنى. بۇل زاۋىت تاماق قالدىقتارىن تەرەڭ وڭدەۋمەن اينالىسادى جانە ءوز جۇمىسىن ارنايى پاتەنتتەلگەن زاماناۋي تەحنولوگيالارعا نەگىزدەگەن. تاماق قالدىقتارى ماسەلەسى ەكولوگيا ءۇشىن وتە كۇردەلى تاقىرىپ. ەگەر قالدىقتار پوليگوندارعا جاي عانا تاستالسا، ولار ءشىرۋ پروتسەسى كەزىندە اتموسفەراعا ۋلى مەتان گازىن بولەدى، بۇل اۋانىڭ لاستانۋىنا جانە كليماتتىڭ وزگەرۋىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى. «Food Waste» كومپانياسى بۇل ماسەلەنى ءتيىمدى شەشۋدىڭ جولىن تاپتى. ولار الماتى وبلىسىنداعى ءىرى مەيرامحانالار مەن وندىرىستىك كاسىپورىنداردان شىعاتىن تاماق قالدىقتارىن جيناپ، ونى تەرەڭ وڭدەۋدەن وتكىزەدى. ناتيجەسىندە بالىق پەن جانۋارلارعا ارنالعان قۇنارلى جەم جانە ەگىن شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى ساپالى ورگانيكالىق تىڭايتقىشتار الىنادى. بۇل تەك تابيعاتتى تازارتىپ قويماي، اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا دا ۇلكەن قولداۋ بولىپ تابىلادى.

كاسىپورىننىڭ باس ديرەكتورى بەكەجان قايىرعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا، 2024 جىلى ىسكە قوسىلعان بۇل باستاما قازىر قارقىندى دامىپ كەلەدى. بيىل زاۋىتتىڭ ۇلكەن وندىرىستىك كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى دەپ كۇتىلۋدە. سونىڭ ناتيجەسىندە زاۋىتتىڭ قۋاتتىلىعى ارتىپ، كۇنىنە 100 تونناعا دەيىن قالدىقتى وڭدەۋ مۇمكىندىگى تۋادى. بۇل دەگەنىمىز – كۇن سايىن توننالاعان قوقىستىڭ پوليگوندارعا ەمەس، پايدالى ونىمگە اينالۋى. سونىمەن قاتار كومپانيا ۋلى گازداردى ازايتۋعا باعىتتالعان حالىقارالىق ەكولوگيالىق باستامالارعا بەلسەندى قاتىسىپ، ءوز جۇمىسىن الەمدىك تالاپتارعا ساي جەتىلدىرىپ وتىرادى. بۇل جوبالاردىڭ بارلىعى «RES EXPO – 2026» حالىقارالىق كورمەسىندە تانىستىرىلدى. شارا وڭىرلىك ەكولوگيالىق سامميت اياسىندا ۇيىمداستىرىلىپ، بىرنەشە كۇنگە سوزىلدى. كورمە بارىسىندا الماتى وبلىسىنىڭ كاسىپكەرلەرى ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىمەن، اتاپ ايتقاندا پايدالانىلعان شينالاردى جەتكىزۋشىلەرمەن بىرقاتار مەموراندۋمدارعا قول قويدى. بۇل ورتاق ماقسات جولىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ باسى عانا.

وسىلايشا، الماتى وبلىسى ەكولوگيالىق جوبالارعا قولداۋ كورسەتۋدە جانە جاسىل ەكونوميكانى دامىتۋدا جۇيەلى جۇمىس ىستەپ جاتقانىن پاش ەتتى. مۇنداي باستامالاردىڭ مەملەكەتتىك دەڭگەيدە دە، حالىقارالىق دەڭگەيدە دە جوعارى باعالانۋى – ەلىمىزدىڭ تۇراقتى دامۋ جولىنا تۇسكەنىنىڭ ايقىن بەلگىسى. قالدىقتى قايتا وڭدەۋ ارقىلى جاڭا ءونىم الۋ، تابيعاتتى ۋلى گازداردان قورعاۋ جانە حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ – بۇل بۇگىنگى كۇننىڭ عانا ەمەس، بولاشاق ۇرپاقتىڭ الدىنداعى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. كورمە 23 ءساۋىر كۇنى ءوز مارەسىنە جەتەدى، بىراق وندا باستالعان يگى ىستەر مەن جاڭا سەرىكتەستىكتەر الماتى وبلىسىنىڭ جانە بۇكىل قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق احۋالىن جاقسارتۋعا ۇزاق ۋاقىت قىزمەت ەتەتىنى ءسوزسىز. ەكولوگيالىق ءوندىرىستى قولداۋ – بۇل تازا اۋا، ساپالى توپىراق جانە ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن سەنىم.

Abai.kz