Елорда төрінде өтіп жатқан халықаралық көрмеде Алматы облысы өзінің инновациялық әрі экологиялық маңызы жоғары жобаларымен көпшіліктің назарын ерекше аударды.

Бүгінгі таңда қоршаған ортаны қорғау мен қалдықтарды қайта өңдеу мәселесі жаһандық күн тәртібінде тұрғанда, өңір ұсынған бастамалар тек бизнес жоба емес, табиғатты сақтаудың нақты әрі тиімді тетігі екенін дәлелдеді. Көрме аясында таныстырылған екі ірі кәсіпорын – автокөлік шиналары мен тамақ қалдықтарын терең өңдейтін зауыттар – еліміздегі баламасы жоқ бірегей нысандар болып табылады. Бұл жобалардың әрқайсысы өндірістік қуатымен ғана емес, сонымен қатар қоршаған ортаға тигізер оң әсерімен, жаңа жұмыс орындарын ашуымен және экспорттық әлеуетімен ерекшеленеді. Алматы облысы әкімінің баспасөз қызметі хабарлағандай, мұндай тың жобалар өңірдегі экологиялық қатерлердің алдын алып, табиғат тазалығын жаңа деңгейге көтеруге бағытталған.

Осы бастамалардың бірі ретінде Талғар ауданында орналасқан «QazRez» кәсіпорнын атап өтуге болады. Өткен жылдың соңында ғана іске қосылғанына қарамастан, зауыт қазірдің өзінде ауқымды жұмыстар атқарып жатыр. Кәсіпорынның басты бағыты – пайдаланылған жеңіл және жүк көліктерінің, тіпті алып габаритті техникалардың шиналарын терең өңдеу. Бұл мәселе еліміз үшін өте өзекті, себебі ескі шиналардың табиғатта өздігінен жойылуы жүздеген жылдарға созылады және олардың ашық жерде жатуы немесе өртенуі қоршаған ортаға орасан зор нұқсан келтіреді. Зауытта қолданылатын технология шиналарды жай ғана жойып жібермейді, оларды құнды шикізатқа айналдырады. Өндіріс процесі бірнеше кезеңнен тұрады: алдымен шиналар арнайы қондырғыларда ұсақталып, одан сапалы резеңке үгіндісі алынады. Бұл материал кейіннен қала көшелеріндегі спорт алаңдары мен балалар ойын алаңқайларының қауіпсіз, жұмсақ төсеніштерін жасауға жұмсалады. Сонымен қатар зауыт құрылыс саласына қажетті гидрооқшаулағыш материалдар мен жол жөндеуге арналған қоспалар, болат шарлар мен түйіршіктер шығарады.

Кәсіпорынның ең басты ерекшелігі – өндіріс барысында ешқандай қалдықтың қалмауында. Яғни, шинаның әрбір бөлшегі, тіпті ішіндегі металл сымдарына дейін бөлініп алынып, өнеркәсіп пен инфрақұрылым жобаларында қайта пайдаланылады. Бүгінде зауыт өнімдері тек ішкі нарықты қамтып қоймай, Өзбекстан, Қырғызстан, Ресей және Қытай сияқты көршілес мемлекеттерге экспортталуда. Бұл отандық өнімнің халықаралық стандарттарға сай екенін және бәсекеге қабілеттілігін көрсетеді. Компания өкілі Владимир Малик атап өткендей, зауыттың болашақ жоспарлары бұдан да ауқымды. Олар алдағы уақытта Қазақстанның әр өңірінде шикізат дайындайтын қосалқы өндіріс орындарын ашуды және өңделген резеңкеден конвейерлік таспалар мен жоғары кернеулі кабельдер шығаруды көздеп отыр. Бұл өте маңызды қадам, себебі мұндай өнімдер қазіргі уақытта елімізде өндірілмейді және негізінен сырттан импортталады. Отандық өндірістің жолға қойылуы импортқа тәуелділікті азайтып, экономиканың нығаюына септігін тигізеді. Қазірдің өзінде кәсіпорында жүзден астам адам еңбек етіп жатыр, ал өндіріс кеңейген сайын жаңа жұмыс орындарының саны да арта түспек.

Көрмеде халықтың да, мамандардың да назарын иірткен тағы бір бірегей жоба – «Food Waste» кәсіпорны. Бұл зауыт тамақ қалдықтарын терең өңдеумен айналысады және өз жұмысын арнайы патенттелген заманауи технологияларға негіздеген. Тамақ қалдықтары мәселесі экология үшін өте күрделі тақырып. Егер қалдықтар полигондарға жай ғана тасталса, олар шіру процесі кезінде атмосфераға улы метан газын бөледі, бұл ауаның ластануына және климаттың өзгеруіне тікелей әсер етеді. «Food Waste» компаниясы бұл мәселені тиімді шешудің жолын тапты. Олар Алматы облысындағы ірі мейрамханалар мен өндірістік кәсіпорындардан шығатын тамақ қалдықтарын жинап, оны терең өңдеуден өткізеді. Нәтижесінде балық пен жануарларға арналған құнарлы жем және егін шаруашылығына қажетті сапалы органикалық тыңайтқыштар алынады. Бұл тек табиғатты тазартып қоймай, ауыл шаруашылығы саласына да үлкен қолдау болып табылады.

Кәсіпорынның бас директоры Бекежан Қайырғалиевтің айтуынша, 2024 жылы іске қосылған бұл бастама қазір қарқынды дамып келеді. Биыл зауыттың үлкен өндірістік кешенінің құрылысы аяқталады деп күтілуде. Соның нәтижесінде зауыттың қуаттылығы артып, күніне 100 тоннаға дейін қалдықты өңдеу мүмкіндігі туады. Бұл дегеніміз – күн сайын тонналаған қоқыстың полигондарға емес, пайдалы өнімге айналуы. Сонымен қатар компания улы газдарды азайтуға бағытталған халықаралық экологиялық бастамаларға белсенді қатысып, өз жұмысын әлемдік талаптарға сай жетілдіріп отырады. Бұл жобалардың барлығы «RES EXPO – 2026» халықаралық көрмесінде таныстырылды. Шара Өңірлік экологиялық саммит аясында ұйымдастырылып, бірнеше күнге созылды. Көрме барысында Алматы облысының кәсіпкерлері еліміздің басқа өңірлерімен, атап айтқанда пайдаланылған шиналарды жеткізушілермен бірқатар меморандумдарға қол қойды. Бұл ортақ мақсат жолындағы ынтымақтастықтың басы ғана.

Осылайша, Алматы облысы экологиялық жобаларға қолдау көрсетуде және жасыл экономиканы дамытуда жүйелі жұмыс істеп жатқанын паш етті. Мұндай бастамалардың мемлекеттік деңгейде де, халықаралық деңгейде де жоғары бағалануы – еліміздің тұрақты даму жолына түскенінің айқын белгісі. Қалдықты қайта өңдеу арқылы жаңа өнім алу, табиғатты улы газдардан қорғау және халықты жұмыспен қамту – бұл бүгінгі күннің ғана емес, болашақ ұрпақтың алдындағы үлкен жауапкершілік. Көрме 23 сәуір күні өз мәресіне жетеді, бірақ онда басталған игі істер мен жаңа серіктестіктер Алматы облысының және бүкіл Қазақстанның экологиялық ахуалын жақсартуға ұзақ уақыт қызмет ететіні сөзсіз. Экологиялық өндірісті қолдау – бұл таза ауа, сапалы топырақ және ертеңгі күнге деген сенім.

Abai.kz